Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Nhân Lý, có tên chữ là Nhân Phúc tự, tọa lạc tại thôn Nhân Lý, xã Nam Phương Tiến, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Đây là vùng bán sơn địa phía Tây Nam của huyện, cách trung tâm Thành phố Hà Nội khoảng 40km. Đến năm 2025, địa phận chùa hiện nay thuộc xã Xuân Mai, thành phố Hà Nội.
Lịch sử và nhân vật
Theo truyền thuyết dân gian, chùa Nhân Lý được dựng lên từ rất sớm trong lịch sử, là nơi sinh hoạt tôn giáo và tín ngưỡng của nhân dân địa phương qua nhiều thế hệ. Trải qua bao biến thiên thời cuộc, chùa đã được trùng tu và tôn tạo nhiều lần, trong đó dấu ấn kiến trúc còn lưu lại đến ngày nay chủ yếu mang phong cách của thời Nguyễn muộn, cho thấy những đợt tu bổ quan trọng vào giai đoạn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.
Kiến trúc cảnh quan
Ngôi chùa nằm ở vùng đất truyền thống, giữa không gian yên bình của làng quê Bắc Bộ, mặt quay về hướng Tây Nam. Xung quanh chùa là hệ thống sân vườn và cây cối bao bọc, góp phần làm nên một tổng thể hài hòa giữa thiên nhiên và kiến trúc tôn giáo.
Tổng thể kiến trúc chùa Nhân Lý được quy hoạch gồm nhiều hạng mục: Cổng, Tam Bảo, Nhà Tổ, Nhà Mẫu, hệ thống sân vườn, cùng các công trình phụ trợ khác.
Cổng
Hiện nay, phần Tam Quan cổ không còn nữa, thay vào đó là một dãy nhà ngang 3 gian 2 chái, được xây dựng trên nền móng cũ của tam quan xưa. Công trình này có kết cấu đơn giản với hai hàng chân cột gỗ, vẫn giữ nét truyền thống.
Tam Bảo
Tam Bảo được xây dựng theo bố cục kiểu chữ Đinh (丁), gồm hai phần: Tiền Đường phía trước và Hậu Cung phía sau. Tiền đường gồm 5 gian, kết cấu hai tầng, bốn mái uy nghi. Mái được lợp ngói truyền thống, bờ nóc chính giữa nổi bật với hình lưỡng long chầu nhật, biểu tượng quen thuộc trong kiến trúc Phật giáo cổ truyền.
Về kết cấu kiến trúc, hệ thống vì kèo được chia làm hai loại, các gian bên và gian giữa sử dụng kiểu thượng cốn mê, trung rường nach, hạ kẻ vì ô. Các gian khác theo lối thượng con rường giá chiêng, rường mẹ, hạ bẩy hậu đầu dư. Không gian bên trong được bố trí hợp lý: gian giữa dùng làm nơi hành lễ, hai gian bên đặt tượng Đức Ông và Thánh Tăng. Ngoài hiên, chùa còn lưu giữ một tòa Cửu Long bằng gỗ, sơn son thếp vàng, mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Hậu Cung được xây liền kề phía sau, gồm 5 gian, kết cấu theo kiểu thượng chồng rường con nhị, hạ kẻ bẩy. Nội thất trong thượng điện có phần giản dị nhưng vẫn trang nghiêm, chủ yếu sử dụng trần thượng rường theo truyền thống.
Tượng thờ được bố trí thành nhiều lớp, sắp xếp theo trục thờ truyền thống, các pho tượng được an vị trên bệ gạch xây cố định, thể hiện tính ổn định và trang trọng trong không gian thờ tự.
Nhà Tổ
Nhà Tổ được thiết kế theo kiểu kiến trúc đơn giản, chủ yếu là kiểu kiến trúc tường hồi bít đốc, quá giang vì kèo để bài trí tượng và các đồ tế khí khác. Đây là nơi thờ các vị tổ sư và là không gian dành cho những nghi lễ tâm linh quan trọng.
Nhà Mẫu
Nhà Mẫu có kiến trúc đơn giản truyền thống, chủ yếu phục vụ các nghi lễ thờ mẫu, mang nét đặc trưng tín ngưỡng thờ Mẫu dân gian.
Vườn tháp
Bên cạnh các công trình thờ tự, chùa còn có khu vườn tháp cổ, nơi an táng và tưởng niệm các vị sư trụ trì của chùa qua các thời kỳ. Nổi bật trong đó là tháp Tổ, cùng nhiều tháp mộ cổ được xây bằng gạch, mang giá trị khảo cổ, văn hóa và tâm linh sâu sắc, các tháp mộ cao ba tầng.
Hiện vật
Chùa Nhân Lý hiện còn bảo lưu được nhiều di vật quý, tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc và tín ngưỡng dân gian như:
- Hệ thống tượng thờ
- Các đồ thờ truyền thống như: bát hương, chân đèn, hoành phi, câu đối, đại tự, cửa võng… vẫn được bảo quản và sử dụng trong các dịp lễ Phật.
Những hiện vật này không chỉ là tài sản vật chất mà còn là di sản tinh thần, thể hiện lòng kính Phật và tín ngưỡng bền chặt của cộng đồng cư dân nơi đây.
Xếp hạng
Chùa đã được UBND tỉnh Hà Tây xếp hạng di tích lịch sử – văn hoá năm 2007./.
Tham khảo
- Vũ Văn Quân (2022), Hồ sơ tư liệu văn hiến Thăng Long, tập 6, Nxb Hà Nội.
- Lưu Minh Trị ( 2011), Hà Nội Danh thắng và Di tích, tập 02, Nxb Hà Nội.
