Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Châu Quang tọa lạc tại Đội 5, thôn Bình Bắc, xã Tịnh Bình, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Ngôi chùa được xây dựng trên một khu đất hình chữ nhật vuông vắn, nằm giữa những ngôi nhà dân cư xung quanh và lưng tựa vào ngọn núi phía sau. Vị trí địa lý của chùa mang lại sự yên tĩnh và thanh bình, là nơi lý tưởng cho Phật tử và khách thập phương tìm đến để tu học và tìm kiếm sự an yên trong tâm hồn.
Lịch sử và nhân vật
Theo các bậc tiền bối nói lại Châu Quang là một ngôi chùa Tổ của làng Châu Nhai xưa kia, có vào khoảng cuối thế kỷ 17, đầu thế kỷ 18. Trải qua bao thời đại, do ảnh hưởng thiên tai, chiến họa, chùa không còn giữ được nguyên vẹn.
Ngoài sự hình dung trong trí tưởng tượng về một sư ông trụ trì đã vắng bóng và sau thời gian dài được các nhà sư kế tục, từ thầy Thân, thầy Trí, rồi thầy Bưởi, pháp danh Như Lễ, tên gọi là Huỳnh Như Lễ, đến cô Tới.
Kể từ cuộc kháng chiến chống Pháp (1945-1954), chùa được trưng dụng làm kho muối để tiếp tế lên Tây Nguyên, Liên khu 5 và mở lớp dạy học cho các em Thiếu nhi.
Sau 1954, hòa bình vãn hồi, chùa được sửa sang có phần cơ bản, do Khuôn trưởng Phật giáo Châu Nhai Huỳnh Như Lễ, tức thầy Bưởi, hướng dẫn bổn đạo cho đến ngày qua đời. Cư sĩ Nguyễn Bành, pháp danh Tâm Đại, đến cư sĩ Nguyễn Cẩn, pháp danh Tâm Kỉnh thay thế cai quản.
Trong kháng chiến chống Mỹ (1965-1975), chùa lại được trưng dụng làm kho lương thực để nuôi quân. Mùa hè năm 1972, chùa nằm trong vùng mất an ninh, bổn đạo phải lánh cư về khu định cư Sơn Tịnh, Phật tượng cũng di chuyển theo, dựng lên mái tôn sùng kính quen gọi đây là chùa Sơn Châu. Năm 1973, chùa Châu Quang cũ bị bom đạn tàn phá hoàn toàn, chỉ còn trơ bàn thờ Hộ Pháp.
Sau 1975, Miền Nam hoàn toàn giải phóng, bổn đạo trở về chốn quê, chùa Châu Quang được chính quyền xã Tịnh Bình lúc bấy giờ cho xây dựng lại, vách gạch, hồ đất sét, sườn cây, lợp tôn. Phật tượng từ khu định cư cũng được chuyển về tôn trí.
Nhưng đến tháng 4/1977, chính quyền thôn Bình Bắc lại mượn chùa làm chỗ hội họp, rồi mở lớp học cấp I. Các tượng nhỏ tập trung về chùa Một Cột (quen gọi là chùa, nhưng thật ra chỉ là nền đá xây vôi, nằm dưới gốc đa, không mái). Còn tượng Bổn Sư để lại cùng bàn thờ Hộ Pháp giữa sân chùa. Không đầy 3 năm, chùa xuống cấp hư hỏng nặng, sử dụng không được nữa, tháo hết giàn cây và tôn về kho Hợp tác xã.
Chùa chỉ còn mảnh đất trống, cây lim cổ thụ gốc ba người ôm, cây sanh trước ngõ và cây gáo được bổn đạo tận dụng làm lưng dựa xây bệ gạch, an Phật tượng, che mái tôn không quá 2m2.
Ngày 15/4/2007, cư sĩ Nguyễn Đoán, pháp danh Nguyên Đạo, thay mặt bổn đạo làm đơn lên các cấp thẩm quyền xin trùng tu. Năm 2009, chùa được bổn đạo đồng tâm hiệp lực xây dựng bằng tôn sắt, đưa Phật tượng vào chùa, cùng nhau bái lễ.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa nằm trên một khu đất nhỏ hình chữ nhật vuông vắn, xung quanh là khu dân cư sinh sống, sau tựa núi Chùa. Cổng Tam quan được xây dựng hết sức kỳ công tráng lệ, chùa đã xây tường bao xung quanh.
Cổng tam quan nổi bật với mái cong vút, ngói đỏ tươi. Mái cổng tam quan chùa Châu Quang cong vút như những cánh cung uyển chuyển, vươn cao lên bầu trời cùng với đắp nổi nhiều hình tượng như rồng, phượng tôn lên vẻ đẹp uy nghiêm của ngôi chùa. Ngói âm dương màu đỏ trầm được xếp chồng lên nhau tỉ mỉ, tạo nên một bề mặt lấp lánh dưới ánh nắng.
Đầu đao được chạm khắc hình rồng, phượng uốn lượn mềm mại, mang đến một vẻ đẹp vừa uy nghiêm vừa thanh thoát. Rìa mái được trang trí bằng những họa tiết hoa lá, mây, tạo nên một đường viền mềm mại và duyên dáng. Toàn bộ mái cổng như một tác phẩm nghệ thuật, thể hiện sự tài hoa của người nghệ nhân và tâm hồn của người dân Việt.”
