Tên gọi và vị trí địa lý
Đền Định Công Thượng thuộc làng Định Công Thượng, nay tọa lạc tại số 305, phố Bùi Xương Trạch, phường Định Công, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Đây là một làng cổ nằm bên bờ sông Tô Lịch, còn gọi là Định Công Kim Hoàn, nhắc nhớ về nghề chạm vàng bạc nổi tiếng ở nơi đây.
Nếu đi dọc theo bờ sông Tô Lịch, đến Cầu Lủ thì rẽ về hướng Bắc, đi tiếp hơn 600m thì đến số 305 Bùi Xương Trạch – cụm Đình – Đền Định Công Thượng,
Lược sử
Từ xưa tới nay, dân gian thường truyền tai nhau câu ca:
Lĩnh hoa Yên Thái
Đồ gốm Bát Tràng
Thợ vàng Định Côn
Thợ đồng Ngũ Xã.
Đó là những câu ca đầy giản dị về tứ trụ tinh hoa làng nghề của kinh thành Thăng Long. Trong đó, nổi bật là nghề kim hoàn ở làng Định Công.
Đền Định Công Thượng thờ ba vị tổ nghề kim hoàn họ Trần. Theo truyền thuyết: “Vào thời vua Lý Nam Đế (thế kỷ VI), ở làng Định Công có ba anh em họ Trần là Trần Hoà, Trần Điện và Trần Điền, do nghèo khổ dưới ách thống trị của nhà Đường làm cho họ phải tha phương cầu thực tới một nước láng giềng, rồi từ đó họ học được nghề kim hoàn. Khi trở về quê hương, họ truyền nghề cho dân làng, làm nên tiếng tăm sản phẩm vàng bạc Định Công”[1]. Ghi nhớ công ơn của ba vị, vào thời Lê trung hưng, dân làng dựng đền thờ phụng. Đến nay, đền đã trải qua nhiều đợt trung tu.
Từ thế kỷ XVII – XVIII, khi nền kinh tế Thăng Long ngày một phát triển, những nghệ nhân kim hoàn của làng Định Công Thượng cũng tụ họp về đó làm ăn. Cùng với thợ bạc Đồng Xâm (Thái Bình), Châu Khê (Hải Dương), thợ kim hoàn làng Định Công Thượng đã tạo nên thương hiệu của phố Hàng Bạc trong 36 phố phường xưa. Những sản phẩm của người thợ làng Định Công, bên cạnh những mẫu mã truyền thống như Long, Ly, Quy, Phượng, Ngư, Hạc, Hổ, Phúc (dơi) còn tạo ra những hình mẫu đặc sắc khác như Lưỡng long chầu nguyệt (hai rồng chầu trăng), Ngư long hí thuỷ (cá chép hoả rồng đùa nước), long hàm thọ (rồng ngậm chữ thọ); chạm rồng trên bao kiếm của vua chúa, khảm vàng bạc trên mũ miện của Hoàng hậu, công chúa, trên khay chén của các nhà quyền quý. Nghề vàng bạc của Định Công có những lúc thăng trầm nhưng ngày nay đang dần được phục hồi. Người thợ kim hoàn Định Công đang tiếp tục phát huy tài khéo của mình đem lại vẻ đẹp, sự sang trọng cho cuộc sống cũng như phát triển một làng nghề có thu nhập cao. Bởi vậy, nhân dân vô cùng biết ơn, ngưỡng vọng về ba vị tổ nghề của làng mình.
Kiến trúc
Phía trước đền có hồ nhỏ ở phía Tây Nam với hòn cù lao. Đường dẫn khách vào đền đi dưới những tán cây cổ thụ. Tòa Tiền Tế gồm 5 gian nhỏ, mái làm kiểu chồng diêm, kết nối với Hậu Cung 3 gian thành hình chữ Đinh. Hậu Cung có hai vì kiểu chồng rường, không cột, đầu vì đặt trên tường, trang trí chạm trổ hoa lá. Chân cột kê đá tảng hình vuông, chạm sừng tê bảo ngọc. Trong đền còn các cỗ kiệu bát cống, cửa võng, đại tự, hoành phi, câu đối, long ngai, bài vị, sắc phong, thần phả, bia, khánh,…
Lễ hội
Hội làng Định Công Thượng được tổ chức vào ngày 11 tháng hai âm lịch hàng năm. Đoàn rước khoảng 200 người với cờ, tán, lọng, kiệu, bát bửu… Giữa đoàn rước là 4 chàng trai áo hồng khênh kiệu rước ông ỷ, tiếp theo là 10 mâm oản chay cùng hoa quả do các thiếu nữ đội nhịp nhàng tiến bước. Dịp này, những người thợ kim hoàn Định Công ở mọi miền lại tụ họp tại cụm di tích đình – đền Định Công Thượng thắp nén hương thơm thành kính tưởng nhớ các vị tổ nghề. Ngoài phần lễ, phần hội cũng không kém phần sôi động với nhiều trò vui như kéo co, chọi gà, bắt vịt…
Xếp hạng
Đền Định Công Thượng đã được Bộ Văn hoá Thông tin xếp hạng di tích Lịch sử – Nghệ thuật tại Quyết định số 921- QĐ/BT ngày 20/7/1994. Đây sẽ là điểm du lịch hấp dẫn đốì với du khách trong việc tìm hiểu về không gian văn hoá và các sản phẩm thủ công truyền thống của Thăng Long – Hà Nội.
Chú thích
[1] TS Nguyễn Doãn Tuân (Chủ biên), Di tích lịch sử văn hóa quận Hoàng Mai, Nxb Văn hóa – Thông tin, 2010, tr. 170.
Tài liệu tham khảo
- Sơn Dương, Đình, đền Định Công Thượng (Hoàng Mai), Tạp chí Người Hà Nội (online), ngày 8/4/2023.
- TS Nguyễn Doãn Tuân (Chủ biên), 2010, Di tích lịch sử văn hóa quận Hoàng Mai, Nxb Văn hóa – Thông tin.
