Thông tin chung
Công chúa Phất Kim là một trong các con gái của Vua Đinh Tiên Hoàng (Đinh Bộ Lĩnh). Bà là nhân vật được nhắc đến nhiều trong chính sử cũng như các tác phẩm nghệ thuật mô tả về cuộc đời và sự nghiệp của Đinh Bộ Lĩnh. Bà cùng với Công chúa Minh Châu và Nam Việt Vương Đinh Liễn là những người con được sinh ra trước khi Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế.
Cuộc đời
Cuộc đời Công chúa Phất Kim (Đinh Phất Kim), con gái thứ hoặc ái nữ của vua Đinh Tiên Hoàng, là một bi kịch lịch sử tiêu biểu trong thời kỳ đầu lập quốc của triều đại Nhà Đinh, thế kỷ X. Là em của Nam Việt Vương Đinh Liễn và cùng với công chúa Minh Châu, Phất Kim là một trong những người con được sinh ra trước khi Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi, và là nhân vật được nhắc đến nhiều trong chính sử lẫn các tác phẩm nghệ thuật về Đinh Tiên Hoàng. Vì mục tiêu củng cố liên minh chính trị, vua Đinh Tiên Hoàng đã gả Phất Kim cho Ngô Nhật Khánh, một sứ quân dòng dõi nhà Ngô, thủ lĩnh ở Đường Lâm, nhằm thu phục lực lượng họ Ngô và kiềm chế dã tâm chống đối.
Bi kịch xẻo má
Bi kịch “xẻo má” là một trong những chi tiết bi thảm và tàn nhẫn nhất trong cuộc đời Công chúa Phất Kim, thể hiện rõ sự bạc nghĩa và dã tâm của phò mã Ngô Nhật Khánh. Ngô Nhật Khánh trở thành chồng của công chúa nhờ hôn nhân chính trị do Vua Đinh Tiên Hoàng sắp đặt, nhằm củng cố liên minh chính trị và ngăn chặn dã tâm của y. Ban đầu, hai người đã có những ngày tháng hạnh phúc bên nhau, nhưng Ngô Nhật Khánh vẫn âm thầm nuôi ý đồ chống lại triều đình.
Khoảng 10 năm sau, khi nhận được thư từ phương Bắc, Ngô Nhật Khánh xin phép vua cha để vợ chồng đi kinh lý Ái Châu bằng đường thủy, cùng chiến thuyền hộ tống. Trên đường đi, y tiết lộ ý định cầu cứu vua Chiêm nhằm giành lại ngôi vua, thay thế nhà Đinh. Trước âm mưu này, Công chúa Phất Kim đã một mực can ngăn, khuyên chồng quay về sống yên bình, đừng làm điều sai trái để phải gánh tội bất hiếu, bất trung.
Thay vì tỉnh ngộ, Ngô Nhật Khánh nổi giận, quát lớn:
Cha của ngươi đã lừa dối, ức hiếp mẹ con ta. Lẽ nào ta vì yêu quý nhà ngươi mà có thể quên hết tội ác của cha ngươi hay sao? Ngươi cứ về đi. Còn ta sẽ đi tiếp con đường của ta
Không dừng lại ở lời nói, y còn rút dao xẻo má vợ một cách lạnh lùng và tàn nhẫn. Hành động này đánh dấu đỉnh điểm của sự phản bội, hủy hoại nhan sắc và niềm tin của công chúa vào người chồng đầu gối tay ấp
Sau khi bị tàn nhẫn xẻo má, Phất Kim được đưa về Hoa Lư chạy chữa, nhưng dù vết thương bên ngoài có lành, vết thương lòng vẫn mãi không thể nguôi ngoai. Quá tủi hổ và tuyệt vọng, công chúa quyết định xuống tóc đi tu tại Chùa Nhất Trụ, phía bắc kinh thành Hoa Lư. Bi kịch này chính là bước ngoặt dẫn đến quyết định tự vẫn của bà tại lầu Vọng Nguyệt, phía tây bắc kinh thành Hoa Lư.
