THẦN TÍCH
Trong hệ thống thờ tự công đồng Trần triều, hai người con gái của Hưng Đạo Đại Vương cũng được con nhang khắp nơi tôn kính, thờ phụng gọi chung là Nhị Vị Vương Cô Đại Hoàng Công Chúa Trần Thị Tĩnh hay Vương Bà. Nếu như Đệ Nhất Vương Cô Quyên Thanh công chúa rất hiếm khi ngự về đồng thì Đệ Nhị Vương Cô Đại Hoàng Công Chúa hoàn toàn ngược lại.
“Ngẫm trần thế bao người tân khổ
Giá ngự đồng cứu trợ sinh nhân
Vương cô xuất thánh nhập thần
Thay quyền Vương Mẫu cầm cân thăng bằng”
Tương truyền rằng khi xưa, sau khi Vương Phu nhân Trần Thị Anh chiêm bao thấy rồng ấp bên mình và sao sa xuống thì phát hiện mang thai Đệ Nhị Vị Vương Cô vào năm Bính Thìn.
Khi cô lớn lên, Hưng Đạo Vương muốn gả cô cho tướng Phạm Ngũ Lão do mến mộ Đức Ông họ Phạm này. Tuy nhiên, theo tôn thất nhà Trần, cô phải lấy người trong hoàng tộc để bảo vệ ngai vàng. Vậy nên Đức Đại Vương và Phu Nhân đã để cô làm nghĩa nữ (con gái nuôi) lấy hiệu Anh Nguyên (Thủy Tiên) Quận Chúa. Danh hiệu đầy đủ của cô là: Đệ Nhị Nữ Đại Hoàng Anh Nguyên Quận Chúa. Vì mang danh nghĩa tử của Hưng Đạo Vương, cô được phép kết duyên cùng Phạm Ngũ Lão, trở thành Phạm Điện Súy Phu Nhân.
Cũng có khi cô còn thay quyền Hưng Đạo Vương chấp chính ba quân, uy dũng rắn rỏi ít ai sánh bằng. Không ngần ngại gian nan sát cánh cùng cha nơi chiến trường trong sự nghiệp vệ quốc thời Trần. Sử nhà Nguyên xưa cũng chép rằng, công chúa (tức Nhị Vương cô) dáng thanh như ngọc, da trắng như ngà, dáng đi khoan thai, giọng nói dịu dàng nhưng khi ra trận thì uy dũng, nam nhi ít người sánh bằng.
Thần Tích Đức Thánh Trần có ghi chép về Vương Cô như sau: “tính thuần nhã, không kiêu căng, không xa xỉ, giữ đạo làm vợ, hiếu với cha mẹ, khi mất được phong Trung chính Từ thục Nghi phạm Trinh thuận U nhàn Trinh nhất”. Cô là một nữ nhi kiệt xuất của Hưng Đạo Đại Vương, khi sống thì anh dũng góp công vệ quốc, khi thác hóa thì hộ quốc tí dân, tạo sự bình yên thịnh vượng. Như vậy, Đệ Nhị Vương Cô Đại Hoàng cùng với Đệ Nhất Vương Cô Quyên Thanh, cả hai cô công chúa con gái của Trần Hưng Đạo đều là những nữ nhi kiệt xuất.
ĐỀN THỜ
Tại các đền phủ trên cả nước, Đệ Nhị Vương Cô được thờ phụng cùng Đức Thánh Trần. Còn riêng ở Đền Kiếp Bạc (Chí Linh, Hải Dương) và Đền Bảo Lộc (Nam Định) thì cô ngồi cận bên hữu Vương Phu Nhân.
Ngoài ra, những đền khác nổi tiếng thờ phụng Nhị Vị Vương Cô Nhà Trần có thể kể tên là Đền thờ Bà Chúa Thượng Ngàn (Tam Đảo, Vĩnh Phúc) hay Đền Trần Thương (Lý Nhân, Hà Nam).
