Giới thiệu
Chùa Long Đàm ở mái núi phía Tây dãy Hồng Lĩnh, thuộc địa phận xã Bình Lãng Thượng, tổng Minh/ Trung Lương, huyện Can Lộc, nay là xã Đức Thuận, TX. Hồng Lĩnh.
Dựng chùa
... Lên Long Đàm, Sư Tử – Ngồi tựa gốc thông cao…
(Và) Long Đàm là một trong bốn ngôi chùa cổ nổi tiếng ở Ngàn Hống xưa: Hương Tích, Báo Ân, Long Đàm, Bạch Đế.
Như vậy, có thể chùa này cũng được xây dựng đồng thời với các chùa trên.
Ngôi chùa cổ
Sách Nghệ An cổ tích lục mô tả: “Trước chùa có đầm rất sâu, nước trong lạ thường. Tương truyền khi xưa có một con rồng bơi lặn trong đầm này. Một hôm trời mưa to, rồng cuốn mây bay lên, để sót lại nhiều ngọc minh châu dưới đầm. Đêm thanh thường trông thấy ánh châu sáng vặc. Vì thế người ta dựng chùa trên đầm gọi là chùa Long Đàm (Đảm Rồng).
Sách Hoan Châu phong thổ ký của Tiến sĩ Trần Danh Lâm có câu: Một vùng cõi tĩnh, chùa Long Đàm gió mát trăng trong.
Kiến trúc và bài trí
Chùa có thượng đường hạ đường rộng rãi, nhà tổ, đền Bà Chúa… Trong vườn có am mộ các vị hòa thượng viên tịch tại chùa, và ao Rồng (Long Đàm). Tám cây cột ở nhà Thượng và 16 cột nhà Hạ đều sơn, vẽ hình rồng lượn; Các mảng trần lớn cũng sơn, vẽ hình “Lưỡng long triều nguyệt” rất tinh xảo. Các tượng Phật đều đặt ở nhà Thượng. Vào dịp hội chùa rằm tháng Giêng, pho tượng Thích Ca được thay áo lụa đỏ. Áo cũ được xé ra cho trẻ con trong làng đeo làm bùa. Đặc biệt chùa có quả chuông lớn, đánh lên tiếng vang dội khắp vùng (Quả chuông này cùng với chuông chùa Kho đều bị xã Hồng Thuận bán lấy tiền làm quỹ).
Cổ vật
Năm 1946, các chùa xung quanh đều hợp tự về chùa Long Đàm. Ít lâu sau, chùa bị hỏa hoạn. Tất cả nhà cửa, tượng Phật, tự khí quý giá gìn giữ từ bao đời đều bị thiêu hủy. Hiện nay, vật cũ chùa xưa chỉ còn lại 12 viên đá tảng kê chân cột.
Tu bổ di tích
Năm 1991, chùa Long Đàm được dân địa phương xây dựng lại. Hiện có một nhà thờ Phật, một nhà tăng, và một ít pho tượng, tự khí.
Tham khảo
- Trích sách “Chùa cổ Hà Tĩnh”, tác giả Thái Kim Đỉnh
