Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Tây Thiên ở làng Châu Tử, tổng Bình Trung, nay là xã Bình Nguyên, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Từ trung tâm thị trấn Châu Ổ theo quốc lộ 1A về hướng bắc độ 3 cây số thì đến nơi.
Lịch sử
Tây Thiên tự là ngôi chùa xưa nhưng không còn sử liệu cho biết rõ chùa được khai sơn vào thời điểm nào. Theo lời truyền lại thì chùa được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ thứ 17 do Hòa thượng Đức Nhuận họ Nguyễn khai sơn. Trong số 4 ngôi mộ tháp tại vườn chùa, có ngôi cổ tháp xây bằng gạch nung với tam hợp chất, văn tự khắc trên bia còn đọc được: Tây Thiên đệ nhứt tổ khai sơn Tổ sư hiệu Đức Nhuận chi bảo tháp (không thấy ghi niên đại)
Chùa xưa kia quay mặt về hướng tây, có biển chương Sắc Tứ Tây Thiên Tự được kiến trúc theo kiểu nhà rường ở Miền Trung với khung gỗ chịu lực. Năm 1962, chùa được sửa lại quay mặt hướng nam nhìn sông Trà Bồng, gian chính điện vẫn bảo lưu 16 cột tròn đến nay.
Chùa còn gìn giữ các tượng cổ: Đức Thế Tôn, tượng Di Đà, tượng Thế Chí. Chùa Sắc tứ Tây Thiên là ngôi cổ tự, đã được nhiều Thiền Tổ Quảng Ngãi trụ trì, giám tự, tu học suốt thế kỷ 19 và nửa đầu thế kỷ 20.
Kiến trúc cảnh quan
Hiện tại, chùa nằm trên một khu đất nhỏ làng Châu Tử, tổng Bình Trung, nay là xã Bình Nguyên, huyện Bình Sơn. Các công trình hiện thời chỉ còn lại tòa Tam Bảo có kiến trúc xây hình chữ khẩu (口), với không gian nhỏ vừa phải đặt Ban thờ Phật, gồm 2 lớp:
Lớp thứ nhất: Đức Thế Tôn, tượng Di Đà, tượng Thế Chí.
Lớp thứ hai: Đặt tượng Phật Thích Ca nhập niết bàn.
Phía bên trái ban thờ là ban thờ Tổ, được sắp xếp gọn gàng trang nghiêm.
Ngôi chùa vốn từng uy nghi tráng lệ, nay đã mất đi vẻ rực rỡ và sự huy hoàng của nó. Hiện tại, ngôi chùa chìm trong vẻ hoang vắng, với không khí tĩnh mịch và buồn bã bao trùm khắp nơi. Những chi tiết trang trí tinh xảo và những bức tượng Phật từng làm say lòng người đã phai mờ theo thời gian, tạo nên một cảnh tượng đơn sơ và giản dị.
Các công trình kiến trúc chính của chùa đã bắt đầu xuống cấp, một số phần của chùa đã bị thời gian và thiên nhiên tàn phá, làm cho toàn bộ ngôi chùa mang dáng vẻ của một phế tích đang dần bị lãng quên.
Những mái ngói đỏ tươi, những bức tường trắng xóa đã trở nên cũ kỹ và lốm đốm rêu phong, phản chiếu sự tàn phai của thời gian. Chùa hiện nay không chỉ đơn thuần là một nơi thờ tự mà còn là một dấu tích sống động của một thời kỳ đã qua, một hình ảnh đau buồn về sự chuyển biến không thể tránh khỏi của thời cuộc.
