Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Cự Đà, tên chữ là Linh Minh Tự, tọa lạc tại làng Cự Đà, xã Cự Khê, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội – vốn là xã cực Bắc của huyện. Làng Cự Đà nép mình bên dòng sông Nhuệ êm đềm, mang vẻ đẹp thanh bình của vùng quê Bắc Bộ truyền thống. Chùa sở hữu một vị trí đắc địa: cổng tam quan chính quay mặt về hướng Nam, nhìn qua hai cây muỗm cổ thụ ra sông Nhuệ, tạo nên cảnh quan thơ mộng. Cổng phụ phía Tây mở ra một bãi đất liền với cánh đồng làng, trong khi cổng phụ phía Đông ăn thông với lối đi chính dẫn về phía cầu đường sắt, rất thuận tiện cho khách hành hương và dân làng. Phía Đông chùa là khu dân cư đô hội, phía Tây được ví như “long phượng chầu về”, cho thấy địa thế linh thiêng, quý địa. Bên phải chùa là miếu thờ Thành Hoàng, bên trái là từ đường họ Đinh – một dòng họ lớn trong làng. Trước mặt là dòng Nhuệ Giang uốn lượn như dải lụa, sau lưng tựa vào thế đất cao gọi là “Đống Già Sơn”. Với địa thế “tiền thủy hậu sơn”, linh khí tụ hội, chùa Cự Đà được đánh giá là danh lam thắng cảnh tiêu biểu trong vùng, hội tụ cả giá trị tâm linh lẫn phong thủy.
Lịch sử và nhân vật
Chùa Cự Đà là một ngôi cổ tự có lịch sử lâu đời, mặc dù thời điểm xây dựng chính xác không còn được ghi nhớ rõ ràng. Tuy nhiên, các văn bia còn lưu lại cho thấy chùa đã trải qua nhiều lần trùng tu quan trọng, phản ánh sự hiện diện bền vững của cơ sở Phật giáo này trong đời sống tâm linh của cộng đồng.
Bia “Hậu phật kí” ghi nhận lần trùng tu đầu tiên vào mùa xuân năm Chính Hòa thứ 16, triều Hậu Lê (1695). Khi ấy, chùa được xây dựng lại với quy mô ba gian hai chái. Việc hưng công do Đại sư Thích Duy Nghiễm và Lý trưởng Trịnh Đăng Long chủ trì, cho thấy sự kết hợp giữa giới tu hành và chính quyền làng xã trong việc bảo tồn di tích.
Đến mùa thu năm Tự Đức thứ 32, triều Nguyễn (1879), chùa tiếp tục được trùng tu với quy mô lớn hơn, bao gồm năm gian tiền đường và ba gian hậu cung. Lần trùng tu này do Đại sư Thích Tịnh Đoan đảm trách, góp phần định hình diện mạo kiến trúc của chùa như hiện nay.
Hiện nay, chùa Cự Đà do Thượng tọa Thích Tiến Đạt trụ trì. Ông không chỉ là người kế tục sự nghiệp hoằng pháp tại ngôi chùa cổ kính này, mà còn giữ nhiều trọng trách trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam, như Phó Trưởng ban Thường trực Ban Pháp chế Trung ương, Phó Trưởng ban kiêm Chánh Thư ký Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hà Nội. Sự hiện diện và đóng góp của Thượng tọa đã góp phần làm cho chùa Cự Đà tiếp tục là trung tâm sinh hoạt Phật giáo và văn hóa tại địa phương.
Kiến trúc và cảnh quan
Chùa nổi bật với kiến trúc cổ kính và không gian hài hòa giữa chốn thiền môn và làng cổ ven sông. Khuôn viên chùa có cấu trúc chặt chẽ với nhiều công trình được bố trí theo trục dọc và đối xứng hai bên, tạo nên tổng thể uy nghi, bề thế.
Về lối vào, chùa có ba cổng: một cổng phụ phía Tây mở ra bãi đất liền với cánh đồng làng; một cổng phụ phía Đông nối thông với lối đi chính về phía cầu đường sắt; và một cổng tam quan lớn quay mặt hướng Nam, nhìn ra dòng sông Nhuệ hiền hòa qua hai cây muỗm cổ thụ. Du khách vãn cảnh chùa sẽ đi qua cổng chính, tiến vào sân, ngang ba gốc cổ thụ rợp bóng rồi đến thềm rồng – nơi đặt đôi tượng voi quỳ bằng đá hai bên, dẫn vào chính điện.
