Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Đông Cựu tên chữ là Linh Tiên tự, tọa lạc tại thôn Đồng Cựu, xã Đồng Phương Yên, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Trước kia, vùng đất này thuộc thôn Đông Cựu, xã Kiện Thuận, tổng Yên Kiện, huyện Yên Sơn, phủ Quốc Oai, xứ Sơn Tây. Sau này, địa danh được điều chỉnh về xã Đông Phương Yên, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Đặc biệt, từ sau năm 2025, theo thay đổi địa giới hành chính, chùa hiện nay nằm trên địa phận xã Phú Nghĩa, thành phố Hà Nội.
Lịch sử hình thành
Hiện nay chưa tìm thấy tài liệu ghi chép lại thời gian chính xác thời điểm xây dựng chùa, nhưng theo truyền ngôn dân gian, chùa Đông Cựu được khởi dựng từ năm 1095 (thế kỷ X) dưới thời nhà Lý, khẳng định bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa lâu đời của vùng đất này.
Trải qua nhiều thế kỷ, kiến trúc hiện còn của chùa chủ yếu mang phong cách thời Nguyễn, với những đường nét chạm khắc, kết cấu gỗ đặc trưng phản ánh nghệ thuật kiến trúc Việt Nam giai đoạn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Đặc biệt, vào năm 1974, chùa đã được tiến hành một đợt trùng tu lớn, nhằm tu bổ, tôn tạo các hạng mục xuống cấp, bảo tồn giá trị văn hóa tâm linh, đồng thời đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân địa phương. Nhờ đó, chùa Đông Cựu tiếp tục là điểm đến sinh hoạt văn hóa, tôn giáo quan trọng, góp phần lưu giữ nét đẹp truyền thống của vùng đất Chương Mỹ xưa.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa Đông Cựu nằm ở vị trí trung tâm của làng Đông Cựu, xung quanh chùa là dân làng sinh sống. Chùa quay hướng Tây Nam, có bố cục kiến trúc kiểu chữ Đinh với các công trình chính bao gồm: Tam Quan, Tam Bảo, Nhà Tổ, Nhà Mẫu và một số công trình phụ trợ khác.
Tam quan
Tam quan chùa được xây dựng theo lối truyền thống với ba lối cửa ra vào, một cửa chính giữa và hai cửa phụ hai bên, tạo thành hình “tam môn” đặc trưng trong kiến trúc Phật giáo Việt Nam. Cổng giữa có vòm cuốn cao, gồm hai tầng mái, các cột trụ được khắc câu đối bằng chữ Hán, chạy dọc thân cột, trên đỉnh trụ đắp bốn chim phượng, chúc đầu xuống, đuôi vểnh lên trên. Giữa nóc mái tầng 1 được đổ trần bê tông, chính giữa đắp bức đại tự dạng cuốn thư. Tầng trên có diện tích nhỏ hơn, tiết diện hình vuông, cửa uốn vòm cung, bên trong có treo một quả chuông đồng, trên mái Tầng trên là lầu gác chuông, phía mái có đầu đao cong vút, đắp nổi họa tiết rồng phượng, hoa văn sóng mây và các linh vật, đỉnh mái được xây thêm tầng nhỏ, thấp, đỉnh mái là mô hình toà tháp cao 7 tầng. Ở bên trong có hai cầu thang dẫn lên trên lầu.
Nối cổng chính với hai cổng phụ hai bên là bức tường lửng, ở khoảng tường mỗi bên đắp nổi hình tượng hai vị Môn thần ở hai bên, tay cầm pháp khí. Hai Cổng phụ có chiều cao thấp hơn, đối xứng hài hòa ở hai bên, mỗi cổng gồm 2 tầng, mái lợp ngói ống, kết hợp với cây cổ thụ bao quanh tạo nên không gian cổ kính, linh thiêng.
Tam Bảo
Qua Tam Quan là khoảng sân rộng lát gạch đỏ, đóng vai trò như sân tiền của các tòa chính trong chùa. Vào những ngày lễ hội, nơi đây trở thành không gian sinh hoạt trung tâm, diễn ra nhiều hoạt động văn hóa và nghi lễ truyền thống.
