Vị trí địa lí – Tên gọi
Di tích lịch sử – văn hóa đền và chùa Rối thuộc xã Tân Thịnh, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái, nằm cách Trung tâm thành phố chừng 3km, trên trục đường Âu Cơ ra cao tốc Nội Bài – Lào Cai.
Tên gọi khác: Chùa Minh Pháp.
Lược sử
Thôn Trấn Ninh II vốn xưa kia có tên gọi thôn Trĩ Rối, thuộc sách Hào Gia, tổng Bách Lẫm, tỉnh Hưng Hóa ở thượng du Bắc Bộ, được thành lập từ năm 1833 dưới thời vua Minh Mạng. Đây là vùng lâm tuyền kỳ thú, núi non quây quần, thung khe trong mát, bốn mùa cây cối tốt tươi. Cư dân nông nghiệp quần tụ ở đất này, hiền hòa đoàn kết, sơn trang yên ấm, mỹ tục thuần hậu.
Theo các bậc cao niên ở Tân Thịnh, đền Rối được khởi dựng vào khoảng nửa đầu thế kỷ XIX, ở Hạ Hòa, Phú Thọ ngày nay có một người tên là Phạm Tà Chiêu vì không chịu cảnh đè nén áp bức của quan lại địa phương đã đưa vợ con và người nhà đi thuyền ngược dòng sông Hồng và cuối cùng dừng chân ở đất Tân Thịnh ngày nay, khai phá lập nên xóm làng. Đây là vùng đất màu mỡ, lâm thổ sản phong phú, có địa hình thuận tiện cho việc giao thương buôn bán với nhiều miền. Ông cũng là người đứng ra xây dựng di tích Đền Rối, Chùa Rối và Đình Làng Yên.
Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Đền và chùa Rối trở thành nơi ở và nơi làm việc của cán bộ cách mạng. Thời kỳ này, Đền không có người thờ cúng, trông coi nên các cỗ ngai và đồ thờ tự được xếp vào một nơi không ai chú ý đến. Đến năm 1953 thì 4 cỗ ngai bị mất, đến năm 1979 thì 5 bát hương bằng đá cũng bị thất lạc.
Kiến trúc
Đền có kiến trúc theo kiểu chữ Nhất với một gian đại bái và một gian hậu cung – được làm theo kiểu nhà sàn. Gian đại bái, còn giữ được nguyên trạng kiến trúc mỹ thuật cổ triều Nguyễn với những đường nét chạm trổ tinh xảo trên xà nóc, đầu bẩy và các bộ cửa võng theo đề tài: lưỡng long chầu nguyệt, long ẩn, hổ phù, đề tài tứ linh, hoa, điểu…
Cổng tam quan, mái đền lợp ngói mũi hài, đầu đao cong vút cách điệu hình tượng con nghê, tạo nên sắc thái mới mà vẫn giữ được dáng vẻ thâm nghiêm Bên trái khu đền, giờ đây còn có hồ thiền quang và tòa Phật đài Bồ Tát tọa lạc giữa mặt gương nước biếc, lung linh tỏa ngát hương sen mùa hạ càng làm cho cảnh quan đền Rối thêm phần linh thiêng, huyền hoặc.
Di vật
Trong đền, hiện còn giữ được khá nhiều hiện vật và đồ thờ cổ như: ngai thờ, bát nhang, ngựa thờ, hòm sắc.
Đặc biệt, các bức đại tự và câu đối với nét chữ tài hoa trên chất liệu gỗ quý. Bức đại tự ở gian đại bái gồm ba chữ: Vân Phú từ – chính là tên tự của đền. Bức thứ hai gồm năm chữ: Diên Trì Vương Mẫu (có nghĩa là nơi ngao du của Vương Mẫu) được hoàn thành vào năm Mậu Dần – niên hiệu Bảo Đại). Cùng với các bức đại tự, trong đền còn treo hai câu đối: “Trạc trạc quyết ninh thi tán hóa/ Dương dương như tại bảo bình yên” và “Thánh hóa viễn chiêm trưng thọ khải/ Mẫu nghi kiều ngưỡng khánh Hào Gia” (Tạm dịch là “Yên vui thanh bình thực hiện nền giáo hóa/Mênh mang như còn bảo vệ sự bình yên” và Sâu xa thay, giáo hóa của bậc thánh nhân làm sáng tỏ niềm vui – Ngẩng trông bậc Mẫu nghi thiên hạ, vinh hiển đất Hào Gia”).