Các công trình chính trong khuôn viên được sắp xếp theo kiểu chữ “Đinh”, với tiền đường gồm năm gian cửa gỗ bức bàn, đầu hồi bít đốc nối với thượng điện. Hai bên tiền đường có cửa ngách dẫn vào hành lang chạy dọc thượng điện rồi kéo dài đến hậu đường. Bên hữu chính điện là Tổ đường và học đường, đều gồm năm gian; phía sau là tháp và nhà khách. Trước Tổ đường có phương đình hai tầng tám mái, mười sáu cột, treo đại hồng chung nhìn ra một nếp nhà nhỏ ba gian với mười tấm bia hậu. Bên tả là nhà giải vũ và lầu Quan Âm Nam Hải hai tầng tám mái bốn cột, sau đó là nhà Mẫu và nhà Tăng.
Không gian nội tự luôn rợp bóng cây xanh, thoáng đãng và tĩnh lặng, mang lại cảm giác thư thái cho du khách.
Chùa Cự Đà tọa lạc trong làng cổ Cự Đà, xã Cự Khê, huyện Thanh Oai – một làng quê ven sông đặc trưng của Bắc Bộ, được xem là “thắng cảnh trong vùng, xứng đáng chốn danh lam”. Làng nằm bên bờ sông Nhuệ, có địa thế phong thủy đắc địa “nhất cận thị, nhị cận giang”, từng là vùng trù phú, giàu có, từng được ví với Kinh Kỳ xưa. Xung quanh chùa, phía Đông là khu dân cư đông đúc, phía Tây “long phượng chầu về”, bên phải có miếu Thành Hoàng, bên trái là từ đường họ Đinh, sau lưng là đống già sơn tựa thế – tất cả tạo nên một thế đất tụ
Hiện vật
Chùa Cự Đà hiện lưu giữ nhiều hiện vật quý giá phản ánh bề dày lịch sử và giá trị nghệ thuật của ngôi chùa. Một trong những di vật tiêu biểu nhất là hệ thống văn bia với tổng cộng 10 tấm bia hậu các loại, được đặt trong một nếp nhà nhỏ ba gian. Các bia này ghi lại các lần trùng tu quan trọng của chùa, điển hình như lần đầu vào mùa xuân năm Chính Hòa thứ 16 (1695) và lần trùng tu lớn vào mùa thu năm Tự Đức thứ 32 (1879). Đây là nguồn tư liệu có giá trị, cung cấp thông tin xác thực về tiến trình phát triển và trùng tu ngôi chùa qua nhiều thế kỷ.
Về tượng thờ, tại thềm rồng của chính điện, nổi bật là tượng đôi voi quỳ được tạc bằng đá, đặt đối xứng hai bên – vừa mang giá trị biểu tượng, vừa tạo điểm nhấn trong không gian thiêng. Ngoài ra, ở bên tả chùa chính còn có tượng Quan Âm Nam Hải đứng uy nghi trong lầu nhỏ hai tầng, tám mái, bốn cột, thể hiện nghệ thuật điêu khắc và sắp đặt hài hòa.
Chùa cũng lưu giữ kiến trúc gỗ truyền thống quý giá, đặc biệt là tiền đường năm gian với hệ thống cửa gỗ bức bàn – một đặc điểm kiến trúc cổ phổ biến trong các ngôi chùa Bắc Bộ. Bên cạnh đó, chùa có gác chuông lớn đặt trong phương đình hai tầng, tám mái, mười sáu cột – nơi treo đại hồng chung, vừa là điểm nhấn kiến trúc vừa là phương tiện vang vọng âm thanh thiền môn khắp làng quê Cự Đà.
Xếp hạng
Ngôi chùa đã được Nhà nước xếp hạng là Di tích quốc gia vào năm 2000
Tham khảo
- Khám phá chùa Cự Đà hơn 300 tuổi, trên trang kinhtedothi.vn.