Tòa Tam Bảo được xây dựng theo kiểu kiến trúc chữ “Đinh”, gồm Tiền Đường và Hậu Cung. Tiền Đường gồm 5 gian, xây kiểu tường hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói. Phần tay ngai là hai cột đồng trụ vuông, đỉnh đắp hình tứ phượng chầu, thân trụ khắc câu đối chữ Hán, đế cột đắp mặt sập hồ phù, bốn góc chạm đầu rồng, các ô lồng trang trí hoa văn tứ quý. Hai trụ này nối với tường hồi bằng hai bức tường lưng, năm gian là lối ra vào với hệ thống cửa bức bàn.
Bên trong Tiền đường gồm 6 bộ vì, đặt trên mặt bằng 5 hàng chân cột với kết cấu hai hàng cột cái bằng gỗ, hai hàng cột quân xây tường gạch và hàng cột hiên phía ngoài. Kết cấu vì hai gian giữa làm kiểu thượng chồng rường với cột cái, kẻ hậu bẩy, hai gian hồi làm kiểu thượng chồng rường con nhị, liên kết phần trên và phần dưới giữa các bộ vì. Trang trí kiến trúc tương đối đơn giản, tập trung ở bờ nóc và bờ dải, với các họa tiết mây, rồng, tứ quý, triện lá giật… Đường nét chạm nổi nông, mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Tại Tiền Đường mỗi gian được trang trí cửa võng, bên trên là tượng thờ bao gồm: Đức Ông, Già Lam, Chân Tế, Thánh Tăng, Diệm Nhiên, Đại Sĩ, Hộ pháp Khuyến Thiện và Hộ pháp Trừng Ác.
Từ gian giữa Tiền đường, nối liền phía sau là ba gian Hậu Cung tạo thành không gian thờ tự. Hậu Cung có kết cấu hai bộ vì ngoài làm theo kiểu giá chiêng, rường cột cái, kẻ chuyền và xà nách, bộ vì gian trong cùng được dựng theo kiểu thượng chồng rường con nhị, kẻ hậu chuyền quá giang, đặt trồng trên hàng cột cái.
Bên trong, hệ thống tượng Phật được sắp đặt theo từng lớp từ trong ra ngoài:
– Lớp trong cùng là Tam Thế Phật;
– Lớp thứ hai là Di Đà Tam Tôn;
– Lớp thứ ba gồm tượng Quan Âm Chuẩn Đề cùng hai thị giả;
– Lớp thứ tư thờ Ngọc Hoàng và hai vị Nam Tào – Bắc Đẩu;
– Lớp ngoài cùng là Tòa Cửu Long và tượng Thích Ca sơ sinh.
Tại hai góc hồi Thượng điện đặt tượng Tuyết Sơn và Quan Âm tọa sơn.
Nhà Tổ – Nhà Mẫu
Bên trái Tam Bảo, cùng hướng với chùa chính, là dãy Nhà Tổ và Nhà Mẫu được bố trí chung trong một tòa nhà gồm chín gian, xây theo kiểu tường hồi bít đốc, mái lợp ngói truyền thống. Bên trong, bốn gian ở hai đầu hồi được ngăn riêng làm nơi sinh hoạt của sư trụ trì, còn năm gian giữa thông nhau tạo thành không gian thờ tự trang nghiêm. Mỗi gian được phân chia bởi hệ thống cột và cửa võng, phía trên bày trí tượng cùng các đồ thờ cúng. Về kết cấu, được làm theo lối chồng rường con nhị, kết hợp kẻ hậu, kẻ chuyền quá giang trốn cột và kẻ bẩy hiên, tạo nên kiến trúc bền vững và hài hòa.
Nhà Tổ – Nhà Mẫu là nơi tưởng niệm các vị sư trụ trì qua các thời kỳ, đồng thời phối thờ Mẫu theo tín ngưỡng dân gian.
Di vật
Ngày nay, chùa còn lưu giữ nhiều cổ vật và đồ thờ tự quý giá, gồm: hai chuông đồng, chín bát hương sứ, một bát hương đá, ba mâm bồng, hai đôi chân đèn, bốn đôi lọ lục bình, ba bể đài nước gốm, một bức hoành phi và 25 tượng Phật, trong đó có ba tượng Tổ, ba tượng Thánh Mẫu và một tượng Đức Thánh Trần.