KHÁNH TIỆC ĐỆ NHỊ VƯƠNG CÔ
Thời gian
Ngày 5/5 âm lịch là một trong những ngày tiệc của Vương Cô. Ngoài ra vào ngày 20 tháng 12 âm lịch hàng năm.
Dâng lễ
Để tưởng nhớ công ơn nữ nhi kiệt xuất Đại Hoàng Quận Chúa, lễ tiệc này thu hút đông đảo các con nhang, đệ tử đổ về chiêm bái nơi cửa đền để dâng lên những vật phẩm thành kính nhất.
Một mâm lễ vật thường tiến cung vàng mã cùng những thức đồ chay mặn tùy tâm, không cần đắt tiền nhưng cần thành tâm hết mức có thể.
Trong khi hầu cô, văn thường hát những đoạn như:
“Cô Đôi tên hiệu Đại Hoàng
Quê cô Bảo Lộc, Thiên Trường, Trần Quan”
Hay còn có những đoạn hát về tài của Vương Cô như:
“Hậu quân nghìn dặm xa xôi
Xem như nội tướng thực tài phu nhân”
HẦU GIÁ
Đệ Nhị Vương Cô thuộc công đồng Trần Triều. Có một thời gian, hầu đồng Trần Triều sát nhập vào hệ thống Tứ Phủ thờ Mẫu. Ngày nay, hầu đồng Trần Triều đã có xu hướng tách ra khỏi hệ thống Tứ Phủ để nhằm chữa bệnh, diệt trừ tà ma. Tuy nhiên, giá của Đệ Nhị Vương Cô hay được hầu nhất trong các giá Trần Triều. Lý do bởi vì Đệ Nhị Vương Cô thường theo về hàng Tứ Phủ, vậy nên những người hầu Trần Triều cùng với Tứ Phủ thường hay mở khăn giá Đệ Nhị Vương Cô.
Khi ngự về đồng, cô thường mặc trang phục màu vàng, kiểu dáng giống Vương Cô Nhất. Tuy nhiên, một số nơi hầu Vương Cô Đôi lại mặc màu xanh do ảnh hưởng của tín ngưỡng Tứ Phủ.
Người ta thường hầu cô mặc áo thêu phượng hoặc gấm, đầu đội xếp có thắt lét dài. Khi ngự đồng, cô dắt một chiếc kiếm và cờ lệnh sau lưng, còn tay thì cũng cầm một kiếm một cờ lệnh, minh họa cho câu “đánh đông dẹp bắc cho an nước nhà”.
Trong hàng Trần Triều, cô là giá thứ 3 có làm phép để trừ tà khí, còn khi hầu cô người ta thường làm một số phép như: xiên lình (nghĩa là lấy chiếc ngạnh nhọn bằng sắt trắng, xiên từ bên má này sang bên má kia, bên trong miệng phải có ngậm quả cau.
Ngày nay, người nào hầu về cô làm phép xiên lình thì thường chỉ dùng hai chiếc ngạnh, đêm vào hai bên má rồi xoắn lại cho nó chọc sâu vào má thôi. Ngoài ra cô còn có phép tiến lửa tróc tà hay còn gọi là ăn lửa, nghĩa là người hầu về cô đốt một bó hương rồi ngậm vào miệng để tắt lửa. Vương cô thường ngự giá về trừ tà sát quỷ, ban phúc cứu dân.
VĂN KHẤN
Bản 1
Trên ngàn tía đùng đùng gió cuốn
Đỉnh non xanh cuồn cuộn mây lồng
Trần triều đương thuở hưng long
Vua tôi cá nước mây rồng duyên ưa.
Trời sinh đức đại vương giúp trị
Gia nguyên thần lai và ỷ thân
Phong trào nảy mực cầm cân
Ngoài biên phủ việt mấy sửa sang.
