Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Thụy Ứng, tên chữ là Sùng Phúc tự, tọa lạc tại phố Thụy Ứng, thị trấn Phùng, huyện Đan Phượng, Thành phố Hà Nội (nay là xã Đan Phượng, Thành phố Hà Nội). Đây là một ngôi cổ tự thuộc dòng thiền Tào Động, một trong hai dòng thiền lớn của Phật giáo Việt Nam.
Lịch sử và nhân vật
Theo ghi chép trong cuốn Hồ sơ tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội, chùa Thụy Ứng được xây dựng từ thời Lê Trung Hưng, ngay từ thời kỳ này, chùa đã được triều đình ban sắc phong, ghi nhận vai trò và giá trị trong đời sống tâm linh của nhân dân. Đây không chỉ là chốn tu hành thanh tịnh, chùa còn mang đậm dấu ấn cách mạng.
Trong suốt hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, dưới sự dẫn dắt của Hòa thượng Thích Thanh Thái, chùa Thụy Ứng đã trở thành một căn cứ hoạt động bí mật của cách mạng. Đây từng là nơi sinh hoạt và hội họp của Ủy ban nhân dân xã, đồng thời là địa điểm trú ẩn an toàn cho cán bộ, với hệ thống hầm bí mật được đào sâu dưới chân tượng Hộ pháp. Căn cứ địa đặc biệt này đã góp phần đào tạo nhiều cán bộ, đảng viên ưu tú, đóng góp tích cực cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Ghi nhận đóng góp to lớn này, năm 1986, Tổng Bí thư Trường Chinh đã viếng thăm chùa và gặp gỡ thân mật, trò chuyện cùng nhân dân địa phương.
Trải qua sự thăng trầm của lịch sử, ngôi chùa không ngừng được trùng tu, các sự kiện này được ghi lại trong các tư liệu văn bia:
Theo bia Sùng Phúc tự bi, niên đại Chính Hòa thứ 17 (1696), nội dung nhắc đến việc chùa Sùng Phúc là danh thắng cổ ở thôn Thụy Ứng trước nay đã trải qua mấy đợt trùng tu.
Đến năm 2008, chùa được đại trùng tu, tôn tạo khang trang, tiếp tục phát huy vai trò là điểm tựa tâm linh và là chứng tích sống động của lịch sử cách mạng vùng đất Đan Phượng.
Theo sách Thiền Phái Tào Động ở Việt Nam, Thượng tọa Khoan Thông tự Chánh Trí, hiệu Thanh Quang từng trụ trì chùa Sùng Phúc (Thuỵ Ứng) nhưng chưa xác định được thời gian ngài trụ tại chùa. Cứ vào các tư liệu hiện còn, được biết chùa có 11 vị từng trụ trì chùa.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa Thụy Ứng hiện nay tọa lạc tại vị trí trung tâm của làng, được xây dựng theo hướng Tây Nam với tổng thể kiến trúc chùa gồm các hạng mục chính như: Tam Quan, Tam Bảo, Nhà Tổ, Nhà Mẫu cùng một số công trình phụ trợ khác. Trong đó, khu Tam Bảo được bố trí theo kiểu “tiền Nhất hậu Đinh” với nếp nhà chữ Nhất (一 ) ở phía trước và tòa nhà hình chữ Đinh (丁) ở phía sau.
Tiền Đường gồm 5 gian, nổi bật với hệ thống hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng, kết hợp cùng hàng cột gỗ vững chãi. Bên trong các gian là không gian thờ tự trang nghiêm với tượng Phật, hộ pháp, Đức Ông, Đức Thánh Hiền và Địa Tạng. Mỗi gian đều có cửa võng chạm lộng tinh xảo với nhiều họa tiết truyền thống, trên đỉnh mái, gắn hình tượng hổ phù cõng bức đại tự dạng cuốn thư được đặt trang trọng ở chính giữa, vừa tạo điểm nhấn kiến trúc, vừa mang ý nghĩa trấn giữ và tôn nghiêm cho không gian thờ tự.
Di vật
Hiện nay, chùa Thụy Ứng vẫn lưu giữ được nhiều di vật quý giá, góp phần phản ánh chiều sâu lịch sử, văn hóa và tôn giáo của di tích.
- Bia Sùng Phúc tự bi niên đại Chính Hòa thứ 17 (1696).
- Bia Hậu phật bi kí niên đại Cảnh Hưng thứ 36 (1775), chép việc ông Đào Công Thận và vợ là Nguyễn Thị Hán cúng cho thôn 80 quan tiền cổ và 4 sào ruộng để chi phí cúng lễ hàng năm, được các chức sắc trong thôn tôn làm Hậu phật.
- Bia Thạch công bi ký/Hội phúc tập tường niên hiệu Gia Long thứ 17 (1818). bia ghi chép, liệt kê tên và số tiền các vị công đức hưng công.
Bên cạnh đó, còn 1 quả chuông Sùng Phúc tự chung đúc năm Cảnh Thịnh thứ 8 (1800), 1 khánh Sùng Phúc tự khánh/Tạo chú khánh, đúc năm Cảnh Hưng thứ 14 (1753), 1 bức phù điêu thời Nguyễn cùng nhiều hoành phi, câu đối, bát hương.
Xếp hạng
Chùa được UBND tỉnh xếp hạng là Di tích kiến trúc nghệ thuật theo Quyết định số 942/QĐ-UB ngày 23 tháng 9 năm 2004.
Tài liệu tham khảo
- Thích Thọ Lạc – Chu Văn Tuấn (2020), Thiền Phái Tào Động ở Việt Nam, Nxb Khoa học Xã hội.
- Vũ Văn Quân (2022), Hồ sơ tư liệu văn hiến Thăng Long, tập 7, Nxb Hà Nội.