Bi kịch càng đỉnh điểm khi vua cha Đinh Tiên Hoàng và Nam Việt Vương Đinh Liễn bị nghịch thần Đỗ Thích sát hại năm 979, Lê Hoàn cùng Hoàng hậu Dương Vân Nga lên nhiếp chính, và Ngô Nhật Khánh cùng vua Chiêm dẫn hơn nghìn chiến thuyền thủy quân xuất chinh đánh Đại Cồ Việt cũng bị bão dìm chết. Quá đau xót và tuyệt vọng, Công chúa Phất Kim đã nhảy xuống giếng nước lầu Vọng Nguyệt phía tây bắc kinh thành Hoa Lư để tự vẫn; ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch được chọn làm ngày kỵ của bà. Công chúa được suy tôn là người phụ nữ thế kỷ X hiền lành, trung hậu và chịu nhiều sóng gió, được thờ phụng tại Đền thờ Công chúa Phất Kim (còn gọi là Đền Thục Tiết Công chúa hay Phủ Bà Chúa) trong quần thể di tích Cố đô Hoa Lư, Ninh Bình.
Thờ phụng
Việc tôn vinh và thờ phụng Công chúa Phất Kim được thực hiện chủ yếu thông qua Đền thờ Công chúa Phất Kim tại Cố đô Hoa Lư, Ninh Bình, nơi bà được suy tôn vì tấm lòng trung hiếu và tiết hạnh. Ngay sau khi công chúa tuẫn tiết để bảo toàn đức hạnh, nhân dân đã lập đền thờ bà, đặt tại thôn Tam Kỳ, xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, trên nền cung điện Vọng Nguyệt nơi công chúa từng cư ngụ. Phía trước sân đền còn lưu giữ cái giếng lục lăng được coi là nơi công chúa đã tự vẫn, tạo thành một dấu tích lịch sử sống động, gắn liền với bi kịch của bà.
Công chúa Phất Kim được suy tôn là người phụ nữ thế kỷ X hiền lành, trung hậu và chịu nhiều sóng gió cuộc đời. Sự tôn vinh này thể hiện qua danh hiệu, bài vị, đại tự và câu đối trong đền. Bài vị đề chữ “Thục Tiết công chúa thần vị” (淑節公主神位) nhấn mạnh tiết hạnh và đức trung hiếu của bà. Gian tiền đường treo bức đại tự “Đế nữ tử” (帝女子), cùng các câu đối ca ngợi khí tiết của công chúa:
Một tấm lòng son, khí át Nam Chiêm vạn dặm/Nhũ vàng hai chữ, tên lưu Cồ Việt muôn năm
minh chứng lòng trung hậu và tinh thần bất khuất của bà đã vượt qua bi kịch cá nhân để trở thành tấm gương đạo đức.
Kiến trúc đền thờ được xây dựng theo kiểu chữ Đinh, gồm Tiền bái và Hậu cung. Tiền bái gồm ba gian, mái lợp ngói nam, bài trí nhang án thờ các quan và thần Bạch Hổ, trang trí theo mỹ thuật thời Nguyễn. Hậu cung là nơi thờ tự chính, đặt tượng Công chúa Phất Kim trong long đình, tạc ở tư thế ngồi, chân chữ ngũ, đầu cài hoa, mắt nhìn thẳng với nét đẹp nhân hậu, hai bên là tượng hai nàng hầu đứng tôn trí. Đền được tu sửa nhiều lần, gần đây nhất vào thời Nguyễn, vẫn giữ được nguyên vẹn giá trị văn hóa và mỹ thuật cổ truyền.
Việc thờ phụng gắn liền với lễ hội truyền thống Hoa Lư, diễn ra từ ngày 9 đến 11 tháng 3 âm lịch hàng năm, trong đó ngày mùng 10 là ngày kỵ của công chúa. Trong những ngày lễ, các nghi lễ rước nước, rước lửa, lễ khai mã, dâng hương được tiến hành tại các di tích phụ cận, trong đó có đền Phất Kim, thu hút đại biểu, đoàn tế lễ và du khách thập phương. Ngay cả ngoài lễ hội, người dân vẫn thường đến đền thắp hương, cầu bình an, thể hiện sự kính trọng và tưởng nhớ đến khí tiết của công chúa.
Việc tôn vinh công chúa Phất Kim thông qua Đền Thục Tiết Công chúa như dựng một cột mốc danh dự kiên cố giữa dòng chảy lịch sử đầy biến động, ghi khắc vĩnh viễn sự hy sinh và lòng trung hiếu của bà, để hậu thế luôn nhớ về tiết hạnh tốt đẹp (Thục Tiết) của người phụ nữ đã chịu đựng bi kịch thế kỷ X.
