Vị trí
Thiền viện Trúc Lâm Hàm Rồng tọa lạc trên đồi C4, phường Hàm Rồng, thành phố Thanh Hóa. Thiền viện nằm trên đồi cao, bên bờ sông Mã, bao bọc quanh bởi rừng thông xanh ngút ngàn, trải dài trên sườn đồi thoai thoải. Đường lên Thiền viện quanh co, càng lên cao con người như càng đi sâu vào cõi thoát tục. Dưới chân đồi hết thảy mọi sinh hoạt đời thường, mọi cảnh quan thế tục nhường chỗ cho tiếng gió vi vu, tiếng chuông chùa vang vọng.
Thiền viện Trúc Lâm được xây dựng trên mảnh đất Hàm rồng lịch sử. Nơi đây sông – núi – ruộng – đồng – xóm làng hòa quyện tạo thành bức tranh kỳ vĩ, sinh động. Một Hàm Rồng kỳ tú, một Hàm Rồng anh hùng.
Lược sử
Thiền viện Trúc Lâm Hàm Rồng được khởi công xây dựng vào ngày 26 tháng 10 năm 2010. Công trình do Giáo sư, Kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính thiết kế; Đại đức Thích Kiến Nguyệt là Trưởng ban hưng công và Đại đức Thích Trúc Thông Tánh làm Phó trưởng ban. Kinh phí xây dựng công trình do Tăng ni, Phật tử, các cá nhân, doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh đóng góp. Công trình gồm các đơn nguyên như: Tam quan, Chính điện, nhà Tổ đường, lầu chuông, lầu trống, tăng đường, trai đường, thư viện và các công trình phụ trợ khác trên một diện tích 40.000m2. Kiến trúc của Thiền viện kết hợp hai yếu tố truyền thống và hiện đại, hài hòa với cảnh quan thiên nhiên. Trang trí nội thất, đồ thờ đơn giản mà sâu sắc mang tinh thần của Thiền phái là từ bi và trí tuệ.
Các công trình kiến trúc quan trọng như Tam quan, Chính điện, Nhà thờ tổ, tượng đài Bổn sư Thích Ca Mâu Ni Phật đều trên một trục thần đạo, tọa hướng đông bắc – tây nam. Đây là hướng hướng về Trúc Lâm Yên Tử, cội nguồn của Thiền phái Trúc Lâm.
Từ cổng tam quan Thiền viện chiếu nghỉ thứ 3, bước xuống 81 bậc đá xuống chiếu nghỉ thứ hai, bước tiếp 81 bậc nữa xuống chiếu nghỉ thứ nhất. Từ chiếu nghỉ ngước lên Tam quan Thiền viện, luân xa sừng sững. Hướng ra dòng sông Mã, nơi thuyền bè xuôi ngược. Từ chiếu nghỉ này, đặt chân lên bãi cỏ là đặt chân lên mảnh đất lịch sử, nơi cư trú của người Việt cổ, thuộc văn minh Đông Sơn, nền văn minh đầu tiên trong đất nước các vua Hùng.
Kiến trúc
Cổng Tam quan Thiền viện Trúc lâm Hàm Rồng nhìn ra bờ sông Mã. Tam quan được xây dựng bằng bê tông cốt thép. Trên các mái đổ bê tông, lợp ngói âm dương. Mái Tam quan cong cong, đầu đao trang trí vân mây. Ở ô cổng giữa, trên cao là dòng chữ: Thiền viện Trúc lâm Hàm Rồng Phật lịch 2552 – Dương lịch 2010
Bước qua Tam quan, phía tay phải là lầu chuông có chiếc chuông đồng cao 2,2m, bên trái là lầu treo trống với đường kính mặt trống khoảng 1,1m, tang bằng gỗ, hai mặt bịt bằng da trâu.
Từ sân bước lên chính điện là 9 bậc thềm đá, lan can hai bên là rồng đá. Rồng đá được tạo theo thế hiền lành, đầu ngước cao, thân rồng uốn lượn trong vân mây.
Nhà Chính điện bên trong cao, rộng, thoáng, trang nghiêm thể hiện lòng tôn kính đức Phật. Các trụ cột được đặt trên các bát đấu tạo thành đài hoa sen. Các xà, cột tạo đường nét rõ ràng, thẳng, ít uốn lượn và không trang trí hoa văn như các bộ khung nhà bằng gỗ thường gặp. Xung quanh các bức tường bên trong và bên ngoài chính điện là các bức tranh đắp nổi, nội dung liên quan đến cuộc đời hành đạo của Đức Phật. Các bộ cánh cửa ở tòa chính điện đóng theo kiểu bức bàn, có khắc họa tiết lá, hoa sen.
Tòa tam bảo chỉ bài trí bộ tượng Hoa Nghiêm tam thánh gồm tượng Thích Ca Mâu Ni ngồi giữa, hai trợ thủ ngồi hai bên là Bồ Tát Văn Thù và Bồ Tát Phổ Hiền. Cả ba pho tượng đều tạc bằng đá trắng.
Trên đồi cao trong khuôn viên Thiền viện Hàm Rồng là tượng Thích Ca Mâu Ni Phật ngồi trên tòa sen. Tay phải giơ bông hoa sen, tay trái đặt lên đùi theo thế tam muội.
Thiền viện Trúc lâm Hàm Rồng còn nhiều công trình như nhà trưng bày, thư viện, nhà khách (tăng – ni), bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng… phục vụ Tăng ni, Phật tử và du khách. Bên cạnh đó là hệ thống cây xanh, cây cảnh như những bước chuyển từ “khởi” đến “thành” từ “chuyển” đến “hợp” của truyền thống Á Đông tôn trọng địa hình và cảnh quan hiện có. Con đường đi lên Thiền viện ẩn hiện dưới tàng cổ thụ, lượn theo thế đất, tô thêm vẻ đẹp – cảnh trí thiền môn thanh lịch. Chú trọng các tiểu cảnh ở sân vườn, tạo thêm dòng suối, thác, trồng thêm cây hợp với cảnh quan thiên nhiên, phù hợp với chốn thiền môn u tịch, giữa non xanh, đẹp như non tiên đầy thiền vị, khiến cho Thiền viện Trúc Lâm Hàm Rồng trở thành một danh lam có kiến trúc chùa Việt ở thời đại mới.
- Trích theo cuốn Chùa xứ Thanh Tập III – Tác giả Đại Đức THÍCH TÂM ĐỨC – Xuất bản năm 2016