- Cự Đà – làng cổ lưu dấu hồn xưa giữa phố thị, trên trang vietnamphus.vn.
Các ngôn ngữ khác
- Tiếng Anh (English)
Name and Geographic Location
Cu Da Pagoda, formally named Linh Minh Tu, is situated in Cu Da village, Cu Khe commune, Thanh Oai district, Hanoi city – historically the northernmost commune of the district. Cu Da village lies along the tranquil Nhue River, exhibiting the serene beauty characteristic of traditional northern Vietnamese countryside. The pagoda occupies a prime location: the main triple-gate (Tam Quan) faces south, looking out over two ancient Muom trees toward the Nhue River, creating a picturesque landscape. The western side gate opens onto a land plot adjoining the village fields, while the eastern side gate connects directly to the main path leading to the railway bridge, facilitating access for pilgrims and villagers. To the east of the pagoda is a densely populated residential area, while the west is described as “long phuong chau ve” (dragons and phoenixes facing inward), highlighting the sacred and auspicious nature of the site. On the right is the Thanh Hoang communal shrine, and on the left is the Dinh family ancestral hall – a prominent lineage in the village. In front flows the winding Nhue River, resembling a silk ribbon, with the pagoda backed by a high terrain called “Dong Gia Son.” With the feng shui arrangement of “water in front, mountain behind,” Cu Da Pagoda is considered a representative scenic spot in the region, combining spiritual significance and geomantic value.
History and Key Figures
Cu Da Pagoda is an ancient Buddhist temple with a long history, although the precise date of its initial construction is no longer clearly recorded. Surviving steles indicate that the pagoda has undergone several significant restorations, reflecting its enduring presence in the spiritual life of the local community.
The stele titled Hau Phat Ky records the first restoration in the spring of the 16th year of the Chinh Hoa era under the Later Le dynasty (1695). At that time, the pagoda was rebuilt on a three-bay, two-wing layout. The restoration was led by the venerable monk Thich Duy Nghiem and the village chief Trinh Dang Long, demonstrating a cooperative effort between the monastic community and local governance in preserving the heritage site.
In the autumn of the 32nd year of the Tu Duc reign under the Nguyen dynasty (1879), the pagoda underwent another major restoration, expanding to five bays in the front hall and three bays in the rear hall. This restoration, overseen by Venerable Thich Tinh Doan, helped shape the architectural appearance of the pagoda as it stands today.
Currently, Cu Da Pagoda is presided over by Most Venerable Thich Tien Dat. He not only continues the propagation of Buddhism at this historic site but also holds multiple important positions in the Vietnam Buddhist Sangha, including Deputy Chief of the Central Dharma Committee, and Deputy Head cum Chief Secretary of the Hanoi Buddhist Sangha Executive Board. His presence and contributions have helped Cu Da Pagoda remain a central hub for Buddhist and cultural activities in the locality.
Architecture and Landscape
The pagoda is distinguished by its ancient architecture and harmonious integration with the surrounding riverside village. The compound is organized along a central axis with symmetrical lateral arrangements, creating a solemn and grand overall layout.
The entrance features three gates: a western side gate opening onto village fields, an eastern side gate connecting to the main path toward the railway bridge, and a large southern-facing Tam Quan gate overlooking the gentle Nhue River through two ancient Muom trees. Visitors enter through the main gate, proceed into the courtyard shaded by three ancient trees, and then reach the dragon terrace, flanked by a pair of kneeling stone elephant statues leading into the main hall.
The primary structures are arranged in the shape of the Vietnamese character “Dinh,” with the front hall comprising five bays of wooden panel doors, connected at the gable ends to the main hall. Side passages lead into corridors running along the main hall and extending to the rear hall. To the right of the main hall are the patriarch hall and study hall, each consisting of five bays; behind them are the bell tower and guest quarters. In front of the patriarch hall stands a two-story pavilion with eight roofs and sixteen columns, housing the large bronze bell, overlooking a small three-bay structure containing sixteen rear steles. On the left are the temple of Giải Vu and the two-story, eight-roof, four-column Quan Am Nam Hai pavilion, followed by the Mother’s Hall and the monks’ quarters.
The inner spaces are shaded by greenery, airy, and tranquil, providing a peaceful environment for visitors.