Tham khảo
- Bí ẩn danh tính Ngôi mộ bên Lăng vị Hoàng tử con vua Gia Long và Đức phi Ngọc Bình, Youtube Lequang Channel, đăng tài ngày 17/9/2022.
- Công chúa nhà Đinh, Wikipedia.
- Đền thờ Công chúa Phất Kim, Wikipedia.
- Đền thờ công chúa Phất Kim, trên trang https://dulichninhbinh.com.vn/, đăng tải ngày 14/05/2021.
- Phòng Nghiệp vụ Nghiên cứu – Ban quản lý Quần thể danh thắng Tràng An, Đền thờ Thục Tiết công chúa, trên trang trangandanhthang.vn
- Yến Gem, Tình sử bi ai của các nàng công chúa Việt (kỳ 1): Công chúa Phất Kim bị chồng xẻo má đuổi đi vì can ngăn tạo phản, trên trang afamily.vn, đăng tải ngày 30/10/2016.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
General Information
Princess Phat Kim was one of the daughters of King Dinh Tien Hoang (Dinh Bo Linh). She is frequently mentioned in official historical records as well as in artistic works depicting the life and achievements of Dinh Bo Linh. Along with Princess Minh Chau and Nam Viet Vuong Dinh Lien, she was one of the children born before Dinh Bo Linh ascended the throne.
Life
The life of Princess Phat Kim (Dinh Phat Kim), the second or beloved daughter of King Dinh Tien Hoang, represents a typical historical tragedy in the early nation-building period of the Dinh dynasty in the 10th century. She was the sister of Nam Viet Vuong Dinh Lien and, together with Princess Minh Chau, one of the children born before Dinh Bo Linh became emperor. To consolidate political alliances, King Dinh Tien Hoang married Phat Kim to Ngo Nhat Khanh, a regional warlord from the Ngo lineage, leader in Duong Lam, aiming to control the Ngo forces and restrain his rebellious ambitions.
The Cheek-Slashing Tragedy
The “cheek-slashing” incident is one of the most tragic and brutal events in Princess Phat Kim’s life, revealing the cruelty and betrayal of her husband, Ngo Nhat Khanh. He became her husband through a political marriage arranged by King Dinh Tien Hoang to strengthen alliances and prevent his rebellious plans. Initially, the couple enjoyed a period of happiness, but Ngo Nhat Khanh secretly harbored ambitions against the royal court.
About ten years later, upon receiving a letter from the North, Ngo Nhat Khanh requested permission from the king to travel with his wife to Ai Chau by water, accompanied by warships. During the journey, he revealed his plan to seek help from the Champa king in order to seize the throne and overthrow the Dinh dynasty. Princess Phat Kim persistently urged her husband to abandon this plan, advising him to live peacefully and not commit acts that would bring guilt for filial and loyal failures.
Instead of heeding her advice, Ngo Nhat Khanh became enraged, shouting:
Your father has deceived and oppressed my family. How could I, out of affection for your house, forget all the crimes of your father? You may return, but I will continue on my path.
He did not stop at words; he coldly and brutally slashed his wife’s cheek. This act marked the climax of betrayal, destroying both the princess’s beauty and her trust in her husband.
After the assault, Phat Kim was brought back to Hoa Lu for treatment, but although her physical wound healed, the emotional trauma never subsided. Overwhelmed by shame and despair, she chose to shave her head and become a nun at Nhat Tru Pagoda, north of the Hoa Lu citadel. This tragedy culminated in her eventual suicide at the Vong Nguyet tower, northwest of Hoa Lu.
The tragedy intensified in 979, when King Dinh Tien Hoang and Nam Viet Vuong Dinh Lien were assassinated by the rebel Do Thich. Le Hoan, along with Empress Duong Van Nga, assumed regency, while Ngo Nhat Khanh and the Champa king led over a thousand naval ships to attack Dai Co Viet, only to be drowned by a storm. Overcome with grief and despair, Princess Phat Kim leapt into the well at Vong Nguyet tower to end her life; the 10th day of the 3rd lunar month is observed as her memorial day. She is revered as a gentle, loyal, and enduring woman of the 10th century, worshipped at the Phat Kim Princess Temple (also called Thuc Tiet Princess Temple or Phu Ba Chua) within the Hoa Lu ancient capital complex, Ninh Binh.
