Tên gọi và vị trí địa lý
Nằm ở phía đông nam tỉnh Hải Dương, huyện Tứ Kỳ được ôm trọn bởi những dòng sông hiền hòa như sông Thái Bình, sông Luộc và sông Cậy, Tứ Kỳ từ lâu đã nổi danh với những cánh đồng lúa xanh ngát, những làng quê yên bình và những di sản văn hóa phong phú. Vùng đất này không chỉ ghi dấu những trang sử hào hùng, mà còn là nơi sinh dưỡng đời sống tín ngưỡng tâm linh phong phú của người dân vùng châu thổ Bắc Bộ.
Giữa miền quê trầm mặc ấy, nổi bật lên một ngôi cổ tự linh thiêng, chùa An Lạc (còn gọi là chùa Núi), tọa lạc tại thôn Đông, xã Bình Lãng, nằm biệt lập với khu dân cư. Tựa lưng vào một quả núi đất, mặt hướng ra dòng sông Vàng uốn lượn, chùa An Lạc không chỉ mang dáng vẻ thanh tịnh của cửa thiền, mà còn lưu giữ trong mình những lớp trầm tích lịch sử, nghệ thuật và Phật giáo của vùng đất Tứ Kỳ xưa.
Lịch sử và nhân vật
Không rõ chùa được khởi dựng từ thời gian nào, nhưng trong một lần đào đất, nhà chùa tìm thấy một cổ vật đất nung đỏ hình đầu rồng, được cho là có niên đại từ cuối thời Trần, ghi chép trong bài viết trên Báo điện tử của tỉnh Hải Dương:
Hiện nay, không ai còn biết ngôi chùa được khởi dựng từ bao giờ. Gần đây trong một lần đào đất, nhà chùa tìm được một cổ vật đất nung đỏ hình đầu rồng mà theo nhà nghiên cứu Tăng Bá Hoành thì có niên đại từ cuối thời Trần. Cuối thời nhà Mạc, năm 1588, nhà chùa đã tổ chức đúc được “hồng chung” (chuông lớn). Chùa đã trải qua nhiều lần tu tạo nhưng lớn nhất là vào các năm 1727 và 1866. Năm 1727, một nhà sư người thôn Đông là thiền sư Tính Ấn trụ trì chùa Côn Sơn đã cùng với Huấn đạo Nguyễn Tá Dong tu tạo, thay đổi từ thượng điện, thiêu hương, tiền đường, gác chuông, tường gạch, bậc nền… Năm 1866, dưới thời vua Tự Đức, các hương lão, chức sắc cùng với thiền tăng đã làm mới nơi tu hành.
Ngôi chùa vốn tọa lạc ở trên núi, đến thời vua Minh Mạng mới được dời xuống dưới như hiện nay. Sách Tứ Kỳ địa dư phong vật chí của Nguyễn Năng Tấu chép: “Thôn Đông xã Bình Lãng có một quả núi đất cao to, cây cối um tùm, tươi tốt. Phía trước có một con suối nhỏ chảy quanh. Trên đỉnh núi có một ngôi chùa nhỏ, đến thời vua Minh Mạng, người dân địa phương dời ngôi chùa đó xuống núi.”(1)
Kiến trúc cảnh quan
Chùa được thiết kế theo hình chữ Đinh (丁), gồm 5 gian tiền tế và 3 gian hậu cung. Nội thất trang trí hoành tráng, hệ thống tượng Phật đồ sộ, nguy nga, được bài trí từ trên cao xuống thấp.
Hiện vật
Chùa An Lạc nổi bật với hai bức chạm hoa và cuốn thư rất tỉ mỉ, mềm mại, đặc sắc, khắc hai bài kệ của vua Trần Thái Tông: “Hiến hoa kệ” và “Hiến hương kệ”. Đây là nét độc đáo hiếm thấy ở các ngôi chùa cổ.
Trầm thủy, rừng thiền hương sực nức,
Chiên đàn, vườn tuệ, đã vun trồng;
Dao từ bi vót hình non thẳm,
Nguyện đốt lò tâm mãi cúng dàng.
(Hiến hương kệ)
Ngoài ra, chùa còn lưu giữ 6 tấm bia đá, trong với 5 tấm bia chữ Hán và một tấm bia chữ quốc ngữ từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XX; đặc biệt quý giá là tấm bia cổ thời Mạc: “An Lạc tự hồng chung bi ký” được khắc dựng năm 1588, khi nhà Mạc sụp . Đây là thạch bản bia cổ nhất còn lại ở huyện Tứ Kỳ, chứa đựng nhiều giá trị nghiên cứu về văn bia thời Mạc.
Sự kiện và lễ hội
Hằng năm, chùa An Lạc tổ chức nhiều hoạt động Phật sự và lễ hội truyền thống, thu hút đông đảo Phật tử và nhân dân trong vùng đến chiêm bái, hành lễ.
-
Lễ hội chính của chùa diễn ra vào dịp tháng Hai âm lịch, là dịp để Phật tử cầu an, cầu phúc, tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân khai sáng và gìn giữ ngôi chùa.
-
Các ngày lễ lớn trong năm như Phật Đản (15/4 âm lịch), Vu Lan Báo Hiếu (15/7 âm lịch) và lễ cầu siêu, cầu an đầu năm, cuối năm cũng được tổ chức trang trọng.
-
Ngoài ra, chùa còn thường xuyên tổ chức các khóa tu tập ngắn hạn, các chương trình thuyết pháp nhằm hoằng dương Phật pháp và duy trì đời sống tinh thần cho Phật tử địa phương.
Những sự kiện tại chùa không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo, mà còn là dịp để cộng đồng địa phương thắt chặt tình đoàn kết, duy trì và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp.
Xếp hạng
Với giá trị đặc biệt về lịch sử, kiến trúc và nghệ thuật Phật giáo, chùa An Lạc đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh.
Chú thích
-
Nguyễn Đình Sơn, Chùa An Lạc – di tích độc đáo ở Tứ Kỳ, Báo điện tử của tỉnh Hải Dương, ngày 08/05/2023.
Tham khảo
- Nguyễn Đình Sơn (2023), Chùa An Lạc – di tích độc đáo ở Tứ Kỳ, Báo điện tử của tỉnh Hải Dương