Cu Da Pagoda, located in the ancient village of Cu Da, Cu Khe commune, Thanh Oai district – a riverside village typical of northern Vietnam – is regarded as a notable scenic site in the region. The village lies along the Nhue River, with a prime feng shui location described as “nearest the town, second nearest the river,” historically a prosperous area once likened to the ancient imperial capital. Surrounding the pagoda, the east is a densely populated area, the west is described as “long phuong chau ve,” with the Thanh Hoang shrine on the right, the Dinh family ancestral hall on the left, and Dong Gia Son behind, forming a geomantically auspicious site.
Artifacts
Cu Da Pagoda preserves numerous valuable artifacts reflecting its historical depth and artistic significance. Among the most notable are ten rear steles housed in a small three-bay structure, documenting significant restorations of the pagoda, including the initial restoration in Chinh Hoa 16 (1695) and the major restoration in Tu Duc 32 (1879). These steles are important historical sources, providing accurate information on the development and maintenance of the pagoda over centuries.
In terms of statues, the dragon terrace of the main hall features a pair of kneeling stone elephants placed symmetrically on either side, both symbolic and visually striking. Additionally, on the left of the main hall stands the imposing Quan Am Nam Hai statue within a two-story, eight-roof, four-column pavilion, exemplifying harmonious sculpture and spatial arrangement.
The pagoda also retains valuable traditional wooden architecture, notably the five-bay front hall with wooden panel doors – a common feature of northern Vietnamese temples. A large bell tower is situated in the two-story, eight-roof, sixteen-column pavilion, housing the large bronze bell, which serves both as an architectural focal point and as a medium for projecting the monastic sound across Cu Da village.
Classification
The pagoda was recognized as a National Historical Monument by the State in the year 2000.
2. Tiếng Trung (Chinese)
名称与地理位置
巨荅寺，汉名灵明寺，坐落于巨荅村，巨溪社，清槐县，河内市——原为该县最北的乡。巨荅村依偎在温润的涅河旁，呈现出北部传统乡村的宁静之美。寺院地理位置优越：正三门朝南，透过两棵古榆可望涅河，营造出诗意的景观。西侧偏门通向村中田地，东侧偏门与通往铁路桥的主道相连，方便香客和村民进出。寺东为居民区，西侧被喻为“龙凤朝宗”，显示出灵地与贵地的特征。寺右侧为城隍庙，左侧为丁氏宗祠——当地重要望族。前面涅江蜿蜒如绸带，背靠高地“冢枯山”。凭借“前有水，后依山”的地势与灵气聚集，巨荅寺被认为是该地区的著名景胜，兼具宗教与风水价值。
历史与人物
巨荅寺为一座历史悠久的古刹，建造具体年代已不可考，但现存碑文显示寺院历经多次重要重修，体现了其在社区精神生活中的持续存在。
《后佛记》碑记载，寺院首次重修于后黎朝正和十六年春（1695年），当时寺院重建为三间二厅的规模。此次重修由大师释惟严与里长郑登隆主持，显示了僧侣与地方政权在保护文物中的合作。
至阮朝嗣德三十二年秋（1879年），寺院再次大规模重修，包括前殿五间、后殿三间。本次重修由大师释净端主持，奠定了寺院现有的建筑格局。
现今，巨荅寺由上座释进达住持。他不仅继承了古刹的弘法事业，还担任越南佛教协会多项职务，如中央法制委员会常务副主任、河内市佛教协会副主任兼秘书长。上座的存在与贡献，使巨荅寺继续成为地方佛教与文化活动中心。
建筑与景观
巨荅寺以古朴建筑和寺院与河畔古村的和谐空间著称。寺院布局紧凑，主要建筑沿中轴对称排列，整体庄严而宏伟。
寺院设有三道门：西侧偏门通向村田，东侧偏门与通向铁路桥的主道相连；正三门面南，透过两棵古榆可眺涅河。游人由正门入，经过庭院，三株古树掩映，再到龙阶——两侧设有石雕跪象，引导进入正殿。
院内主要建筑按“丁”字型布局：前殿五间木门连通正殿，首尾相接；两侧设小门通往沿正殿延伸的回廊，直至后殿。正殿右侧为祖堂与学堂，各五间；后方设塔与客殿。祖堂前有二层八檐、十六柱的方亭，悬挂大红铜钟，对面为三间小屋，安放十块后碑。左侧为解雨楼与南海观音楼（两层八檐四柱），后为母堂与僧堂。
寺内空间树影葱茏、通风宁静，为游人营造舒适的参观环境。