Veneration
The commemoration and worship of Princess Phat Kim are centered on the Phat Kim Princess Temple in the Hoa Lu ancient capital, Ninh Binh, where she is honored for her loyalty, virtue, and chastity. Shortly after her suicide to preserve her virtue, the local people built a temple in her memory at Tam Ky village, Truong Yen commune, Hoa Lu district, on the site of the Vong Nguyet palace where the princess once lived. The front yard of the temple preserves a hexagonal well believed to be the site of her suicide, creating a tangible historical trace closely associated with her tragic life.
Princess Phat Kim is venerated as a virtuous and loyal woman of the 10th century who endured many life hardships. This reverence is reflected in her title, ancestral tablet, the main inscription, and couplets within the temple. The ancestral tablet bears the inscription Thuc Tiet cong chua than vi (淑節公主神位), emphasizing her chastity and loyalty. The main hall displays the large inscription De nu tu (帝女子) and couplets praising her moral integrity:
Mot tam long son, khi at Nam Chiem van dam / Nhu vang hai chu, ten luu Co Viet muon nam
(“A heart of loyalty, spirit surpassing Nam Chiem a thousand miles / Golden milk with two characters, name remembered in Co Viet forever”)
This testifies to her loyalty and indomitable spirit, which transcended personal tragedy to become a moral exemplar.
The temple’s architecture follows the Dinh-style layout, comprising the Front Hall and Rear Sanctuary. The Front Hall has three bays with southern-style tiled roofs, housing incense tables for officials and the White Tiger deity, decorated according to Nguyen-era aesthetics. The Rear Sanctuary is the main worship area, featuring a statue of Princess Phat Kim seated with legs in the five-character posture, head adorned with flowers, eyes gazing forward with a benevolent expression, flanked by two attendant statues. The temple has undergone multiple restorations, most recently during the Nguyen dynasty, retaining its original cultural and artistic value.
Worship practices are linked to the traditional Hoa Lu Festival, held annually from the 9th to 11th days of the 3rd lunar month, with the 10th day marking the princess’s memorial. During the festival, rituals such as water procession, fire procession, opening of ceremonial codes, and incense offerings are conducted at surrounding relics, including the Phat Kim Temple, attracting officials, ceremonial delegations, and pilgrims. Even outside the festival, locals often visit the temple to offer incense and prayers, demonstrating respect and remembrance for the princess’s moral integrity.
Honoring Princess Phat Kim through the Thuc Tiet Princess Temple establishes a firm historical landmark amidst turbulent history, eternally commemorating her sacrifice, loyalty, and virtue (Thuc Tiet), ensuring that future generations remember the exemplary character of a 10th-century woman who endured great tragedy.
References
- Bí ẩn danh tính Ngôi mộ bên Lăng vị Hoàng tử con vua Gia Long và Đức phi Ngọc Bình, Youtube Lequang Channel, đăng tài ngày 17/9/2022.
- Công chúa nhà Đinh, Wikipedia.
- Đền thờ Công chúa Phất Kim, Wikipedia.
- Đền thờ công chúa Phất Kim, trên trang https://dulichninhbinh.com.vn/, đăng tải ngày 14/05/2021.
- Phòng Nghiệp vụ Nghiên cứu – Ban quản lý Quần thể danh thắng Tràng An, Đền thờ Thục Tiết công chúa, trên trang trangandanhthang.vn
- Yến Gem, Tình sử bi ai của các nàng công chúa Việt (kỳ 1): Công chúa Phất Kim bị chồng xẻo má đuổi đi vì can ngăn tạo phản, trên trang afamily.vn, đăng tải ngày 30/10/2016.
