Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Tiên Mai tên chữ là Non Tiên tự, thuộc thôn Tiên Mai, xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội (nay thuộc xã Hương Sơn, thành phố Hà Nội).
Lịch sử và nhân vật
Chùa thờ công chúa Trịnh Thị Dưa. Tương truyền công chúa Trịnh Thị Dưa là người cung tiến tiền của xây dựng đền Thiên Vượng thờ đức thánh Cả và chùa Non Tiên để ghi dấu tích nơi thánh phụ, thánh mẫu đã ngự giá.
Từ khi có chùa Non Tiên, huyền thoại kể rằng cứ chiều chiều đẹp trời, có hai nàng tiên bay xuống đỉnh núi chơi cờ. Chưa ai nhìn thấy tiên thật, nhưng trên phiến đá phẳng phía giáp sông có hình hoa trông giống như một bàn cờ.
Chùa xây dựng vào thời Lê – Trịnh (thế kỷ XVIII). Năm 1952, thực dân Pháp đốt chùa. Năm 1962, dân làng khôi phục chùa Non Tiên, năm 1974 trùng tu.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa Tiên Mai gồm chùa Thượng trên đỉnh núi và chùa Hạ dưới chân núi. Bộ cấu chùa Thượng gồm tiền đường, thượng điện, đến thờ Hậu. Tiền đường 3 gian, chiều dài 7,0m, chiều ngang 3,0m. Thượng điện nối với gian giữa tiền đường, kéo dài về phía sau 2 gian với chiều dài 2,9m. Các bờ nóc, bờ chảy lợp bằng xi măng cót thép. Đền Hậu có kiến trúc kiểu chữ Đinh, ngoài là tiền đường, phần hậu chẩm có gian giữa sâu vào khoảng 3m là nơi đặt khám thờ công chúa Trịnh Thị Dưa.
Chùa Hạ nằm dưới chân núi, bộ cấu gồm tiền đường, thượng điện và nhà tổ kiêm nhà mẫu có kiến trúc kiểu chữ Tam. Toàn bộ chùa xây bằng nguyên liệu gạch, mái chảy lợp ngói, hai đầu hồi bít đốc.
Hiện vật
Chùa còn lưu giữ 05 pho tượng Phật và Quan Âm, 1 tòa Cửu long với 33 pho tượng Phật nhỏ trang trí ở trên, 10 pho tượng Ngũ vị Tôn, 1 quả chuông đồng và nhiều bát hương sứ, ống hương, cờ dài…
Xếp hạng
Xếp hạng: Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia ngày 19/01/1999.
Các ngôn ngữ khác
1. Tiếng Anh (English)
Name and Geographical Location
Tien Mai Pagoda, formally named Non Tien Tu, is located in Tien Mai Hamlet, Huong Son Commune, My Duc District, Hanoi City (now under Huong Son Commune, Hanoi City).
History and Figures
The pagoda is dedicated to Princess Trinh Thi Dua. According to legend, Princess Trinh Thi Dua donated her wealth to construct Thien Vuong Temple, dedicated to Duc Thanh Ca, and Non Tien Pagoda to commemorate the place where the holy parents resided.
Since the establishment of Non Tien Pagoda, local legends recount that on fine afternoons, two fairies would descend to the mountain peak to play chess. Though no one has ever seen the fairies themselves, a flat rock near the river bears flower-shaped patterns resembling a chessboard.
The pagoda was originally built during the Le–Trinh era (18th century). In 1952, it was burned down by the French colonialists. In 1962, villagers restored Non Tien Pagoda, and in 1974, it underwent further renovations.
Architectural Landscape
Tien Mai Pagoda consists of the Upper Pagoda located at the mountain peak and the Lower Pagoda at its foot.
The Upper Pagoda comprises the Front Hall (Tien Duong), the Upper Sanctuary (Thuong Dien), and the Rear Sanctuary (Den Hau). The Front Hall has three compartments, measuring 7.0m in length and 3.0m in width. The Upper Sanctuary, connected to the central compartment of the Front Hall, extends backward with two additional compartments, measuring 2.9m in length. The ridges and slopes are reinforced with cement and steel mesh. The Rear Sanctuary follows the traditional “Dinh”-shaped architecture, with the Front Hall outside and the rear compartment extending inward about 3m, housing the altar dedicated to Princess Trinh Thi Dua.
The Lower Pagoda, situated at the foot of the mountain, includes the Front Hall, the Upper Sanctuary, and the Ancestor–Mother House (Nha To – Nha Mau), arranged in the traditional “Tam”-shaped layout. The entire structure is built of bricks, roofed with tiles, and features sealed gable ends.
Artifacts
The pagoda preserves five statues of Buddha and Avalokitesvara, one Cuu Long pedestal decorated with 33 small Buddha statues, ten statues of the Five Venerable Beings, a bronze bell, as well as numerous porcelain incense burners, incense tubes, and ceremonial flags.
