Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Thượng Tiết còn được gọi là chùa Phúc Lâm, tọa lạc tại thôn Thượng Tiết, trước đây thuộc xã Đại Hưng, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội; sau khi sáp nhập hành chính năm 2025, hiện nay chùa thuộc địa bàn xã Mỹ Đức, thành phố Hà Nội.
Lịch sử và nhân vật
Chùa Thượng Tiết được xây dựng từ thế kỷ XV, trong thời kỳ hưng thịnh của vương triều Hồ, chùa tọa lạc trên cùng một thửa đất với ngôi đền Thượng Tiết, hình thành nên một quần thể di tích hài hòa, mang đậm dấu ấn lịch sử và giá trị văn hóa truyền thống. Dù chưa xác định được chính xác thời điểm khởi dựng, song ngôi chùa vẫn luôn được xem là một phần linh thiêng gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người dân địa phương. Đến nay chùa đã trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo để lưu giữ giá trị lịch sử, kiến trúc cổ.
Kiến trúc cảnh quan
Ngày nay, tổng thể khuôn viên chùa có các hạng mục như: Vườn Tháp, Tam Bảo, Nhà Tổ, Nhà Mẫu tạo nên một quần thể linh thiêng, đậm chất truyền thống. Chùa nằm ở vị trí phía Đông giáp đền thờ Ngô Quyền, vị anh hùng dân tộc được nhân dân tôn kính; phía Nam là cổng vào; phía Tây là nhà khách phục vụ sinh hoạt và đón tiếp khách thập phương; phía Bắc là khu vườn cổ thụ xanh mát, tạo nên một khung cảnh thanh tịnh, gần gũi với thiên nhiên.
Toàn bộ khu di tích được bao bọc bởi những hàng cây lưu niên xanh tốt, không chỉ góp phần làm dịu mát không gian mà còn giữ cho nơi đây sự yên tĩnh, linh thiêng vốn có của chốn thiền môn.
Kiến trúc chùa Thượng Tiết gồm ba nếp nhà nối liền nhau, tạo thành một tổng thể hài hòa và cân đối. Nếp thứ nhất là nhà Tiền đường, xây theo hình chữ Nhất, đảm nhận vai trò không gian lễ bái chính. Nếp thứ hai gồm Thượng Điện và Hậu Cung, bố trí theo kiểu chữ Đinh truyền thống một kiểu kiến trúc phổ biến trong các ngôi chùa cổ của Việt Nam.
Tất cả các nếp nhà đều được xây dựng bằng tường gạch vững chắc, với đầu hồi bít đốc đặc trưng, đầu kìm giằng làm đấu vuông, kết hợp cùng bộ khung mái chắc khỏe mang hình thức chữ Đinh. Mái chùa lợp ngói, thiết kế hai mái đốc chảy tạo nên dáng vẻ mềm mại, uyển chuyển. Hệ kết cấu mái sử dụng kiểu kèo câu quái giang, một kỹ thuật kiến trúc truyền thống với vật liệu chủ đạo là gỗ xoan quý, thể hiện sự tinh xảo và bền vững trong nghệ thuật mộc dân gian.
Ngoài ra, chùa còn có một dãy nhà dọc được bài trí trang nghiêm, là nơi đặt ban thờ Tổ và ban thờ Mẫu, đồng thời kiêm luôn chức năng làm nhà khách phục vụ sinh hoạt. Công trình này được xây bằng gạch và đá, tường bao xung quanh kiên cố, hai đầu bít đốc, mái lợp ngói truyền thống. Kết cấu bộ vì vẫn tuân theo lối kèo câu quái giang đặc trưng, sử dụng các vật liệu như đòn tay bằng tre, rui, mè… tạo nên vẻ mộc mạc, gần gũi mà vẫn giữ được nét cổ kính đặc trưng của chốn thiền môn xưa.
Hiện vật
Chùa còn bảo tồn nhiều hiện vật quý giá, bao gồm một quả chuông đồng đúc năm 1829, 15 pho tượng Phật, 2 bát hương bằng đồng, 3 bát hương sứ, 2 đôi lọ lộc bình cùng với một tượng ngựa gỗ điêu khắc theo phong cách nghệ thuật tượng tròn thời Nguyễn. Ngoài ra, chùa còn có các hiện vật giá trị như hoành phi, cửa võng và mỉ môn, góp phần làm nên giá trị văn hóa lịch sử đặc sắc của ngôi chùa.
Xếp hạng
Chùa Thượng Tiết được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia vào ngày 15 tháng 3 năm 2000.
Tiếng Anh (English)
Name and Geographical Location
Thuong Tiet Pagoda, also known as Phuc Lam Pagoda, is located in Thuong Tiet Hamlet, formerly under Dai Hung Commune, My Duc District, Hanoi City. After the administrative merger in 2025, the pagoda is now within the territory of My Duc Commune, Hanoi City.