Tiếng Trung (中文)
基本信息
佛金公主（Phat Kim Cong chua）是丁先皇（Dinh Tien Hoang，丁部領）之女。她是史書和藝術作品中常被提及的人物，描寫丁部領的生平和事業。她與明珠公主（Minh Chau Cong chua）及南越王丁蓮（Nam Viet Vuong Dinh Lien）是丁部領即位前所生的子女。
生平
佛金公主（Dinh Phat Kim）是丁先皇的次女或愛女，她的生平是一個典型的歷史悲劇，發生在丁朝建立初期，即十世紀。作為南越王丁蓮的妹妹，與明珠公主一樣，佛金是丁部領即位前所生的子女，是丁先皇生平故事中經常被提及的人物。為了鞏固政治聯盟，丁先皇將佛金公主嫁給吳日慶（Ngo Nhat Khanh），一位吳氏世家割據者、唐林（Duong Lam）首領，以拉攏吳氏勢力並抑制其反叛野心。
割臉悲劇
“割臉”事件是佛金公主生平中最悲慘、最殘酷的細節之一，充分體現了駙馬吳日慶的無情與野心。吳日慶成為公主丈夫是丁先皇安排的政治婚姻，初衷是鞏固政治聯盟，防止其野心。起初兩人曾度過幸福時光，但吳日慶暗中仍有謀反之意。
十年後，吳日慶收到北方來信，請求父親允許他與妻子乘水路巡行愛州，由戰船護送。在途中，他透露打算求助占城國，以奪回王位，取代丁朝。佛金公主一再勸阻，勸丈夫回歸平靜生活，勿做違法之事以免背負不孝不忠之罪。
吳日慶非但未悔改，反而大怒，高聲喊道：
你父欺我母子，我怎能因愛你家而忘記你父之罪？你回去吧，我自有我的路。
隨後，他冷酷無情地拔刀割傷公主面頰。此行為成為背叛的巔峰，摧毀了公主對丈夫的信任與容貌。
割臉後，佛金被送回花蓮治療，外傷癒合，但心中創傷永難平復。極度羞愧與絕望，公主決定剃髮出家於花蓮北城的第一柱寺（Chua Nhat Tru）。這場悲劇最終導致她在望月樓自盡，位於花蓮北城西北。
悲劇達到巔峰時，丁先皇與南越王丁蓮於979年被叛臣杜飾（Do Thich）殺害，黎環與皇后楊雲鵝（Duong Van Nga）攝政，吳日慶與占王帶領千艘戰船出征大瞿越（Dai Co Viet）卻遇暴風沉沒。佛金公主因極度痛苦與絕望，跳入望月樓水井自盡，農曆三月初十被定為她的忌日。公主被奉為十世紀賢良、忠厚、承受世事風波的女性，供奉於佛金公主廟（又稱淑節公主廟或婆娘府），位於寧平花蓮古都遺址區。
供奉
佛金公主的供奉主要在寧平花蓮古都的佛金公主廟進行，表彰她的忠孝與節操。公主自盡後，民間即建廟祭祀，廟址位於望月樓原宮殿遺址，屬三期村（Thon Tam Ky）、長安社（Truong Yen）、花蓮縣。廟前庭保存著傳說公主自盡的六角井，成為歷史遺跡，與她的悲劇緊密相連。
佛金公主被奉為十世紀賢良、忠厚、承受世事風波的女性。供奉體現在廟內的神位、匾額與對聯上。神位書“淑節公主神位”，突出她的節操與忠孝。前殿匾額題“帝女子”，對聯讚揚公主品格：
一片赤心，氣壓南占萬里／金乳雙字，名留古越千秋
表明她忠厚與不屈的精神超越個人悲劇，成為道德楷模。
廟宇建築採丁字型，由前拜殿與後宮組成。前拜殿三間，南瓦覆頂，陳設香案供奉官神與白虎神，裝飾依阮朝美術風格。後宮為主供，供奉佛金公主坐姿神像，五字形腿，頭戴花冠，眼神慈祥，兩側立兩侍女神像。廟宇多次修繕，最近一次於阮朝，仍保存原有文化與美術價值。
供奉活動與花蓮傳統祭典相關，農曆三月九至十一日舉行，其中十日為公主忌日。祭典期間，進行迎水、迎火、開碼、獻香等儀式，吸引代表團、祭祀隊伍及各地遊客。節外，民眾亦常到廟中焚香祈安，表達對公主品格的敬意與懷念。
佛金公主的供奉透過淑節公主廟，建立了歷史中堅實的榮譽標誌，永誌其犧牲與忠孝，讓後世永記十世紀承受悲劇而保持節操的女性精神。
參考資料
- Bí ẩn danh tính Ngôi mộ bên Lăng vị Hoàng tử con vua Gia Long và Đức phi Ngọc Bình, Youtube Lequang Channel, đăng tài ngày 17/9/2022.
