Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Bảo Lâm, nguyên tại thôn Mỹ Lại, xã Sơn Mỹ, nay là thôn Khê Ba, xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi.
Lịch sử và nhân vật
Chùa tọa lạc trên khu đất triền dốc, có diện tích hơn một mẫu, do Thiền sư Thiệt Uyên – Chánh Thông – Chi Bảo khai sơn. Ban sơ chỉ là tre lá, đến nay có khoảng 300 năm.
Vào thập niên đầu thế kỷ XX, nhân dân bổn đạo đồng tình cung thỉnh Hòa thượng Vạn Thọ, quê làng Sung Tích, xã Tịnh Long, Sơn Tịnh về làm trụ trì. Hòa thượng đã kiến thiết chùa xây gạch, nhưng vẫn còn lợp tranh.
Hòa thượng Vạn Thọ viên tịch, Hòa thượng Vĩnh Thừa kế vị trụ trì một thời gian rồi chuyển về hành đạo tại Huế.
Năm 1938, Ngài Đệ Lục Tổ sư Thích Diệu Quang, trụ trì Sắc tứ Tổ đình Thiên Ấn, hiệp cùng môn phong cử Hòa thượng Thích Huyền Tế, pháp danh Như Long, pháp tự Giải Thuyền, thay thế trụ trì. Ngài Huyền Tế cũng đã trùng tu chùa lợp ngói ngôi chánh điện, kiến lập trai đường, tăng xá và hướng dẫn tín đồ đi vào sinh hoạt Phật sự có nề nếp.
Năm 1946, một số Tăng sĩ trẻ hưởng ứng lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến, đã lên đường nhập ngũ, chùa có phần trống vắng, Phật sự có phần ngưng trệ, nhưng Hòa thượng Huyền Tế vẫn quyết tâm gìn giữ Tam Bảo cho đến ngày Hiệp định Gienève ký kết, hòa bình lập lại vào năm 1954.
Năm 1955, Tỉnh hội Phật giáo Tăng già Quảng Ngãi tiếp tục cử Hòa thượng Huyền Tế với vai trò trụ trì chùa Bảo Lâm. Lúc này, Ngài đã tổ chức khai Trường Hạ tại đây cho Tăng Ni trong tỉnh, ngoài tỉnh về an cư tu học.
Năm 1965, chiến tranh lan rộng, ảnh hưởng nặng nề ngay trên vùng đất chùa, Ngài Huyền Tế và Chư Tăng Phật tử phải lánh cư về tạm trú tại chùa Hội Phước, Thị xã Quảng Ngãi (nay là Thành phố Quảng Ngãi). Tưởng một vài năm tình hình sẽ được ổn định, thì vụ thảm sát Sơn Mỹ xảy ra vào ngày 16/3/1968, thôn Mỹ Lại hứng chịu bao sự tang thương, chùa Bảo Lâm rơi vào điêu tàn, đổ nát.
Sau 1975, Miền Nam hoàn toàn giải phóng, Hòa thượng Huyền Tế cùng bổn đạo trở lại chùa xưa, tạm dùng tre lá dựng lại ngôi chùa cũ trên đống hoang tàn đổ nát ấy. Nhưng trước bối cảnh lịch sử ở buổi giao thời, chùa không thể thành tựu như ý nguyện, vì khuôn viên chùa đã sử dụng vào công trình xây dựng trường cấp II Tịnh Khê (nay là Trường Trung học cơ sở Võ Bẩm), tiếp đến Hòa thượng Huyền Tế viên tịch vào năm 1986, nay chỉ còn di tích cái giếng nước xi măng, bỏ lâu không dùng nằm ở góc tay mặt trước sân trường.
Gần đây, bổn đạo địa phương do cư sĩ Huỳnh Thích thay mặt và đệ tử xuất gia của Hòa thượng Huyền Tế là Hòa thượng Thích Hạnh Trình, đã có đơn xin phục hồi chùa Bảo Lâm vào các ngày 9/3/2007 và 15/3/2007 lên các cấp thẩm quyền trong tỉnh, tạo điều kiện hoán đổi đất khác để tái thiết lại ngôi chùa đã từng là nơi tu học, đào tạo một số Tăng tài đóng góp vào lịch sử Phật giáo xứ Đàng trong.
Nguồn: Lê Vinh Bổn, Khảo cứu nghiên cứu lịch sử phật giáo Việt Nam, Lược Sử Phật Giáo và những ngôi Chùa Quảng Ngãi.