Một sâm rợp cành vàng lá ngọc
Giòng kỳ sân chủy dác liền sinh
Một nhà chung đỉnh trâm anh.
Đông a rạng vẻ bắc đình thêm xuân.
Tiên bồng đảo vui trần bay xuống
Phật quan âm cũng giáng chân thân
Mơ màng giấc quế đêm xuân
Sao sa điềm ứng thánh thần thác sinh.
Hoa sau trước trăm cành đua nở
Đóa hải đường hớn hở chiều xuân
Dáng đài các vẻ thanh tân
Song song ngọc đúc vàng cân khác thường.
Tư trời lại đoan trang minh mẫn
Việc khuê môn giảng sẵn gia đình
Nữ tì bằng bậc khoa danh
Quyển vàng sách ngọc tập tành trong cung.
Buổi vương phụ bệ rồng vâng chiếu
Ban kiếm cờ tiếu tiễn giặc nguyên
Trâm thoa đổi với cung tên
Giúp trong khổn nội chu toàn đảm đang.
So nương tử đường nghiêu thuở trước
Trên tử điện sớm đội ơn trời
Trâm anh nếp cũ lâu đài nền xưa
Nền nhân cửa tướng khác vời
Năm mây có chiếu trên trời truyền cho.
Đức thánh nữ kén vô cung cấm
Trưởng lụa cung đằm thắm thiên hương
Giúp trong trị nước an bang
Chu mười tội có áp khương mới vừa.
Đức nghĩa nữ duyên ưa quyền quý
Tước phu nhân hiệu súy ngôi cao
Bia non ghi chép huân lao
Rõ ràng chung đỉnh dồi dào móc mưa.
Khôn đức đều vẹn vừa trinh thục
Giá đã đành kim ốc nhường ai
Phong tiên sớm đội ơn trời
Trâm anh nếp cũ lâu đài nền xưa.
Trên tử điện sớm trưa chầu trực
Áo cẩm bào sực nức danh hương
Thâm nghiêm lầu hán cung đường
Kìa chiêu dương với phần hương khác nào.
Ra sáu phép gần xa sức khỏe
Độ muôn dân già trẻ sống lâu
Giá đưa mây cuốn một màu
Ngày nghiêu tháng thuấn ra màu quan sơn.
Mới ra uy lực trí thần thông
Lưới sa cá nước mây rồng
Nửa reo bích thủy nửa sông ngân hà.
Thét một tiếng ngoan tà trốn chạy
Phép hai cô lừng lẫy vân tiêu
Giá đưa đông liễu tây đào
Vào trung ra hiếu trăm chiều đảm đang.
Ngàn thu để khói nhang nghi ngút
Chín rồng chầu một giọt nước vơi
Khi xuống đất lúc lên trời
Gươm vàng hai chiếc rạch đôi sơn hà.
Quế lan đã một màu xanh lá
Cũng ra tay phù tá đức ông
Quyền phong tiết chế trào trung
Xe loan chảy xuống mây rồng đưa lên.
Gánh giang sơn hai vai còn nhẹ
Tuốt gươm thiêng rạch sẻ chín sông
Hương thơm thấu đến cửu trùng
Tỏa ra nghi ngút như dòng xích lâu.
Đã khác trốn lầu tần quán sở
Gửi vào nơi chư sử ngũ kinh
Bút hoa chép để rành rành
Hương thơm bất tuyệt phúc lành hữu dư.
Người tâm niệm phụng thờ tấu đối
Kẻ khấn cầu vọng bái xin con
Ai mà phải giống phạm nhan
Hay quân tàn sát hay đoàn yêu ma.
Trên tấu đối ba tòa soi xét
Hai cô đều vạn phép uy linh
Muôn người bách bệnh tan tành
Nam sinh thanh tú nữ lành phương phi.