巨荅寺位于北部典型河畔古村——巨荅村，地理风水极佳，“一近市，二临江”，曾为富庶之地，被比作昔日京城。寺周东为居民区，西“龙凤朝宗”，右有城隍庙，左为丁氏宗祠，背靠冢枯山，自成灵地格局。
文物
巨荅寺保存大量珍贵文物，反映寺院历史深度与艺术价值。其中最具代表性的是碑刻系统，包括三间小屋内的十块后碑，记录了寺院的重要重修事件，如正和十六年春（1695年）首次重修及嗣德三十二年秋（1879年）大规模重修，为研究寺院发展提供了可靠资料。
正殿龙阶两侧的石雕跪象尤为突出，既具象征意义，又成为空间焦点。正殿左侧还有南海观音立像，安置于两层八檐四柱小楼中，体现雕刻艺术与空间布局的和谐。
寺院还保存珍贵的传统木结构建筑，尤其是前殿五间及木门系统，是北部古寺常见的建筑特色。此外，寺中方亭二层八檐十六柱，悬挂大红铜钟，既为建筑亮点，也使禅堂钟声遍及巨荅村落。
等级与保护
该寺于2000年被国家列为国家级文物保护单位。
3. Tiếng Pháp (French)
Nom et situation geographique
Cu Da Pagoda, nom sino-vietnamien Linh Minh Tu, est situee dans le village Cu Da, commune Cu Khe, district Thanh Oai, ville de Hanoi – anciennement la commune la plus septentrionale du district. Le village Cu Da se niche le long de la paisible riviere Nhue, reflechant la beaute tranquille des villages traditionnels du Nord du Vietnam. La pagode beneficie d’un emplacement privilegie : la porte principale (Tam Quan) est orientee au sud, offrant une vue sur deux vieux arbres de type muom et sur la riviere Nhue, creant un paysage pittoresque. La porte secondaire a l’ouest donne sur une etendue de terre reliee aux champs du village, tandis que la porte secondaire a l’est s’ouvre sur l’allee principale menant au pont de chemin de fer, facilitant l’acces des peleins et des villageois. A l’est se trouve une zone residentielle dense, et a l’ouest, le site est decrit comme « long phuong chau ve », indiquant un emplacement sacre et prestigieux. A droite de la pagode se trouve le temple Thanh Hoang, et a gauche, le Tu Duong de la famille Dinh, une des grandes lignées du village. Devant la pagode serpente la riviere Nhue Giang, semblable a un ruban de soie, tandis qu’a l’arriere, le site s’appuie sur une colline elevee appelee Dong Gia Son. Avec la configuration « tien thuy hau son » (l’eau devant, la montagne derriere), le site concentre les energies spirituelles et est considere comme un paysage emblematiqu combinant valeurs spirituelles et feng shui.
Histoire et personnages
Cu Da Pagoda est une pagode ancienne a l’histoire longue, bien que la date exacte de sa construction ne soit plus clairement connue. Les steles et inscriptions conservees temoignent de plusieurs restaurations importantes, reflechant la presence durable de cet etablissement bouddhique dans la vie spirituelle de la communaute.
La stele “Hau Phat Ki” enregistre la premiere restauration au printemps de l’an 16 du regne Chinh Hoa, dynastie Hau Le (1695). A cette epoque, la pagode fut reconstruite avec trois travees et deux annexes. La restauration fut dirigee par le grand maitre Thich Duy Nghiem et le chef de village Trinh Dang Long, illustrant la cooperation entre la communaute religieuse et les autorites locales pour la preservation du site.
A l’automne de l’an 32 du regne Tu Duc, dynastie Nguyen (1879), la pagode subit une nouvelle restauration de plus grande ampleur, comprenant cinq travees dans le hall avant et trois travees dans le hall arriere. Cette restauration fut supervisee par le grand maitre Thich Tinh Doan, contribuant a façonner l’architecture actuelle de la pagode.