- Công chúa nhà Đinh, Wikipedia.
- Đền thờ Công chúa Phất Kim, Wikipedia.
- Đền thờ công chúa Phất Kim, trên trang https://dulichninhbinh.com.vn/, đăng tải ngày 14/05/2021.
- Phòng Nghiệp vụ Nghiên cứu – Ban quản lý Quần thể danh thắng Tràng An, Đền thờ Thục Tiết công chúa, trên trang trangandanhthang.vn
- Yến Gem, Tình sử bi ai của các nàng công chúa Việt (kỳ 1): Công chúa Phất Kim bị chồng xẻo má đuổi đi vì can ngăn tạo phản, trên trang afamily.vn, đăng tải ngày 30/10/2016.
Tiếng Pháp (Français’)
Informations generales
La princesse Phat Kim etait l’une des filles de l’empereur Dinh Tien Hoang (Dinh Bo Linh). Elle est une figure mentionnee a maintes reprises dans les annales historiques ainsi que dans les oeuvres artistiques decritant la vie et la carriere de Dinh Bo Linh. Elle, avec la princesse Minh Chau et le roi du Nam Viet Dinh Lien, etaient les enfants nes avant que Dinh Bo Linh ne devienne empereur.
Vie
La vie de la princesse Phat Kim (Dinh Phat Kim), fille cadette ou bien fille chérie de l’empereur Dinh Tien Hoang, represente une tragedie historique typique de la periode de fondation de la dynastie Dinh au Xe siecle. Frere de Dinh Lien et soeur de la princesse Minh Chau, Phat Kim etait l’un des enfants nes avant que Dinh Bo Linh ne monte sur le trone et est largement mentionnee dans les sources historiques ainsi que dans les oeuvres sur Dinh Tien Hoang. Pour renforcer les alliances politiques, l’empereur Dinh Tien Hoang maria Phat Kim a Ngo Nhat Khanh, un seigneur local de la maison Ngo, chef de Duong Lam, afin de soumettre la puissance des Ngo et de contenir leurs ambitions rebelles.
Tragedie de la joue tranchee
La tragedie de la “joue tranchee” est l’un des episodes les plus cruels de la vie de la princesse Phat Kim, illustrant la brutalite et la trahison de son epoux Ngo Nhat Khanh. Il devint son mari par ce mariage politique arrange par l’empereur pour renforcer les alliances et limiter ses ambitions contre la couronne. Au debut, ils connurent des jours heureux, mais Ngo Nhat Khanh nourrissait en secret des desseins contre la dynastie.
Environ dix ans plus tard, apres avoir recu des lettres du nord, Ngo Nhat Khanh demanda la permission de l’empereur pour se rendre a Ai Chau par voie maritime avec sa femme et un escorte de navires de guerre. Sur le chemin, il exprima son intention de demander l’aide du roi de Champa pour reprendre le trone et renverser la dynastie Dinh. La princesse Phat Kim tenta de l’en dissuader, le conseillant de revenir vivre paisiblement et de ne pas commettre d’actes coupables.
Au lieu de revenir sur sa decision, Ngo Nhat Khanh se mit en colere et cria :
Ton pere nous a trompes et oppresses. Crois-tu que je puisse oublier ses crimes pour l’amour de ta maison ? Pars si tu veux. Moi, je suivrai mon chemin.
Non content de ses paroles, il sortit un couteau et trancha la joue de son epouse de maniere froide et cruelle. Cet acte marqua l’apogee de la trahison, detruisant la beaute et la confiance de la princesse envers son mari.
Apres cette mutilation, Phat Kim fut ramenee a Hoa Lu pour se soigner, mais meme si la blessure physique guerit, sa douleur morale resta profonde. Honteuse et desesperee, elle decida de se faire moine au temple Nhat Tru, au nord de la capitale Hoa Lu. Cet episode conduisit ensuite a sa decision de se suicider a la tour Vong Nguyet, au nord-ouest de la capitale.