Kể chi giống mã nhi bất nghĩa
Cùng nhưỡng loài càn sát nghạnh cường
Phong trần tuốt lưỡi gươm vàng
Chờ loài yêu quái ma vương bỏ ngoài.
Bước vào trốn thiên thai quỷ phục
Chảy xuống miền địa ngục thần kinh
Hai cô vạn phép uy linh
Kẻ lên trướng tía người về cung hoa.
Khi lên điện thánh bà tấu đối
Khi về chầu thánh phụ quỳ thưa
Trăm triều nghiêm ngặt khoan từ
Khi chơi địa phú lúc chơi thiên đình.
Thét một tiếng tà linh trốn lủi
Phép hai cô dũng mãnh tài cao
Tàng hình biến tướng trăm chiều
Yêu ma sợ hãi tót vào trong thanh.
Thét một tiếng thần kinh quỷ phục
Hai cô đều giáng phúc lưu ân
Cát đằng duyên hợp tấn tần
Các miền đệ tử xa gần cùng sang.
Người xin dấu cửa đền sân miếu
Kẻ ra vào lĩnh chiếu đổi gươm
Đêm về tu thiết tĩnh đường
Đêm ngày vọng bái đèn hương khẩn cầu.
Đặng sống lâu bách niên trường thọ
Lợi lộc tài đôi chữ kiêm thu
Lòng thành bái vọng hai cô
Năm canh quỳ trước hương lô khẩn cầu.
Sớm khuya tam chắp khấu đầu
Ngàn năm hưởng thọ thiên thâu thọ trường.
Bản 2
Trên non đảo đùng đùng gió cuốn
Đỉnh Dược Sơn cuồn cuộn mây rồng
Lâu đài càn vị chính cung
Đào tiên đua nở , non bồng khai hoa.
Vương phi thấy sao sa đôi chiếc
Nhâm Tí niên truyền thuyết còn biên
Đang còn mơ mộng giấc tiên
Thấy đôi rồng ấp ở bên cạnh mình.
Vương phi thấy tâm tình chuyển động
Sự lạ thường ứng mộng chiêm bao
Tháng năm mãn nguyệt thai bào
Sinh cô đệ nhị tốt sao lạ thường
Vua mới hỏi đức ông Ngũ Lão
Kết duyên lành trọn đạo quân vương
Đằng giang nghị tiệc đá vàng
Một nhà vinh hiển Nam bang yên lành.
Phút chốc thấy mây lồng gió chuyển
Trở ra về ngự chốn thiên thai
Có phen giá ngự lâu đài
Mày ngài mắt phượng thực người thần tiên.
Có phen lên Vạn An, Kiếp Bạc
Trở ra về Tức Mặc, Thiên Trường
Tới đâu thời đấy kinh hồn
Ô Mã mất vía, Phạm Nhan nạp mình.
Có phen ngự chốn thiên đình
Độ thương đệ tử thực tình làm tôi
Vương cô đệ nhị ai tày
Ra vào coi sóc đêm ngày quân trung.
Vẻ thanh tú giá trong ngọc đúc
Bẩm tư trời chính trực đoan trang
Gương soi phấn điểm dịu dàng
Tóc mây mườn mượt khăn ngang vấn đầu.
Vẻ yểu điệu mỹ châu dám đọ
Nhỡn song tinh soi tỏ thế gian
Áo thêu đôi sắc xanh vàng
Lá non thua thắm hoa ngàn kém tươi.
Ngẫm trần thế bao người tàn khổ
Giá ngự đồng cứu trợ sinh nhân
Vương cô xuất thánh nhập thần
Thay quyền vương mẫu cầm cân thăng bằng.
Trong cung ngọc hương đăng rực rỡ
Ngoài điện vàng nhị tự nguy nga
Thỉnh mời đệ nhị Vương cô
Đêm ngày hương khói phụng thờ chân tâm.
Tham khảo
- Thần tích đức Thánh Trần (1963), NXB Chấn Hưng, tr 135.