History and Figures
Thuong Tiet Pagoda was built in the 15th century, during the flourishing period of the Ho dynasty. It is situated on the same land as Thuong Tiet Temple, forming a harmonious complex of relics rich in historical imprints and traditional cultural values. Although the exact date of its construction remains unknown, the pagoda has always been regarded as a sacred place closely tied to the spiritual life of the local people. Over the centuries, it has undergone several restorations to preserve its historical and architectural values.
Architectural Landscape
Today, the pagoda complex consists of structures such as the Stupa Garden, the Tam Bao Hall, the Ancestor House (Nha To), and the Mother House (Nha Mau), creating a sacred and traditionally rich ensemble.
The pagoda is bounded by significant landmarks: to the east lies the temple dedicated to Ngo Quyen, the national hero revered by the people; to the south is the entrance gate; to the west is the guesthouse serving daily activities and pilgrims; and to the north is an ancient tree garden providing a tranquil, nature-friendly setting.
The entire site is surrounded by lush perennial trees, which not only provide shade and freshness but also preserve the inherent quietness and sacredness of the Buddhist sanctuary.
Thuong Tiet Pagoda’s architecture comprises three connected halls, forming a harmonious and balanced whole. The first hall is the Tien Duong (Front Hall), built in the “Nhat” (一) shape, serving as the main worship space. The second hall includes the Upper Sanctuary (Thuong Dien) and the Rear Sanctuary (Hau Cung), arranged in the traditional “Dinh” (丁)-shaped structure, commonly seen in ancient Vietnamese pagodas.
All halls are built with solid brick walls, distinctive closed gables, square bracketed ends, and a sturdy roof frame in the “Dinh” form. The tiled double-slope roofs create a soft and elegant silhouette. The roof framework employs the traditional “keo cau quai giang” system, crafted primarily from precious xoan wood, reflecting both sophistication and durability in Vietnamese carpentry.
Additionally, the pagoda features a longitudinal house arranged solemnly, serving as the place for ancestor worship (ban tho To) and Mother worship (ban tho Mau), and also functioning as a guesthouse. Built of brick and stone, with enclosed walls and traditional tiled roofs, this building follows the same “keo cau quai giang” structural system, using materials such as bamboo rafters, beams, and battens, giving it a rustic yet ancient monastic atmosphere.
Artifacts
The pagoda preserves many valuable artifacts, including a bronze bell cast in 1829, 15 Buddha statues, 2 bronze incense burners, 3 porcelain incense burners, 2 pairs of ceramic vases, and a carved wooden horse statue in the Nguyen dynasty round-sculpture style. In addition, the pagoda holds precious objects such as hoanh phi (horizontal lacquered boards), cua vong (arch-shaped panels), and mi mon (decorative wooden panels), enhancing its distinctive historical and cultural values.
Recognition
Thuong Tiet Pagoda was recognized as a National Historical and Cultural Relic on March 15, 2000.
2. Tiếng Pháp (Français)
Nom et situation géographique
La pagode Thuong Tiet, également appelée pagode Phuc Lam, est située dans le hameau de Thuong Tiet, anciennement rattaché à la commune de Dai Hung, district de My Duc, ville de Hanoï. Après la fusion administrative de 2025, la pagode appartient désormais au territoire de la commune de My Duc, ville de Hanoï.
Histoire et personnages
La pagode Thuong Tiet fut construite au XVe siècle, durant la période prospère de la dynastie Ho. Elle est implantée sur le même terrain que le temple Thuong Tiet, formant un ensemble harmonieux de vestiges marqué par l’histoire et les valeurs culturelles traditionnelles. Bien que la date exacte de sa fondation reste inconnue, la pagode est toujours considérée comme un lieu sacré, intimement lié à la vie spirituelle des habitants locaux. Au fil du temps, elle a fait l’objet de nombreuses restaurations afin de préserver sa valeur historique et architecturale.
Architecture et paysage
Aujourd’hui, l’ensemble architectural comprend : le jardin des stupas, le pavillon Tam Bao, la maison des ancêtres (Nha To) et la maison des mères (Nha Mau), créant un complexe sacré et empreint de traditions.
La pagode est entourée de repères importants : à l’est se trouve le temple dédié à Ngo Quyen, héros national vénéré par le peuple ; au sud, le portail d’entrée ; à l’ouest, la maison des hôtes servant aux activités quotidiennes et à l’accueil des pèlerins ; au nord, un jardin d’arbres séculaires créant une atmosphère paisible et proche de la nature.
L’ensemble du site est ceinturé par des arbres verdoyants, qui apportent fraîcheur et sérénité, tout en conservant le caractère calme et sacré du sanctuaire bouddhique.