Aujourd’hui, Cu Da Pagoda est dirigee par Thuong toa Thich Tien Dat, qui non seulement poursuit la mission de propagation du Dharma au sein de cette pagode historique, mais occupe egalement des fonctions importantes au sein de l’Eglise Bouddhique du Vietnam, telles que vice-president permanent du Ban Phap Che Trung Uong et vice-president cum secretaire general du Ban Tri Su Giao Hoi Phat Giao Viet Nam, Hanoi. Sa presence et ses contributions font de la pagode un centre actif de vie religieuse et culturelle locale.
Architecture et paysage
La pagode se distingue par son architecture ancienne et son harmonie entre le lieu monastique et le village riverain traditionnel. Le site est structure de maniere rigoureuse avec de nombreux batiments disposes selon un axe central et une symetrie bilaterale, donnant une impression de majesté et de solennite.
L’acces se fait par trois portes : une porte secondaire a l’ouest donnant sur les champs du village ; une porte secondaire a l’est reliee a l’allee principale vers le pont de chemin de fer ; et une grande Tam Quan orientee au sud, offrant une vue sur la riviere Nhue a travers deux vieux arbres muom. Les visiteurs franchissent la porte principale, traversent la cour ombragee par trois arbres anciens, puis arrivent a la Them Rong (escalier du dragon), flanquee de deux statues de elephants en pierre, menant au hall principal.
Les batiments principaux suivent un plan en forme de caractere chinois « Dinh », avec le hall avant comportant cinq travees avec des portes en bois sculpte, communiquant avec le hall superieur. Les deux cotes du hall avant disposent de passages menant a des couloirs longeant le hall superieur et prolongeant jusqu’au hall arriere. A droite du hall principal se trouvent le To Duong et le Hoc Duong, chacun comprenant cinq travees ; a l’arriere se trouvent la pagode et la maison des invites. Devant le To Duong se dresse un Phuong Dinh a deux etages, huit toits et seize colonnes, ou pend une grande cloche rouge, faisant face a une petite maison de trois travees contenant dix steles posterieures. A gauche se trouvent le Nha Giai Vu et la tour Quan Am Nam Hai a deux etages, huit toits et quatre colonnes, suivies du Nha Mau et du Nha Tang.
L’espace interieur est ombrage, aere et paisible, offrant une atmosphere serene aux visiteurs.
Située dans le village ancien Cu Da, commune Cu Khe, district Thanh Oai, cette pagode represente un paysage emblematique de la region, « meritant le titre de site prestigieux ». Le village, sur les rives de la riviere Nhue, beneficie d’un emplacement feng shui favorable « nhat can thi, nhi can giang » (proche de la ville, proche de l’eau), anciennement prospere et compare a l’ancienne Kinh Ky. A l’est se trouvent des habitations denses, a l’ouest « long phuong chau ve », a droite le temple Thanh Hoang, a gauche le Tu Duong de la famille Dinh, et a l’arriere la colline Dong Gia Son – formant un site topographique exceptionnel.
Objets et tresors
La pagode conserve de nombreux objets precieux temoignant de son histoire et de sa valeur artistique. Parmi les plus remarquables figurent dix steles posterieures placees dans une petite maison de trois travees, enregistrant les restaurations importantes, notamment celle de 1695 (Chinh Hoa 16) et celle de 1879 (Tu Duc 32), fournissant des informations fiables sur le developpement et la preservation de la pagode au fil des siecles.
Concernant les statues, a la Them Rong, se trouvent les celebres elephants en pierre, places symetriquement, symbolisant la protection et mettant en valeur l’espace sacre. A gauche du hall principal, la statue de Quan Am Nam Hai se dresse dans une petite tour a deux etages, huit toits et quatre colonnes, representant un art sculptural harmonieux.
La pagode conserve egalement un precieux ensemble en bois traditionnel, notamment le hall avant de cinq travees avec ses portes en bois sculpte, typiques des pagodes du Nord. La grande cloche est suspendue dans le Phuong Dinh a deux etages, huit toits et seize colonnes, a la fois point architectural et moyen de diffusion du son religieux a travers le village Cu Da.
Classement
La pagode a ete classee Monument national en l’an 2000 par l’Etat vietnamien.