Dòng truyền thừa
Qua những sử liệu liên quan đến chùa Tây Thiên, ta được biết năm Bính Dần 1866, Tam tổ Bảo Ấn cử Thiền sư Từ Nhơn đảm nhiệm trụ trì chùa Tây Thiên. Thiền sư Từ Nhơn thế danh Lê La Mau là bào đệ của Hòa thượng Giác Tánh, sinh ngày 20 tháng 4 năm Giáp Ngọ 1834 tại làng Sung Tích (nay xã Tịnh Long, huyện Sơn Tịnh). Thiền sư Chương Nhẫn – Từ Nhơn được tổ Bảo Ấn nhận làm con nuôi nên đổi tên họ thành Trịnh Quang Doãn.
Trong tập Khánh Anh Văn Sao phần “Kỷ niệm” do nhà in Thạnh Mậu ấn hành năm 1952 trang 100, Hòa thượng Khánh Anh viết như sau: “Sư ông Từ Nhơn được người bây giờ kính là thạc nhân, bởi hình thể cũng khôi ngô hơn chúng. Ngoài đạo của tam giáo ra, Sư ông còn có mấy cái biệt tài làm thầy cả, thầy chúng cả bên Thiền, Thích, Phù Pháp, lễ nghi, âm nhạc, nham độn đều có tài quán chúng! Nhứt là cái nghề viết liễn đối lại thiên tài hơn vì kẹp bút vào ngón cẳng mà viết chứ chẳng cầm nơi tay như hạng người thường”.
Có lệ làng tổ chức hát tại Đình, hương chức nhờ viết ba chữ Thái Bình Ca trong biển hoành phi, sư ông viết Đại Bình Ca. Trùm trưởng đem bức hoành về treo lên chỗ vua ngồi hát bộ, hương chức thấy thế mời sư ông đến hỏi: “Chữ Thái sao Hòa thượng viết bỏ quên cái chấm? Sư ông đáp: “Không phải quên đâu, vì viết đến đó bị ngòi bút khô mực đấy chứ!” Rồi Sư ông bảo mài mực lấy giẻ cuộn tròn, thấm mực, kẹp vào ngón cẳng, đứng dưới đất, hất chân đá lên, cục giẻ trúng ngay vào chữ “Đại” thành ra chữ “Thái”. Ai thấy thế cũng đều khâm phục.”
Tương truyền Ngài hay viết sót nét, khi treo lên, Ngài tùy vào nét chấm, phẩy mà cuộn bông kẹp vào ngón chân đứng dưới đất búng lên trăm lần như một. Tài trát tuyệt này của Ngài xưa nay hiếm có. Trong đời trụ trì chùa Tây Thiên, Ngài có khai và làm đàn đầu giới đàn tại chùa Viên Quang nhưng không rõ năm. Ngài viên tịch vào giờ Dần ngày mùng 6 tháng 12 năm Đinh Dậu – 1897, thọ 63 tuổi. Mộ tháp kiến tạo tại chùa Viên Quang, xã Bình Thới.
Kế thế Ngài là Hòa thượng đời thứ 39, húy Ấn Lập – Tổ Duy Trịnh Hoằng Nhiếp. Đến năm 1919 ngài được chư tăng Quảng Ngãi công cử làm giám tự chùa Thiên Ấn thế cho Yết Ma Hoằng Chương già yếu.
Kế là tổ Lâm tế đời thứ 39 húy Ấn Quảng – Tổ Diệp hiệu Phước Ngộ A xà lê. Mộ tháp tại vườn chùa.
Kế là tổ Lâm tế đời thứ 40 húy Chơn Bảo, Đạo Sám hiệu Phước Diệu A xà lê. Mộ tháp tại vườn chùa.
Kế thừa thủ tự là thầy Bích húy Chơn Cảnh chăm sóc quản tự chùa đến năm 2007.
Lễ Hội
Ngoài những lễ thường kỳ chùa tổ chức ngày mùng 5 tháng 12 hiệp kỵ tổ và ngày 16 tháng 4 kỵ tổ Hoằng Nhiếp.
Tham khảo
Lê Vinh Bổn, Khảo cứu, nghiên cứu lịch sử phật giáo Việt Nam, 2/10/2012 https://levinhbon.com/2012/10/02/209/