L’architecture de la pagode Thuong Tiet se compose de trois bâtiments alignés, formant un ensemble harmonieux et équilibré. Le premier est le Tien Duong (Salle antérieure), construit selon le plan en « Nhât » (一), servant d’espace principal de culte. Le second comprend le sanctuaire supérieur (Thuong Dien) et le sanctuaire postérieur (Hau Cung), agencés en plan « Dinh » (丁), une forme architecturale traditionnelle des anciennes pagodes vietnamiennes.
Tous les bâtiments sont édifiés en briques solides, avec pignons fermés, abouts carrés et une charpente robuste en forme de « Dinh ». Les toitures à deux versants, couvertes de tuiles traditionnelles, confèrent une silhouette souple et gracieuse. La charpente utilise le système traditionnel « keo cau quai giang », réalisé principalement en bois de xoan précieux, illustrant la finesse et la durabilité de l’artisanat charpentier vietnamien.
En outre, la pagode possède un bâtiment longitudinal aménagé de façon solennelle, abritant l’autel des ancêtres (ban tho To) et l’autel des mères (ban tho Mau), tout en servant de maison d’hôtes. Construit en briques et en pierres, avec des murs solides et un toit de tuiles traditionnelles, cet édifice respecte également la structure « keo cau quai giang », utilisant des matériaux tels que le bambou et le bois, ce qui lui donne une allure rustique mais empreinte d’ancienneté.
Objets conservés
La pagode conserve de nombreux objets précieux, notamment une cloche en bronze coulée en 1829, quinze statues de Bouddha, deux brûle-parfums en bronze, trois brûle-parfums en porcelaine, deux paires de vases en céramique, ainsi qu’une statue de cheval en bois sculptée dans le style de la ronde-bosse de la dynastie Nguyen. Elle possède également des objets de grande valeur tels que des hoanh phi (panneaux horizontaux laqués), des cua vong (panneaux arqués) et des mi mon (panneaux décoratifs en bois), qui contribuent à enrichir sa valeur historique et culturelle.
Classement
La pagode Thuong Tiet a été classée monument historique et culturel national le 15 mars 2000.
3. Tiếng Trung (中文)
名称与地理位置
上节寺，又称福林寺，位于上节村，原属河内市美德县大兴社；在2025年行政区划调整后，现隶属于河内市美德社。
历史与人物
上节寺建于15世纪，处于胡朝兴盛时期。寺院与上节庙同址而建，形成了一个和谐的历史文化遗迹群，具有浓厚的历史印记和传统文化价值。虽然确切的创建年代尚未确定，但该寺一直被视为神圣之地，与当地居民的精神生活紧密相连。迄今为止，寺院已历经多次修缮，以保存其历史与古老建筑价值。
建筑与景观
如今，寺院整体包括塔园、三宝殿、祖师殿、母殿等部分，构成一个充满传统气息的神圣建筑群。
寺院的地理位置：东邻吴权庙——一位深受人民敬仰的民族英雄；南面为大门入口；西面为接待远道香客的宾舍；北面为古树园林，绿荫清幽，环境宁静。
整个遗址群被茂密的古树环绕，不仅营造了凉爽宜人的氛围，还保持了佛门净地原有的宁静与神圣。
上节寺的建筑由三座房屋相连而成，整体布局和谐对称。第一进为前殿，建成“一”字形，作为主要礼佛空间。第二进包括上殿与后殿，依照传统“丁”字形布局，这是越南古寺常见的建筑形式。
所有殿宇均以坚固的砖墙建造，封闭山墙，方形斗拱结合稳固的屋架，呈“丁”字形结构。屋顶覆盖传统瓦片，双坡屋面柔和流畅。屋架采用传统的“拱架瓜江”结构，主要材料为珍贵的楝木，展现了越南民间木作艺术的精巧与坚固。
此外，寺院还有一座纵向建筑，布置庄严，用于供奉祖师与母神，同时兼作宾舍。此建筑以砖石建成，四周墙体坚固，屋顶覆盖传统瓦片，结构同样采用“拱架瓜江”，以竹木等材料为主，既显质朴亲切，又保留了古寺独有的古雅气息。
文物
寺内保存着许多珍贵文物，包括一口铸于1829年的铜钟、十五尊佛像、两只铜香炉、三只瓷香炉、两对陶瓷花瓶，以及一尊木雕马像，属于阮朝圆雕艺术风格。此外，还保存有横匾、拱门和木雕装饰板等文物，为寺院增添了独特的历史与文化价值。
等级认定
上节寺于2000年3月15日被列为国家级历史文化遗迹。
Tài liệu tham khảo
- Vũ Văn Quân (2022), Hồ sơ tư liệu văn hiến Thăng Long, tập 6, Nxb Hà Nội.
- Tạp chí TheochanPhat. com.
