Địa điểm
- Chùa Vua – phường Phố Huế – quận Hai Bà Trưng
Ngày xưa, chùa Vua thuộc địa phận làng Thịnh Yên, tổng Hậu Nghiêm, huyện Thọ Xương, nay thuộc phường Phố Huế, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội, nằm trong khu vực chợ Giời. Cũng do tọa lạc nơi này mà mỗi thời gian dài diện tích chùa bị lấn chiếm hàng héc-ta, chuyện vẫn tồn tại tới nay.
Năm 1992, chùa Vua được nhà nước xếp hạng di tích lịch sử. Kể từ đó công cuộc trùng tu, tôn tạo và bảo vệ mới được tiến hành khẩn trương và nghiêm túc.
Nhân vật thờ tự
- Đế Thích
Theo văn bia sử sách, chùa Vua xây dựng từ đời Lê (1428–1527) thờ Đế Thích, vua cờ của các dân tộc miền Á Đông. Tương truyền, một vị hoàng tử nhà Lê đã chọn chùa Vua làm trung tâm đầu cờ tướng của kinh đô Thăng Long. Sau này dân làng Thịnh Yên có tục mở hội kể kỷ niệm và tiến hành đấu cờ trong dịp đầu xuân. Hội đấu cờ đã thu hút nhiều danh thủ nổi tiếng ở Hà Nội và nhiều tỉnh miền Bắc.
Lễ hội
Hội chùa mở từ ngày mồng 5 đến mồng 9 tháng Giêng. Ngoài các sinh hoạt thông thường, đấu cờ được coi là nội dung chính của hội. Ngoài những giải thưởng từng kỳ, từng năm: lệ còn đề ra là những danh thủ đoạt giải ba năm liền thì được khắc tên vào bia đá của chùa. Truyền thống đấu cờ đã ăn sâu vào tâm thức của dân làng Thịnh Yên tới mức những năm chiến tranh loạn lạc, chùa bị phá hư hỏng nặng, đất chùa bị lấn chiếm, hội không mở được song dân làng vẫn không quên lệ đấu cờ. Cứ Tết Nguyên đán xong dù không mở được hội lớn, dân làng và những người ưa chuộng môn cờ tướng vẫn đến đây dâng hương đấu cờ trong chùa để thi tài, thưởng xuân.
Từ khi được công nhận là di tích lịch sử, khu vực chùa đã mở rộng thêm, do đó khu vực hội cũng đã nới ra thoải mái hơn.
Sau cuộc tế lễ là tới hội cờ: cờ tướng, cờ người, chọi gà, múa sư tử cùng các trò chơi khác. Hội chùa Vua đang dần dần lấy lại phong độ cũ của mình trên bình diện mới, phù hợp với cuộc sống hiện đại hơn.
Trong hội thi cờ, cờ người đặc sắc hơn. Ngoài ý nghĩa trí tuệ mà các kỳ thủ phải vận dụng, nó còn mang ý nghĩa nghệ thuật cao qua trang phục của quân cờ do người đóng.
Một bàn cờ kẻ bằng vạch vôi trên sân chùa, ba mươi hai quân cờ được kê vẽ trên các biển gỗ có cọc cắm để người đóng vai làm quân cờ cắm theo. Người cắm quân cờ là những cô gái xinh đẹp, trang phục lộng lẫy, giống nhau; riêng vai tướng thì mô phỏng giống lệ bộ của quân bài tướng. Càng cầu kỳ trong ăn mặc bao nhiêu thì màu sắc hội càng phong phú bấy nhiêu. Vì quân cờ toàn tuyển các cô gái có nhan sắc nên các chàng trai cứ vòng trong vòng ngoài không xa rời bàn cờ được! Người thi mải xem các nước đi, thế cờ của người chơi; người xem lại mải ngắm quân cờ.
Khi đã sắp xếp xong vị trí trên bàn cờ, các quân cờ ngồi xuống ghế đúng ô, điểm của mình. Hai người đấu cờ đi đi lại lại, ngẫm nghĩa, tính toán từng nước cờ. Khi họ đi quân nào thì quân cờ ấy tiến theo yêu cầu của họ. Cũng có khi người chơi ngồi ở một bàn cao hô nước cờ của mình thì trên bàn cờ có người dẫn quân cờ đi theo ý đó. Quân cờ nào bị đối phương “ăn” thì ra khỏi bàn cờ. Cứ như vậy, người đứng xem vừa bình phẩm to nhỏ về các “quân cờ”, vừa đánh giá nước đi của đấu thủ mà hồi hộp mong đợi kết quả cuộc đấu. Có những chàng trai láu lỉnh tiến sát vào bàn cờ, phía quân cờ mình thích để trêu đùa các quân cờ. Không khí vừa ồn ào sôi nổi, vừa căng thẳng, trí tuệ.
Ban tổ chức cuộc đấu thi tuỳ theo tình hình từng năm, dựa vào số lượng người đăng ký dự đấu mà phân từng cấp đấu thủ. Có khi là các cấp đấu cá nhân; có khi là hai làng đăng ký đấu với nhau tranh giải. Thi đấu cũng có nhiều kiểu, tùy thuộc vào sự quyết định của ban tổ chức, dựa trên ý kiến tham khảo của người am hiểu học luật chơi đấu ở định ra. Có thể là đấu loại, đấu vòng tròn hay thách đấu bất kỳ của mỗi cá nhân. Cuộc đấu cờ được dân chùa bàn bạc nên càng hấp dẫn khách dự hội.
Năm 1993 tại lễ hội này, người ta đã tổ chức một cuộc rước long trọng. Cuộc rước do hai phường Phố Huế và Lê Đại Hành tiến hành, cùng sự tham gia của nhà hát Tuồng gần Trung tâm triển lãm Văn Hoá. Đám rước diễu hành từ chùa Vua ra khu triển lãm nhằm tôn vinh nền thể thao nước nhà, nhất là ngành cờ tướng với vị vua cờ Đế Thích đang được thờ tại chùa. Sau lễ rước ấy, Câu lạc bộ cờ chùa Vua đã tổ chức cuộc đấu cờ chung kết giữa hai quán quân cờ 1992 Đào Thanh Hưng và 1993 Lê Hưng.
Những năm gần đây hội chùa Vua đều đông vui vì chùa đã được sửa sang tu bổ nhiều, lại nằm ở giữa khu chợ, do đó khách xem thuộc nhiều tầng lớp xã hội đã đến dự, vừa xem hội, vừa cầu lộc, cầu tài…
Nguồn tham khảo
Lê Trung Vũ (chủ biên) và các cộng sự, Lễ hội Thăng Long (Tái bản có bổ sung), Nxb. Hà Nội, 2001
