Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Bắc Cầu 3, có tên chữ là Thuận Lợi Tự, trước đây còn được gọi là chùa Đông Cầu Trung. Ngôi chùa vốn tọa lạc tại xóm 3, thôn Bắc Cầu, xã Ngọc Thụy, sau này thuộc Tổ dân phố số 36, phường Ngọc Thụy, quận Long Biên, thành phố Hà Nội. Theo chủ trương sáp nhập đơn vị hành chính năm 2025, chùa hiện thuộc địa bàn phường Bồ Đề, thành phố Hà Nội.
Lịch sử và nhân vật
Tương truyền, chùa Bắc Cầu 3 vốn được xây dựng ở vị trí khác, đến năm 1892, chùa mới được chuyến về vị trí hiện nay.
Trên quả chuông “Thuận Tự hồng chung” đúc năm Chính Hòa thứ 19 (1698) đã ca ngợi cảnh đẹp và địa thế của ngôi chùa:
“Chùa ta địa hình đẹp đẽ, cảnh vật rực rỡ, tốt tươi. Đế trạch đối diện đằng trước, đất Chúa trú ngụ vạn xóm thôn, Thiên Đức uốn khúc mé sau, thuyền bè đưa chở người qua bến. Bên trái nối Long cung tráng lệ, bên phải liền Hổ huyệt cao vời. Quả đúng nơi cửa thiền đệ nhất chốn Kinh Bắc.. ”
Trải qua thời gian, ngôi chùa đã bị xuống cấp và phải trải đợt trùng tu lớn, sự kiện này được ghi lại trong bài văn khắc trên chuông cho biết:
“…Nay hưng công Thượng điện, Tiền đường cho hoàn hảo, lại đúc chuông chùa, lại làm hòm công đức, xây lại Phòng tăng, đắp thêm tượng A Di Đà và 2 pho Hộ pháp, mở rộng kỳ viên, mua đá dựng Thiên đài cho nguy nga cảnh tượng…”.
Đầu thế kỷ XX, chùa tiếp tục được trùng tu và đến năm 1993 lại trải qua một đợt tôn tạo nữa. Ngày nay, ngôi chùa đã nhiều lần được tu sửa, từng bước khôi phục vẻ đẹp khang trang như hiện nay.
Kiến trúc cảnh quan
Các công trình kiến trúc hiện nay của chùa bao gồm: Tam Quan, Tam Bảo, Nhà Mẫu và nhiều công trình phụ trợ khác.
Tam quan của chùa được xây dựng năm 1993 với lối kiến trúc đơn giản, dẫn vào trong là khoảng sân rộng, xung quanh có nhiều cây xanh.
Khu Tam Bảo có kiến trúc hình chữ Đinh (丁), gồm 5 gian Tiền Đường và 3 gian Hậu Cung. Công trình được xây dựng trên nền đất cao, từ sân dẫn lên bằng 7 bậc thềm, hai bên bậc là đôi rồng chầu. Hiên Tam Bảo gồm 4 cột đá vững chãi, ba gian giữa mở cửa ra vào, hai chái bên được xây bịt kín và mở cửa sổ hình vuông ở giữa. Tiền Đường làm theo kiểu kèo cầu quá giang giản lược, trong khi thượng điện được kết cấu theo lối chồng rường giá chiêng, các cấu kiện bào trơn đóng bén. Các gian đều được trang trí hệ thống cửa võng sơn son thếp vàng lộng lẫy, hệ thống tượng thờ được bài trí trang nghiêm, gồm tượng Địa Tạng, Đức Thánh Hiền, Đức Ông, cùng hai vị Hộ Pháp Khuyến Thiện – Trừng Ác.
Từ gian giữa Tiền Đường nối liền chạy dọc về sau là Hậu Cung làm theo kiểu tường hồi bít đốc, mái ngói ta. Bên trong là hệ thống tượng thờ. Tại Thượng điện ở vị trí cao và sâu nhất là nơi đặt bộ tượng Tam thế, tiếp sau là các lớp tượng A Di Đà Tam tôn, Quan Âm Chuẩn Đề, tượng Di Lặc, Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu và tòa Cửu Long cùng tượng Thích Ca sơ sinh bằng đồng ở lớp dưới cùng.
Từ gian giữa Tiền Đường, chạy dọc về phía sau là Hậu Cung, gian này xây theo kiểu tường hồi bít đốc, lợp ngói ta. Bên trong Hậu Cung là hệ thống tượng thờ trang nghiêm được đặt theo tầng lớp. Ở vị trí cao nhất là bộ tượng Tam Thế, tiếp sau là các lớp tượng: A Di Đà Tam Tôn, Quan Âm Chuẩn Đề, tượng Di Lặc, Ngọc Hoàng, Nam Tào – Bắc Đẩu cùng tòa Cửu Long và ở lớp dưới cùng là tượng Thích Ca sơ sinh bằng đồng.
Di vật
Ngoài hệ thống tượng tròn, chùa còn lưu giữ nhiều di vật có giá trị như: Hoành phi, câu đối, cửa võng, hương án đều được sơn son thếp vàng lộng lẫy.
Đặc biệt trong đó có:
- Bia Nhâm Thìn niên tạo, niên đại Thành Thái 4 (1892)
- Bia Vô Đề, niên đại Duy Tân (năm Tân Hợi)
- Chuông Thuận tự hồng chung, niên đại Chính Hòa 19 (1698)
Tài liệu tham khảo
- Di tích lịch sử văn hóa, trang thông tin điện tử phường Bồ Đề, thành phố Hà Nội.
- Giới thiệu di tích lịch sử – văn hóa: Chùa Bắc Cầu 3, THCS Ngọc Thụy.
- Vũ Văn Quân (2022), Hồ sơ tư liệu văn hiến Thăng Long -Hà Nội, tập 9, Nxb Hà Nội.
- Nguyễn Doãn Tuân (2006), Di tích lịch sử văn hóa và cách mạng kháng chiến quận Long Biên, Nxb Chính trị quốc gia.