Xếp hạng
Chùa Đông Cựu được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh vào ngày 8 tháng 1 năm 2002.
Bản dịch Tiếng Anh
Name and Geographic Location
Dong Cuu Pagoda, formally named Linh Tien Tu (靈仙寺), is located in Dong Cuu hamlet, Dong Phuong Yen commune, Chuong My district, Hanoi. In the past, this land belonged to Dong Cuu hamlet, Kien Thuan commune, Yen Kien canton, Yen Son district, Quoc Oai prefecture, Son Tay region. Later, it was adjusted to Dong Phuong Yen commune, Chuong My district, Hanoi. Since 2025, following administrative boundary changes, the pagoda has been under Phu Nghia commune, Hanoi.
Historical Formation
Although no documents have been found to determine the exact time of construction, according to oral tradition, Dong Cuu Pagoda was established in 1095 (10th century) during the Ly dynasty, confirming its long-standing historical and cultural heritage.
Through centuries, the remaining architecture mainly bears Nguyen dynasty style, with characteristic wood structures and carvings reflecting Vietnamese art of the late 19th and early 20th centuries. In 1974, a major restoration was carried out to repair deteriorated structures, preserve cultural-spiritual values, and meet local religious needs. Since then, Dong Cuu Pagoda has remained an important religious and cultural center, preserving the traditions of ancient Chuong My.
Architectural Landscape
Dong Cuu Pagoda lies at the center of Dong Cuu village, surrounded by residential houses. It faces southwest and follows the “Dinh” (丁) floor plan, with the main components: Tam Quan gate, Tam Bao hall, Patriarch Hall (Nha To), Mother Hall (Nha Mau), and auxiliary structures.
Tam Quan Gate
The Tam Quan has three entrances: a central main gate and two side gates, forming the typical “three-door” style of Vietnamese Buddhist architecture. The central gate has an arched entrance, two-tiered roof, pillars engraved with Chinese couplets, topped with four phoenixes. Inside the first-tier roof is a large plaque. The upper tier has a square plan with an arched doorway, housing a bronze bell. The roof is decorated with dragons, phoenixes, cloud motifs, and crowned with a miniature seven-story pagoda tower. Two staircases inside lead to the bell pavilion.
The side gates, lower in height, are symmetrically placed with two tiers and tiled roofs, decorated with guardian deities (Mon Than) in relief on adjoining walls, creating a sacred and ancient atmosphere.
Tam Bao Hall
Past the gate lies a large brick-paved courtyard, serving as the central gathering place during festivals.
The Tam Bao hall follows the “Dinh” plan, consisting of Tien Duong (front hall) and Hau Cung (rear sanctuary). The Tien Duong has five compartments, with two square pillars carved with phoenixes, Chinese inscriptions, dragon heads, and floral motifs. Inside are six structural trusses supported by five rows of columns. The carvings, simple yet refined, mainly feature clouds, dragons, and “Four Seasons” motifs in Nguyen style. Statues include Duc Ong, Gia Lam, Chan Te, Thanh Tang, Diem Nhien, Dai Si, and the Dharma Protectors Khuyen Thien and Trung Ac.
The Hau Cung, with three compartments, hosts Buddha statues arranged in layers:
-
Innermost: Tam The Buddhas (Three Worlds).
-
Second: Amitabha Triad (Di Da Tam Ton).
-
Third: Cundi Avalokitesvara with two attendants.
-
Fourth: Jade Emperor flanked by Nam Tao and Bac Dau.
-
Outermost: Nine Dragons Throne and the Infant Shakyamuni.
Statues of Snow Mountain Shakyamuni (Tuyet Son) and Avalokitesvara on a mountain are placed at the hall’s corners.
Patriarch and Mother Halls
To the left of Tam Bao stands a nine-compartment building housing both Nha To and Nha Mau. The two ends serve as living quarters for monks, while the five central compartments are worship spaces dedicated to Patriarchs and the Mother Goddess, reflecting both Buddhist and folk traditions.
Relics
The pagoda preserves many valuable relics, including:
-
2 bronze bells,
-
9 porcelain incense burners,
-
1 stone incense burner,
-
3 offering trays,
-
2 pairs of candle stands,
-
4 pairs of ceramic vases,
-
3 ceramic water basins,
-
1 horizontal lacquered board,
-
25 statues (including 3 Patriarchs, 3 Mother Goddesses, and 1 statue of Tran Saint).