La tragedie atteignit son sommet lorsque l’empereur Dinh Tien Hoang et le roi Dinh Lien furent assassines en 979 par le rebelle Do Thich. Le regent Le Hoan et l’impératrice Duong Van Nga prirent le pouvoir, et Ngo Nhat Khanh ainsi que le roi de Champa, conduisant plus de mille navires, furent emportes par une tempete. Desesperee, la princesse Phat Kim se jeta dans le puits de la tour Vong Nguyet pour se suicider ; le 10e jour du 3e mois lunaire est designe comme jour commemorationnel. Elle est vénérée comme une femme du Xe siecle vertueuse, fidele et ayant endure de nombreuses epreuves, au sanctuaire de la princesse Phat Kim (aussi appele sanctuaire Thuc Tiet ou Palais de la Princesse) dans le complexe historique de l’ancienne capitale Hoa Lu, Ninh Binh.
Veneration
La veneration de la princesse Phat Kim s’effectue principalement par le sanctuaire de la princesse a Hoa Lu, Ninh Binh, ou elle est honoree pour sa fidelite et sa vertu. Apres son sacrifice pour proteger son honneur, le peuple construisit un sanctuaire sur le site de l’ancien palais Vong Nguyet, ou elle avait vecu. Devant la cour du sanctuaire se trouve le puits hexagonal ou elle s’est suicidee, un vestige historique vivant de sa tragedie.
La princesse est reconnue comme une femme du Xe siecle douce, fidele et ayant surmonte de nombreuses epreuves. Cette veneration se manifeste par son titre, son autel, les inscriptions et couplets du sanctuaire. L’autel porte l’inscription “Thuc Tiet cong chua than vi” (淑節公主神位), soulignant sa vertu et sa fidelite. Dans le hall principal, l’inscription “De nu tu” (帝女子) et des couplets louent son courage et sa rectitude :
Un coeur pur, surpassant Champa sur des milliers de lieues /
Deux mots en or, son nom perdure en Co Viet pour mille ans
L’architecture du sanctuaire est de forme Dinh, comprenant un hall avant et un hall arriere. Le hall avant a trois salles, toit en tuiles du sud, avec des autels pour les fonctionnaires et le dieu du Tigre Blanc, décor selon l’art de la dynastie Nguyen. Le hall arriere est le lieu principal de culte, avec la statue de la princesse Phat Kim assise, jambes en position Wu, tete ornée de fleurs, regard bienveillant, et deux servantes debout a ses cotes. Le sanctuaire a ete reparé a plusieurs reprises, dernièrement sous la dynastie Nguyen, conservant son patrimoine culturel et artistique.
Les rites sont associes a la fete traditionnelle de Hoa Lu, du 9 au 11e jour du 3e mois lunaire, avec le 10e jour comme commemoration. Durant les celebrations, des ceremonie de transport de l’eau, du feu, ouverture du registre et offrandes sont realisees dans les sites environnants, y compris le sanctuaire Phat Kim, attirant delegations, participants et visiteurs. En dehors de la fete, les habitants continuent de se rendre au sanctuaire pour prier et honorer son esprit.
Le sanctuaire Thuc Tiet de la princesse Phat Kim marque un repere d’honneur dans l’histoire, perpetuant son sacrifice et sa fidelite pour que les generations futures se souviennent toujours de la vertu exemplaire de cette femme du Xe siecle.
References
- Bí ẩn danh tính Ngôi mộ bên Lăng vị Hoàng tử con vua Gia Long và Đức phi Ngọc Bình, Youtube Lequang Channel, đăng tài ngày 17/9/2022.
- Công chúa nhà Đinh, Wikipedia.
- Đền thờ Công chúa Phất Kim, Wikipedia.
- Đền thờ công chúa Phất Kim, trên trang https://dulichninhbinh.com.vn/, đăng tải ngày 14/05/2021.
- Phòng Nghiệp vụ Nghiên cứu – Ban quản lý Quần thể danh thắng Tràng An, Đền thờ Thục Tiết công chúa, trên trang trangandanhthang.vn
- Yến Gem, Tình sử bi ai của các nàng công chúa Việt (kỳ 1): Công chúa Phất Kim bị chồng xẻo má đuổi đi vì can ngăn tạo phản, trên trang afamily.vn, đăng tải ngày 30/10/2016.