Recognition
The pagoda was designated as a National Architectural and Artistic Monument on January 19, 1999.
2. Tiếng Pháp (Français)
Nom et situation géographique
La pagode Tien Mai, appelée officiellement Non Tien Tu, se situe dans le hameau de Tien Mai, commune de Huong Son, district de My Duc, ville de Hanoï (aujourd’hui rattachée à la commune de Huong Son, ville de Hanoï).
Histoire et personnages
La pagode est dédiée à la princesse Trinh Thi Dua. Selon la tradition, la princesse Trinh Thi Dua fit don de ses biens pour construire le temple Thien Vuong, dédié à Duc Thanh Ca, ainsi que la pagode Non Tien afin de commémorer le lieu où séjournèrent les saints parents.
Depuis l’édification de la pagode Non Tien, une légende raconte que, lors des beaux après-midis, deux fées descendaient au sommet de la montagne pour jouer aux échecs. Personne n’a jamais vu ces fées, mais une dalle de pierre plate, située près de la rivière, présente des motifs floraux ressemblant à un échiquier.
La pagode fut construite à l’époque des Le–Trinh (XVIIIe siècle). En 1952, elle fut incendiée par les colonisateurs français. En 1962, les villageois restaurèrent la pagode Non Tien, puis elle fut à nouveau rénovée en 1974.
Architecture et paysage
La pagode Tien Mai comprend la pagode supérieure, située au sommet de la montagne, et la pagode inférieure, au pied de celle-ci.
La pagode supérieure est constituée du Tien Duong (salle antérieure), du Thuong Dien (sanctuaire supérieur) et du Den Hau (sanctuaire postérieur). La salle antérieure comprend trois travées, mesurant 7,0 m de long sur 3,0 m de large. Le sanctuaire supérieur, relié à la travée centrale, s’étend vers l’arrière sur deux travées supplémentaires de 2,9 m de longueur. Les faîtages et pentes de toiture sont renforcés par du ciment et du treillis métallique. Le sanctuaire postérieur adopte le plan traditionnel en « Dinh » (丁), avec une salle antérieure extérieure et une travée arrière en retrait d’environ 3 m, abritant l’autel de la princesse Trinh Thi Dua.
La pagode inférieure, située au pied de la montagne, comprend la salle antérieure, le sanctuaire supérieur et la maison des ancêtres–mères (Nha To – Nha Mau), organisée selon le plan traditionnel en « Tam » (三). L’ensemble est construit en briques, couvert de tuiles, et présente des pignons fermés.
Objets conservés
La pagode conserve cinq statues de Bouddha et d’Avalokitesvara, un piédestal Cuu Long orné de 33 petites statues de Bouddha, dix statues des Cinq Vénérables, une cloche en bronze, ainsi que de nombreux brûle-parfums en porcelaine, tubes à encens et bannières rituelles.
Classement
La pagode a été classée monument national d’architecture et d’art le 19 janvier 1999.
3. Tiếng Trung (中文)
名称与地理位置
仙梅寺，寺名“仙寺”，位于仙梅村，香山社，美德县，河内市（今属河内市香山社）。
历史与人物
寺庙供奉郑氏椰公主。相传郑氏椰公主出资修建天旺庙（供奉圣父 Đức Thanh Ca）和仙寺，以纪念圣父圣母曾经驻驾之地。
自从建有仙寺以来，传说每逢傍晚天气晴朗，常有两位仙女降临山顶对弈。虽无人亲眼见过仙女，但在靠近河边的一块平石上，有似花纹状的图案，宛如棋盘。
仙寺建于黎–郑王朝时期（18世纪）。1952年，寺庙被法国殖民者焚毁。1962年，村民重建仙寺，1974年再次修缮。
建筑与景观
仙梅寺包括山顶的上寺和山脚的下寺。
上寺的建筑结构包括前殿、上殿和后殿。前殿三间，长7.0米，宽3.0米。上殿与前殿中间相连，向后延伸两间，长2.9米。屋脊、屋檐采用水泥钢丝加固。后殿为“丁”字形结构，外有前殿，中间后进约3米处设有郑氏椰公主的神龛。
下寺位于山脚，包括前殿、上殿和祖师殿兼母殿，建筑布局为“三”字形。整座寺庙以砖建造，屋顶覆盖传统瓦片，两端山墙封闭。
文物
寺庙现保存有五尊佛像与观音像，一座九龙宝座，上饰33尊小佛像，十尊五位尊像，一口铜钟，以及众多瓷香炉、香筒和长幡。
等级认定
仙梅寺于1999年1月19日被列为国家级建筑艺术遗迹。
Tài liệu tham khảo
- Vũ Văn Quân (2022), Hồ sơ tư liệu văn hiến Thăng Long Hà Nội, tập 6, Nxb Hà Nội.
