Tiểu sử
Ni trưởng thế danh là Thái Thị Hậu, sinh ngày 14 tháng 3 năm Tân Hợi ( 12/04/1911) tại Kinh đô Huế. Nguyên quán Quy Thiện huyện Hải Lăng tỉnh Quảng Trị. Từ thuở ấu thơ,Ni trưởng được thân phụ cho quy y với hòa thượng Trú trì chùa Quy Thiện cho Pháp danh Không Luân.
Xuất thân trong một gia đình quyền quý, mộ đạo Phật, nội ngoại thân thích đều thuộc dòng dõi Tùng Thiện Vương và Tuy Lý Vương là những người nổi tiếng hay thơ. Thân phụ là quan đầu triều Lại Bộ kiêm Binh Bộ Thượng Thư sung Cơ Mật Viện Đông Các Đại Học Sĩ Thái Văn Toản. Thân mẫu là cụ bà Nguyễn Phước Như Nguyệt Pháp danh Như Cầu tự Diệu Trí.
Tuổi thơ của Người theo năm tháng lớn dần trong tình thương yêu đùm bọc và giáo dục của gia đình Ngoại.
Năm 13 tuổi, thân phụ về làm Phù Doãn Thừa Thiên mới đưa Người trở lại tư thất sống cùng với các chị em và kế mẫu. Tại đây, Người theo học trường Đồng Khánh nhưng chưa được hai năm thì phải nghỉ học ở nhà.
Một thời gian sau, Ni trưởng đã xin phép gia đình đi xuất gia. Nơi đầu tiên Ni trưởng đến là chùa Sư Nữ Diệu Viên ở núi Ngũ Phong do Ni trưởng Hướng Đạo trú trì. Sau 26 năm nương tựa cửa Phật, Ni trưởng đã thể hiện quyết tâm của mình bằng cách tự tay cắt tóc, năm ấy là 27 tuổi. Sau đó thân phụ gởi người vào tu ở chùa Khương Ninh trong Đại Nội. Ngoài những buổi công phu, chấp tác, Người đọc sách, nghiên cứu kinh điển. Thỉnh thoảng ra chùa Phước Huệ nghe Ngoại giảng kinh.
Sau 3 năm ở chùa vua, nhờ Ni trưởng Diệu Không giới thiệu,Ni trưởng lên đầu sư với Hòa thượng Ni Trừng Ninh húy Diệu Hương, Đệ nhất Giám đốc Phật học Ni viện Diệu Đức Huế, và được ben pháp hiệu Thể Quán.
Do tư chất đặc biệt, Ni trưởng đã thọ cả ba giới Sa-di, Thức-xoa-ma-na, Tỳ-kheo-ni trong cùng một năm. Người thọ đại giới tại Đại Giới đàn Thuyền Tôn mùa thu năm Giáp Thân (1944) do Hòa thượng Giác Nhiên làm Đường Đầu, Hòa thượng Tịnh Khiết làm Yết Ma.
Năm 1956, Ni trưởng đã đến chùa Hồng Ân với Ni trưởng Diệu Không. Hai năm sau, Người lập cạnh chùa một tinh thất để tu hành, bây giờ là Hoàng Mai tịnh thất. Năm 1958 thất lập xong, Ni trưởng cùng Pháp muội là Ni trưởng Cát Tường đóng cửa 5 năm không tiếp xúc với bổn đạo để tịnh tu cho đến Pháp nạn năm 1963.
Về mặt giáo thọ Ni chúng,Ni trưởng rất tinh tấn.Liên tiếp hàng mấy chục năm, Ni trưởng dạy các Ni trường Diệu Đức (Thừa Thiên), Diệu Ấn ( Phan Rang), Diệu Quang (Nha Trang) và đã giáo hóa rất đông học ni.
Năm 1971 Người làm Giám luật Ni bộn Bắc Tông tỉnh Thừa Thiên.
Năm 1968, Ban Đại diện GHPGVNTN tỉnh Thừa Thiên giao cho Ni trưởng chức vụ “ Đặc ủy xã hội” cùng Ni trưởng Cát Tường làm “ Trưởng ban cứu trợ” để cứu trợ đồng bào nạn nhân chiến tranh, thiên tai bão lụt cùng các mặt xã hội khác. Với tinh thần “phụng sự chúng sanh tức là cúng dường chư Phật” Người và Ni sư đã thật sự vận động được mọi tầng lớp Phật tử tự nguyện chung lo Phật sự, nhờ thế trong các cuộc cứu trợ toàn tỉnh Thừa Thiên- Huế liên tiếp trong các năm 1968-1972, Đặc ủy xã hội đã đạt được những kết quả tốt đẹp.
Sự nghiệp văn học của Ni trưởng rất phong phú, bao gồm nhiều thể loại : Dịch thuật, trước tác, thơ văn. Số lượng tác phẩm khá lớn nhưng có nhiều cuốn chưa được xuất bản. Thơ văn của Người là những bông hoa đạo hạnh, qua đó thể hiện một bậc chân tu có cuộc sống đạm bạc hưng tâm hồn mang một hoài bão lớn: “ Ban vui cứu khổ muôn loài”. Sắc thái nổi bật là sáng tác rất hệ nhàng, giản dị khi pha chút khôi hài di dỏm, tuy dạy đời mà nhã nhặn, khiêm cung.
Một số tác phẩm của Ni trưởng được sưu tập như: Kinh Diệu Pháp Liên Hoa( 1968), Tỳ-kheo-ni giới ( 1975), Bồ-tát giới ( 1979), Liêu trai chí dị, Dấu xe muôn thuở… và , một số bài thơ như: Lời trăng nước, tăng ghé Hoằng Mai, Cảm tác, Ước nguyện,…Ngoài ra, trong nhiều năm ( 1945- 1966) Ni trưởng là cộng tác viên Nguyệt san Liên Hoa. Từ năm 1966 chủ biên tập san giáo dục thiếu nhi Sen Hồng.
Những ngày tháng cuối cùng Ni trưởng rất tinh mẫn, tự tại, dù sắc thân tứ đại theo luật vô thường có bị đau yếu. Đầu mùa hạ Phật lịch 2526-1982, Ni trưởng đã đi thăm một số chùa do đệ tử trông coi ở Huế như Hòa Lương, Hương Lưu. Trong bức thư gởi Ni chúng nửa tháng trước khi mất, Ni trưởng đã gởi lời thăm và cảm tạ trên từ quý Sư bà, thứ đến quý Ni sư và toàn thể Ni chúng đã hết lòng chăm sóc, cầu nguyện cho Người trong thời gian bệnh nặng vừa qua.
Ngày 20 tháng tư nhuận năm Nhâm tuất ( 11-06-1982) lúc 6 giờ 30 phút, Ni trưởng nhẹ nhàng trút hơi thở cuối cùng để đi về nơi tịch diệt, hưởng thọ 71 tuổi đời, 38 tuổi hạ.
Nguồn: Thích Trung Hậu-Thích Hải Ấn, Chư Tôn Thiện Đức & Cư sĩ Hữu Công Phật giáo Thuận Hóa – Tập 2, xuất bản 2011.
