Vị trí
Chùa Viên Thông có tên chữ là 圓 通 寺 (Viên Thông tự) tọa lạc phía Tây Nam núi Ngự Bình, nằm ở đường Hoàng Thị Loan, phường An Tây, thành phố Huế. Chùa cách cửa Ngọ Môn 5,8km về phía Bắc.
Lịch sử
Chùa Viên Thông được Thiền sư Liễu Quán khai sơn vào những năm cuối thế kỷ XVII (1695) trên cơ sở một am tranh thờ thần của dân đi rừng. Hai năm sau (1695), ngài ra chùa Từ Lâm thụ giới với Từ Lâm lão hòa thượng và an trú tại đó với thầy, am tranh lại bỏ hoang. Chỉ sau khi sư Liễu Quán đắc pháp, thu nhận đệ tử và nổi tiếng chân tu, chúa Nguyễn (Phúc Chu hay Phúc Khoát) mới cấp tiền cải tạo am tranh thành chùa và ban biển hiệu Viên Thông tự để kỷ niệm. Lúc này sư Liễu Quán cử một đệ tử của mình là Trí Thông, húy Tế Phổ, thụy Viên Trì ra trụ trì chùa.
Đến thời Tây Sơn, chùa Viên Thông chịu cảnh hoang tàn, đổ nát các tượng Phật để lộ thiên giữa trời. Đến năm 1814, sư Quang Tuấn trùng hưng chỉ đủ sức lợp tranh nên ít lâu sau bị cháy rụi, chỉ còn là phế tích.
Năm 1823 , Dịch Quang hầu Tôn Thất Dịch cùng một số bạn bè xây dựng lại bằng ngói, có tiền đường, đổi tên thành chùa Hưng Phúc. Mãi đến năm Tự Đức 34 (1881), nhóm các công tử Nguyễn Phúc Hồng Thiết ở phủ Tuy Lý Vương cùng Quan Lộc đại phu hưu trí Lê Hữu Tự vận động quyên góp, trùng tu thành ngôi chùa ngói khang trang và lấy lại tên là chùa Viên Thông.
Năm Thành Thái thứ nhất (1889), sư Chân Kim Pháp Lâm ( ? -1898) thuộc dòng thiền Lâm Tế, ngang đời thứ 40 theo dòng kệ Minh Hải Pháp Bảo ở chùa Chúc Thánh (Quảng Nam), từ chùa Châu Lâm ở Bình Định ra, đến sửa sang. Đến năm 1929, khắc biển chùa Viên Thông tự, do Hàn Thiện Nguyên và Văn Hiên Thiện Nhân công tôn nữ pháp danh Hỷ Thiện phụng cúng.
Năm 1932, bà Đoan Huy Hoàng thái hậu cấp kinh phí cải dựng thảo am Liễu Quán thành điện Linh Tiêu thờ Mẫu. Trong những năm 1960, 1964 làm thêm nhà Tây, năm 1968 sửa Linh Tiêu điện và làm thêm Tuệ Vân các, năm 1972 làm thêm nhà Đông.
Kiến trúc
Tam quan: được thiết kế đơn giản gồm 3 lối đi, lối giữa rộng, hai lối nhỏ hai bên. Lối chính xây theo kiểu hai tầng tám mái, lợp ngói đỏ. Chính giữa trang trí quầng mây nâng mặt trời. Các góc mái trang trí hoa văn dây lá cách điệu. Phía trước cổng tam quan là lầu lục giác nằm giữa hồ bên trong đặt tượng Phật bà Quan Âm. Bước qua cổng tam quan đi qua một khoảng sân, phía trước chính điện là bức bình phong làm theo dạng cuốn thư trang trí hình long mã.
Chính điện: Chùa chính có lối kiến trúc theo hình chữ Khẩu (口), tòa chính điện được thiết kế là một ngôi nhà 3 gian hai chái, kết cấu ba tầng mái lợp ngói đỏ. Chính giữa nóc mái gắn tượng hổ phù nâng bánh xe luân hồi, hai góc mái trang trí hồi long. Các góc mái trang trí tượng tứ linh: long, ly, quy, phượng và hoa dây cách điệu. Chính điện ở tầng cao nhất là tượng Thích Ca được đúc năm 1965 theo mẫu pho tượng ở chùa Từ Đàm đang tọa trên tòa sen, tay bắt ấn giáo hóa thủ ấn. Gian bên phải thờ Quan Thế Âm bồ tát và 9 tượng La Hán cỡi trên những con vật. Gian bên trái thờ Địa Tạng bồ tát và 9 tượng La Hán khác.
Bên sau chính điện là phần hậu tổ, phía trên treo bức hoành phi 萬 夀 院 (Vạn Thọ viện). Bên dưới là ban thờ có hai tầng thờ long vị. Chính giữa ở vị cao nhất là long vị ngài Liễu Quán. Mỗi bên có ba long vị. Phần trước, thấp hơn, chính giữa là long vị của “Ôn Viên Thông”. Hai bên có hai tiếu tượng: Tiếu tượng hòa thượng Như Thừa, tiếu tượng ngài Diệu Khai
Sau thượng điện là “tả vu” dùng làm nhà khách, nhà “hữu vu” được dành làm tăng xá. Nhà hậu thờ Thánh tức là Quan Công. Trong đó còn có bức hoành đề niên hiệu Đồng Khánh
Di vật
Bên cạnh hệ thống hoành phi, câu đối sơn son thiếp vàng hiện chùa còn giữ được nhiều pho tượng cổ, đặc biệt là bộ tượng Thập Bát La Hán bằng gốm do vua Khải Định dâng cúng. Ngoài ra, chùa còn lưu giữ 4 bia đá (hai bia Minh Mạng, một bia Tự Đức, một bia Thành Thái) và khánh đá có niên hiệu Minh Mạng thất niên (1826).