Recognition
On January 8, 2002, Dong Cuu Pagoda was recognized as a Provincial-level Historical and Cultural Site.
Bản dịch Tiếng Trung
名称与地理位置
东旧寺，字名灵仙寺，坐落于河内市彰美县东芳安社东旧村。古时隶属山西处国威府安山县安建总建顺社东旧村。其后调整为东芳安社彰美县，2025年后根据行政区划变更，寺庙现属河内市富义社。
历史沿革
目前尚无文献确证寺庙建造时间，但民间传说称东旧寺始建于公元1095年（十世纪），属李朝时期，显示此地历史与文化传统悠久。
历经数百年，现存建筑主要为阮朝风格，木构与雕刻具有十九世纪末至二十世纪初越南建筑艺术特征。1974年寺庙进行大规模修缮，以修复破损部分，保存文化与信仰价值，并满足当地民众宗教需求。此后，东旧寺一直是重要的文化与宗教活动场所，延续彰美古地传统。
建筑格局
东旧寺位于东旧村中心，四周民居环绕。寺庙坐西南朝向，整体呈“丁”字格局，主要建筑包括三门、三宝殿、祖堂、母堂及若干附属建筑。
三门
三门分主门与两侧门，形成越南佛教建筑典型“三门”格局。中央门为拱券式，两层屋顶，立柱刻汉文对联，顶饰四只凤凰。屋脊正中有卷轴式大匾。上层为方形平面，设拱券门洞，内悬铜钟，屋顶雕饰龙凤、祥云等纹样，顶端建有七层宝塔小模型。门内设两道楼梯通往钟阁。
两侧门对称而低矮，各为二层，覆瓦屋顶，墙上浮雕门神，手持法器。古树环绕，营造庄严古朴氛围。
三宝殿
过三门即至铺砖大院，为节日中心活动场所。
三宝殿呈“丁”字形，由前堂与后宫组成。前堂五间，立方柱刻凤凰、汉文对联、龙首及四季花纹。内有六架屋梁，由五排立柱支撑。装饰简洁，以云纹、龙纹、四季图案为主，属阮朝风格。供奉德翁、伽蓝、真济、圣僧、焰然、大士及两位护法（劝善、惩恶）。
后宫三间，供佛像分层：
-
最内层：三世佛；
-
第二层：弥陀三尊；
-
第三层：准提观音与二侍者；
-
第四层：玉皇大帝与南斗、北斗；
-
最外层：九龙座与释迦诞生像。
殿角供奉雪山释迦与观音坐山像。
祖堂与母堂
三宝殿左侧为九间大屋，兼作祖堂与母堂。两端为住持僧舍，中间五间为供奉空间，祭祀历代祖师并合祀圣母，体现佛教与民间信仰融合。
文物
现存珍贵文物包括：
-
铜钟2口，
-
瓷香炉9件，
-
石香炉1件，
-
供盘3件，
-
烛台2对，
-
瓷瓶4对，
-
陶瓷水缸3件，
-
横额1块，
-
佛像25尊（含祖师像3尊、圣母像3尊、陈圣像1尊）。
级别
2002年1月8日，东旧寺被认定为省级历史文化遗迹。
Bản dịch Tiếng Pháp
Nom et localisation géographique
La pagode Dong Cuu, portant le nom littéraire Linh Tien Tu (靈仙寺), est située dans le village Dong Cuu, commune Dong Phuong Yen, district Chuong My, ville de Hanoi. Autrefois, cette terre appartenait au village Dong Cuu, commune Kien Thuan, canton Yen Kien, district Yen Son, préfecture Quoc Oai, région Son Tay. Par la suite, elle a été rattachée à la commune Dong Phuong Yen, district Chuong My. Depuis 2025, après modification des limites administratives, la pagode relève de la commune Phu Nghia, Hanoi.
Histoire
Bien qu’aucun document n’atteste la date exacte de sa fondation, selon la tradition orale, la pagode Dong Cuu fut édifiée en 1095 (Xe siècle) sous la dynastie Ly, témoignant de la profondeur historique et culturelle de ce territoire.
