Tên gọi và vị trí địa lý
Đình Túy Loan tọa lạc tại thôn Túy Loan, xã Hòa Phong, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Đây là một trong những ngôi đình cổ có lịch sử lâu đời, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của làng Túy Loan. Nằm bên dòng sông Túy Loan, ngôi đình không chỉ là trung tâm tín ngưỡng của cộng đồng mà còn là biểu tượng văn hóa của vùng đất này. Đình tọa lạc trong khuôn viên rộng hơn 8.000 mét vuông, thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội truyền thống.
Lịch sử và nhân vật
Làng Túy Loan được khai phá từ thời vua Lê Thánh Tông, niên hiệu Hồng Đức (1470 – 1497). Theo văn bia tại đình và nhà thờ ngũ tộc, năm vị tiền hiền của các tộc Đặng, Lâm, Nguyễn, Trần, Lê đã nhận chiếu chỉ của nhà vua đi khai hoang, lập làng. Đình Túy Loan được xây dựng để thờ thần Thành hoàng bổn xứ, các vị tiền hiền, hậu hiền có công khai khẩn đất đai, hình thành nên làng Túy Loan.
Lần trùng tu đầu tiên của đình diễn ra vào năm 1787. Đến năm 1888, đình bị cháy và được xây dựng lại vào thời Đồng Khánh trên nền đất gần dòng sông Túy Loan. Công trình mới được thiết kế với quy mô tương tự ngôi đình cũ nhưng có sự gia cố kiên cố hơn. Trải qua nhiều lần tu sửa, đình vẫn giữ được nét kiến trúc cổ kính, uy nghiêm.
Kiến trúc cảnh quan
Đình Túy Loan mang đậm phong cách kiến trúc truyền thống của đình làng Việt Nam với kết cấu bằng gỗ quý, mái lợp ngói, họa tiết chạm trổ tinh xảo. Văn bia trong đình có bài ký của tam giáp Tiến sĩ Nguyễn Khuê, người Thanh Trì, Hà Nội, ghi chép chi tiết về quá trình xây dựng đình.
Đình bao gồm hai tòa: chính tẩm và tiền đường. Trước sân đình có hai trụ biểu, bình phong được chạm khắc công phu, thể hiện rõ nghệ thuật điêu khắc truyền thống. Bên trái đình là ngôi từ đường thờ các vị tiền hiền. Không gian xung quanh đình còn giữ được cảnh quan thiên nhiên với lũy tre, dòng sông, đồng ruộng, tạo nên bức tranh làng quê yên bình giữa lòng đô thị hóa.
Hiện vật
Một trong những hiện vật quý giá nhất còn lưu giữ tại đình Túy Loan là 20 sắc phong thần, trong đó sắc phong sớm nhất có từ đời vua Minh Mạng năm 1826, sắc phong muộn nhất là vào năm 1924 dưới triều Khải Định. Những sắc phong này chỉ được mở ra bởi người được phong kiêm thủ sắc thần – người có phẩm hạnh tốt, gia đình thuận hòa, con cháu hiếu nghĩa.
Ngoài ra, đình còn lưu giữ nhiều hoành phi, câu đối cổ ca ngợi công đức các bậc tiền nhân, cùng hệ thống đồ thờ tự, văn bia ghi chép lịch sử hình thành làng.
Sự kiện và lễ hội
Hàng năm, vào mồng 9 và mồng 10 tháng Giêng Âm lịch, người dân Túy Loan tổ chức lễ hội đình làng nhằm tri ân các vị tiền hiền, cầu cho quốc thái dân an, mùa màng bội thu. Lễ hội được mở đầu bằng nghi thức rước sắc phong với các nghi lễ trang nghiêm như nghinh sắc, tuyên sắc, dâng hương, dâng lễ vật.
Phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa dân gian như đua thuyền trên sông Túy Loan, hát hò khoan đối đáp, hát bài chòi, cùng các trò chơi truyền thống như gói bánh tét, nướng bánh tráng, leo cây chuối, đẩy gậy, kéo co. Đặc biệt, cuộc thi đua thuyền thu hút đông đảo người dân tham gia và cổ vũ, tạo nên không khí tưng bừng đầu năm mới.
Xếp hạng
Nhận thấy giá trị lịch sử và văn hóa quan trọng của đình, vào năm 1999, Bộ Văn hóa – Thông tin đã công nhận Đình Túy Loan là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia. Đây không chỉ là niềm tự hào của người dân Túy Loan mà còn là một trong những điểm đến quan trọng trong hành trình khám phá văn hóa Đà Nẵng. Đình làng không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của cộng đồng cư dân bản địa.
Tham khảo
Trang Trần (2023), Đình Túy Loan- nơi lưu giữ hồn quê làng cổ. Truy cập ngày 10/03/2025, từ https://congly.vn/dinh-tuy-loan-noi-luu-giu-hon-que-lang-co-230844.html