Thờ tự
Theo ngọc phả của Đền, thì ngôi đền thờ 5 vị Thành hoàng có tên là Cao Lễ Đại Vương, Cao Kha Đại Vương, Cao Đạt Đại Vương, Cao Tự Đại Vương, Đỗ Đốc Mãnh Đại Vương. Năm vị này là 5 anh em ruột, con của Cao Nghĩa và Phùng Thị Thầm. Vào đời Hùng Duệ Vương, núi Đông Sơn xuất hiện quái vật hại người, hổ sói làm loạn, sát hại dân chúng. Hùng Duệ Vương ủy thác cho các tướng: Cao Lễ Đại Vương, Cao Kha Đại Vương, Cao Đạt Đại Vương, Cao Tự Đại Vương, Đỗ Đốc Mãnh Đại Vương đánh dẹp quái vật. Để ghi nhớ công ơn của họ, người đời sau đã lập đền thờ.
Ngoài ra, Đền Rối còn thờ một công chúa có tên là Ngọc Dung – con thứ 8 của Hùng Triệu Vương và bà Phạm Nguyên Phi. Trải qua các đời vua, Đền Rối được 2 đạo sắc phong. Đạo thứ nhất được sắc phong vào ngày 8 tháng 6 (nhuận) năm 1911 đời vua Duy Tân năm thứ 5; đạo thứ hai sắc phong vào ngày 25 tháng 7 năm 1924, đời vua Khải Định.
Sự kiện – Lễ hội
Những ngày lễ chính trong năm được tổ chức tại Đền như ngày 6 tháng giêng (âm lịch); ngày 10 tháng 2 (âm lịch); ngày 7 tháng 3 (âm lịch); ngày rằm tháng 7; tết tháng chạp, tháng 12 âm lịch. Tuy nhiên, lễ đền chính được tổ chức hàng năm vào ngày 6 tháng giêng như để ghi nhớ công lao của các vị anh hùng, thành hoàng đã có công xây dựng đền. Cũng là dịp để du khách thập phương đến dâng hương cầu lộc, cầu chữa lành bệnh, cầu bình an.
Thành tựu
Di tích đền và chùa Rối xã Tân Thịnh, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh.
_________________________
Tiếng Anh (English)
The temple and pagoda of Roi, also known as Minh Phap Pagoda, are located in Tan Thinh commune, Yen Bai city, Yen Bai province, about 3km from the city center. This is a famous historical and cultural relic, with a history dating back to the 19th century under the reign of King Minh Mang. Originally, Trấn Ninh II village, known as Trĩ Roi village, was a peaceful land, a land of gentleness and agricultural prosperity. The temple and pagoda of Roi became hiding places and workplaces for revolutionary cadres during two resistance wars. However, throughout history, many precious relics in the temple have been lost, causing regret to the community. The architecture of the temple follows the style of Chinese characters, with exquisite and sharp lines. Major festivals are often held here, as occasions to honor the heroes and kings who contributed to the construction of the temple. Specifically, this relic has been recognized by the Yen Bai Provincial People’s Committee as a provincial-level historical and cultural relic.
Tiếng Trung (Chinese)
蓮花寺和蓮花寺，又名明法寺，位於越南宜平省宜平市的新興郷，距離市中心約3公里。 這是一個著名的歷史文化遺址，其歷史可以追溯到19世紀明命王統治時期。 起初，Trấn Ninh II村，也被稱為Trĩ Roi村，是一片平和的土地，是溫和和農業繁榮的土地。 蓮花寺和蓮花寺成為兩次抗戰期間革命幹部的藏身之地和工作場所。 然而，在整個歷史過程中，寺廟中的許多珍貴文物已經失去，給社會帶來了遺憾。 寺廟的建築風格遵循中文字的風格，線條精緻而清晰。 重大節日通常在這裡舉行，是表彰為寺廟建設做出貢獻的英雄和國王的場合。 具體而言，這一遺址已被宜平省人民委員會確認為省級歷史文化遺址。
Tiếng Pháp (French)
Le temple et la pagode de Roi, également connus sous le nom de pagode Minh Phap, sont situés dans la commune de Tan Thinh, la ville de Yen Bai, dans la province de Yen Bai, à environ 3 km du centre-ville. Il s’agit d’un célèbre site historique et culturel, dont l’histoire remonte au XIXe siècle sous le règne du roi Minh Mang. À l’origine, le village de Trấn Ninh II, connu sous le nom de village Trĩ Roi, était une terre paisible, un lieu de douceur et de prospérité agricole. Le temple et la pagode de Roi sont devenus des lieux de cachette et de travail pour les cadres révolutionnaires pendant deux guerres de résistance. Cependant, tout au long de l’histoire, de nombreux objets précieux du temple ont été perdus, causant du regret à la communauté. L’architecture du temple suit le style des caractères chinois, avec des lignes exquises et nettes. Les principales fêtes sont souvent organisées ici, comme des occasions pour honorer les héros et les rois qui ont contribué à la construction du temple. Plus précisément, ce site a été reconnu par le Comité populaire provincial de Yen Bai comme un site historique et culturel de niveau provincial.