Bước qua cổng tam quan, một khoảng sân nhỏ hiện ra trước mắt, bao bọc bởi những hàng cây xanh mát. Không khí nơi đây thật thanh bình, tiếng chim hót lảnh lót như một bản hòa ca dịu nhẹ. Bên trái sân, uy nghiêm sừng sững là tòa Phật Di Lặc với nụ cười phúc hậu, mang đến cảm giác an yên cho lòng người. Đối xứng bên phải, tòa Quan Âm Cát tỏa ra vẻ đẹp thanh thoát, từ bi.
Cây xanh bao quanh chùa không chỉ tạo bóng mát mà còn mang đến một màu xanh tươi mát, làm dịu đi cái nắng gay gắt của mùa hè. Cảnh vật nơi đây như một bức tranh thủy mặc, khiến lòng người thư thái, quên đi những muộn phiền của cuộc sống. Vào những ngày lễ hội, khuôn viên chùa lại càng trở nên nhộn nhịp với dòng người tấp nập đến dâng hương, cầu nguyện. Tiếng chuông chùa ngân vang, hòa quyện với tiếng kinh kệ trầm ấm, tạo nên một không gian linh thiêng, trang nghiêm.
Chính điện của ngôi chùa với kiến trúc “Trùng thiềm điệp ốc” với 8 mái, 3 gian là một tác phẩm kiến trúc độc đáo, kết tinh tinh hoa của nghệ thuật và tâm linh. Hai bên là dãy hành lang nối liền dài xung quanh. Mái ngói cong vút, được lợp bằng chất liệu đất nung, không chỉ là nơi thờ phụng mà còn là một điểm nhấn kiến trúc ấn tượng. Mái chùa không chỉ có chức năng che chắn mà còn là một yếu tố thẩm mỹ quan trọng. Hệ thống vì kèo gỗ được thiết kế chắc chắn, tạo nên một không gian rộng rãi và thoáng đãng. Đầu đao được trang trí bằng những hình tượng rồng phượng uốn lượn, tạo điểm nhấn cho ngôi chùa.
Mặt tiền chính điện được trang trí tỉ mỉ với những họa tiết rồng phượng uốn lượn, mang đậm nét truyền thống. Các đường nét hoa văn được chạm khắc tinh xảo trên gỗ, tạo nên một bức tranh sống động và đầy màu sắc. Cửa chính thường được làm bằng gỗ, tạo cảm giác sang trọng và uy nghiêm. Hệ thống cột gỗ được chạm khắc tinh xảo, tạo nên một không gian rộng rãi và thoáng đãng.
Chùa có kiến trúc hình hộp chữ nhật nối liền Tiền đường với Thượng điện tạo không gian rộng rãi, tại Thượng điện được bố trí hệ thống tượng Phật gồm 2 tầng như sau:
- Tầng thứ nhất: đặt tượng Phật Thích Ca
- Tầng thứ hai: đặt Thất Phật Dược Sư
Ngoài ra, chùa Châu Quang còn được bao quanh bởi hệ thống Nhà Tổ, Tăng xá và nhiều công trình cần thiết khác, tạo nên một quần thể kiến trúc hài hòa và đầy đủ tiện nghi. Những công trình này không chỉ phục vụ cho các hoạt động tôn giáo mà còn đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của các tăng ni và Phật tử khi đến chùa.
Sự kiện và lễ hội
Tại chùa, Lễ Vu Lan và Lễ Phật Đản là những dịp lễ lớn và quan trọng, thu hút đông đảo phật tử địa phương tham gia.
Lễ Vu Lan diễn ra vào rằm tháng Bảy âm lịch, được tổ chức trang trọng và đầy ý nghĩa. Đây là dịp để con cháu bày tỏ lòng hiếu kính, tri ân đối với cha mẹ và tổ tiên, cũng như cầu siêu cho các vong linh đã khuất. Tại chùa Long Châu, phật tử tụ họp để nghe giảng kinh, làm lễ cầu an và thả đèn hoa đăng, tạo nên không khí thiêng liêng và ấm cúng.
Lễ Phật Đản, diễn ra vào rằm tháng Tư âm lịch, kỷ niệm ngày sinh của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Chùa trang hoàng lộng lẫy với cờ hoa và đèn lồng, tổ chức các hoạt động như lễ rước, tụng kinh, thả đèn hoa đăng và thuyết giảng Phật pháp. Phật tử địa phương cùng nhau tham gia, thể hiện lòng thành kính và niềm vui mừng trước sự ra đời của Đức Phật.
Việc tổ chức lễ hội tại chùa không chỉ có ý nghĩa tâm linh mà còn là dịp để cộng đồng phật tử gặp gỡ, giao lưu, và gắn kết. Những lễ hội này giúp phật tử địa phương củng cố niềm tin, tìm thấy sự an lạc trong tâm hồn và duy trì, phát huy những giá trị văn hóa, truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Tham khảo
Lê Vinh Bổn, Khảo cứu nghiên cứu lịch sử phật giáo Việt Nam, Lược Sử Phật Giáo và những ngôi Chùa Quảng Ngãi.