Au fil des siècles, l’architecture conservée appartient surtout au style de la dynastie Nguyen, avec des structures en bois et sculptures caractéristiques de la fin du XIXe et du début du XXe siècle. En 1974, une restauration majeure a permis de réparer les bâtiments dégradés, préserver la valeur spirituelle et répondre aux besoins cultuels des habitants. Depuis, la pagode Dong Cuu reste un centre religieux et culturel important, conservant les traditions de l’ancien Chuong My.
Architecture et paysage
La pagode se situe au cœur du village Dong Cuu, entourée de maisons. Elle est orientée sud-ouest et adopte un plan en forme de caractère « Đinh » (丁), avec : le portail Tam Quan, la salle des Trois Joyaux (Tam Bao), la maison des Patriarches (Nha To), la maison des Déesses (Nha Mau), ainsi que des annexes.
Portail Tam Quan
Le Tam Quan comprend trois portes : une porte centrale et deux latérales, typiques de l’architecture bouddhique vietnamienne. La porte centrale est voûtée, coiffée d’un toit à deux étages, avec piliers gravés de couplets chinois et surmontés de quatre phénix. À l’étage supérieur, de plan carré, se trouve une cloche en bronze, le toit étant décoré de dragons, phénix et nuages, couronné d’une maquette de pagode à sept étages. Deux escaliers intérieurs mènent au pavillon de la cloche.
Les portes latérales, plus basses, sont symétriques, couvertes de tuiles et ornées de représentations de divinités gardiennes, contribuant à une atmosphère sacrée.
Salle des Trois Joyaux
Après le portail s’étend une vaste cour pavée, servant de lieu central lors des fêtes.
La salle Tam Bao est construite selon le plan « Đinh », composée du pavillon avant (Tien Duong) et du sanctuaire arrière (Hau Cung). Le pavillon avant compte cinq travées, avec piliers sculptés de phénix, inscriptions chinoises, têtes de dragon et motifs floraux. À l’intérieur, six fermes reposent sur cinq rangées de colonnes. Les décorations, simples mais raffinées, illustrent le style Nguyen. On y trouve les statues de Duc Ong, Gia Lam, Chan Te, Thanh Tang, Diem Nhien, Dai Si, ainsi que les gardiens Khuyen Thien et Trung Ac.
Le sanctuaire arrière comprend trois travées, avec statues disposées en couches :
-
Niveau intérieur : les Trois Bouddhas (Tam The).
-
Deuxième niveau : la triade d’Amitabha (Di Da Tam Ton).
-
Troisième niveau : Avalokitesvara Cundi avec deux acolytes.
-
Quatrième niveau : l’Empereur de Jade entouré de Nam Tao et Bac Dau.
-
Niveau extérieur : le Trône des Neuf Dragons et l’Enfant Shakyamuni.
Aux coins sont placées les statues de Shakyamuni au mont des Neiges (Tuyet Son) et Avalokitesvara en montagne.
Maison des Patriarches et Maison des Déesses
À gauche de la salle principale se trouve un édifice de neuf travées regroupant Nha To et Nha Mau. Les extrémités servent de logement aux moines, tandis que les cinq travées centrales constituent l’espace cultuel, dédié aux patriarches et à la Mère divine, alliant bouddhisme et croyances populaires.
Objets conservés
La pagode conserve de nombreux objets précieux :
-
2 cloches en bronze,
-
9 brûle-encens en porcelaine,
-
1 brûle-encens en pierre,
-
3 plateaux d’offrandes,
-
2 paires de chandeliers,
-
4 paires de vases,
-
3 jarres en céramique,
-
1 panneau horizontal,
-
25 statues (dont 3 Patriarches, 3 Déesses et 1 Saint Tran).
Classement
Le 8 janvier 2002, la pagode Dong Cuu a été reconnue Monument historique et culturel provincial.
Tham khảo
-
- Vũ Văn Quân (2022), Hồ sơ tư liệu văn hiến Thăng Long, tập 6, Nxb Hà Nội.
- Hội làng truyền thống – Đông Cựu – Đông Phương Yên – Chương Mỹ – Hà Nội 2020, Kênh youtube Tường thuật sự kiện.
- Thông tin, hình ảnh do dân làng Đông Phương Yên cung cấp.
