“Gia lễ xưa và nay” của Phạm Côn Sơn là một tác phẩm nghiên cứu sâu sắc về các nghi lễ gia đình trong xã hội Việt Nam từ xưa đến nay, phản ánh những giá trị văn hóa truyền thống và sự biến đổi theo thời gian. Sách gồm nhiều chương, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh cụ thể của gia lễ, từ nghi thức thờ cúng tổ tiên, lễ hôn nhân, đến lễ tang.
Mở đầu sách là phần giới thiệu về tầm quan trọng của gia lễ trong đời sống người Việt. Tác giả nhấn mạnh rằng gia lễ không chỉ là những quy tắc, nghi thức mà còn là cách thể hiện lòng hiếu thảo, sự kính trọng và tình cảm giữa các thế hệ trong gia đình. Các nghi lễ này góp phần duy trì và củng cố mối quan hệ gia đình, là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại.
Phần tiếp theo của sách đi vào chi tiết từng loại lễ nghi. Ví dụ, trong phần về thờ cúng tổ tiên, tác giả phân tích kỹ lưỡng cách thờ phụng từ thời xưa, các nghi thức cúng giỗ, và cách thức làm lễ theo truyền thống. Tác giả cũng so sánh sự khác biệt giữa các nghi lễ xưa và nay, chỉ ra những thay đổi do tác động của quá trình hiện đại hóa và sự tiếp thu các yếu tố văn hóa ngoại lai.
Phần về lễ hôn nhân mô tả các bước từ lúc dạm hỏi, lễ hỏi, lễ cưới đến lễ lại mặt. Tác giả trình bày chi tiết từng nghi thức, từ cách chọn ngày lành, giờ tốt đến cách tổ chức tiệc cưới. Sự trang trọng và ý nghĩa của từng nghi lễ được làm nổi bật, nhấn mạnh vai trò của hôn lễ trong việc xây dựng và củng cố mối quan hệ gia đình, xã hội.
Một điểm nhấn quan trọng khác của sách là phần nói về lễ tang. Tác giả mô tả từ việc chuẩn bị tang lễ, các nghi thức trong lễ tang đến các tục lệ sau khi an táng. Qua đó, sách không chỉ nêu bật sự trang trọng của tang lễ mà còn cho thấy sự kính trọng, tưởng nhớ và lòng biết ơn của con cháu đối với tổ tiên, người đã khuất.
Kết thúc sách là phần phân tích và dự đoán về tương lai của gia lễ Việt Nam. Tác giả đề cập đến những thách thức và cơ hội trong việc duy trì và phát huy các giá trị truyền thống trong bối cảnh xã hội hiện đại. Đồng thời, ông cũng kêu gọi sự quan tâm và nỗ lực từ các thế hệ trẻ để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa quý báu này.
“Gia lễ xưa và nay” không chỉ là một cuốn sách nghiên cứu về văn hóa mà còn là một tài liệu quý giá giúp độc giả hiểu rõ hơn về nguồn gốc và ý nghĩa của các nghi lễ trong gia đình, góp phần vào việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
