Thời gian
Lễ hội Đào Xá hay còn gọi là lễ hội rước voi được tổ chức trong 3 ngày, từ ngày 27 đến ngày 29 tháng Giêng.
Địa điểm
Địa điểm là xã Đào Xá, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ.
Lịch sử và di vật
Đình Đào Xá là một trong những ngôi đình cổ tại Phú Thọ, đình được khởi dựng vào thời vua Lê Gia Tông, niên hiệu Đức Nguyên (1674–1675), tọa lạc tại xã Đào Xá, huyện Thanh Thủy. Công trình có mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Nhất, gồm một tòa đại đình với kết cấu 3 gian 2 dĩ, quay theo hướng chính Nam.
Theo tư liệu truyền lại, đình có kích thước khá lớn, dài khoảng 24,25 m và rộng 13,22 m. Trước đây, toàn bộ sàn đình được lát bằng gỗ. Gian trung tâm đặt bàn thờ chính, thiết kế theo kiểu long án (giường bầu), cao hơn mặt nền đình trên 2 m. Phía trên bàn thờ là hệ thống bốn cánh cửa sơn son thếp vàng, được chạm khắc tinh xảo với các đề tài tứ linh và hình rồng chầu mặt nguyệt. Hai gian bên tả và hữu cũng bố trí bàn thờ tương tự, tạo nên bố cục thờ tự cân xứng và trang nghiêm.
Không gian kiến trúc đình được bao bọc bởi hệ thống tường hoa xây bằng đá ong, cao trên 2 m. Phía trước đình là một cổng chính và hai cổng phụ đối xứng hai bên. Mỗi bên có một cổng trụ lớn và một cột đồng trụ nhỏ; trên đỉnh cột đồng trụ đắp hình quả dành, bốn mặt trang trí các mô-típ tứ linh và long cuốn thủy, hai bên là hình voi và ngựa đứng chầu. Trên các bộ phận kiến trúc khác như đầu đình, đầu đao và đầu đốc đều được trang trí hình rồng, nghê và kìm, góp phần làm tăng vẻ uy nghi và linh thiêng cho công trình.
Bên trong đại đình, hệ thống kết cấu gỗ đồ sộ, vững chắc, được trang trí bằng nghệ thuật chạm khắc công phu. Tổng cộng có mười hai kẻ, phần lớn chạm khắc hai mặt, bố cục thường chia thành hai tầng trên – dưới. Nội dung trang trí phong phú, đa dạng, gồm các đề tài như long mã, phượng đồ, lá sen, người cưỡi ngựa, diều bay (gắn với điển tích Cao Biền tầm địa), hay hình ảnh mẫu long huấn tử – rồng mẹ cùng các rồng con, mỗi con cầm một quyển sách. Những mảng chạm này thể hiện trình độ kỹ thuật cao và tư duy tạo hình đặc sắc của nghệ nhân dân gian thế kỷ XVII.
Ngoài ra, đình còn lưu giữ nhiều bức chạm lộng đặc sắc trên các câu đầu, tiêu biểu như: Ngũ lão đăng sơn, Vân Vương xuất hiệp, Quần long tụ hội, Phượng cặp thư. Các tác phẩm này không chỉ đạt giá trị thẩm mỹ cao mà còn hàm chứa nội dung tư tưởng sâu sắc, phản ánh quan niệm đạo đức và thế giới quan truyền thống. Với những đặc điểm đó, Đình Đào Xá được đánh giá là một công trình kiến trúc – nghệ thuật tiêu biểu của thế kỷ XVII.
Đình Đào Xá là nơi thờ Hùng Hải Công, người em thứ mười chín của vua Hùng, có công dạy dân khai khẩn đất đai, lập ấp dựng làng. Để tưởng nhớ công lao của ông, nhân dân địa phương đã suy tôn ông làm Thành hoàng làng và lập đình thờ phụng, trở thành trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng và văn hóa truyền thống của cộng đồng.
Lễ hội đình Đào Xá
Lễ hội Đào Xá, còn gọi là lễ hội rước voi, được tổ chức hằng năm trong ba ngày, từ ngày 27 đến ngày 29 tháng Giêng âm lịch, trong đó ngày 28 là chính hội. Đây là lễ hội truyền thống tiêu biểu của cư dân xã Đào Xá (huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ), thu hút sự tham gia đông đảo của người dân địa phương và du khách thập phương. Lễ hội gắn liền với tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng và phản ánh đậm nét đời sống văn hóa – tín ngưỡng của cư dân nông nghiệp vùng trung du Bắc Bộ.
Phần lễ được tổ chức trang nghiêm, thành kính tại đình Đào Xá nhằm tưởng nhớ công đức của Thành hoàng làng Hùng Hải Công. Theo truyền thuyết, Hùng Hải Công là em trai của Hùng Vương thứ 18, được giao cai quản vùng Tam Giang (nay thuộc Đào Xá, Hưng Hóa và Thọ Xuyên). Ông có công giúp dân trị thủy, ổn định sản xuất nông nghiệp và mang lại cuộc sống yên bình cho cư dân trong vùng.
Ngay từ sáng sớm ngày chính hội, đại diện bốn giáp cổ Đông – Tây – Nam – Bắc đã tề tựu đông đủ để dâng lễ. Các lễ vật được chuẩn bị công phu, gồm bốn mâm cỗ thờ và một mâm ngũ quả. Mâm ngũ quả được xếp trên mâm đồng thành tháp chín tầng, cao hơn một mét, trang trí hoa lá cầu kỳ. Mâm cỗ thờ gồm xôi nếp, gà trống luộc, chè kho, bánh mật, được bày biện trang trọng. Đặc biệt, gà luộc dâng lễ phải đạt yêu cầu về hình dáng và màu sắc, da vàng óng, không rách, thể hiện sự chu đáo và lòng thành của người dâng lễ.
Sau khi kết thúc nghi lễ tế thần, lễ rước voi – nghi thức trung tâm của lễ hội – được tiến hành. Đoàn rước gồm khoảng 120 người, dẫn đầu là hai “ông voi”, tiếp đến là đội nhạc lễ, hai kiệu (kiệu bát cống và kiệu văn), ban tế và đông đảo dân làng, du khách.
“Hai ông voi” được tạo hình mô phỏng voi thật, với đầy đủ ngà, vòi, tai, mắt và thân mình sinh động. Mỗi voi do hai thanh niên điều khiển từ bên trong, phối hợp nhịp nhàng để voi di chuyển linh hoạt. Người quản tượng và người cầm lệnh có nhiệm vụ điều khiển hướng đi, tốc độ và các động tác của voi, tạo nên không khí sôi động, linh thiêng nhưng cũng gần gũi với cộng đồng.
Khi phần lễ kết thúc, phần hội được tổ chức với nhiều trò chơi dân gian truyền thống, phản ánh sinh hoạt và lao động của cư dân nông nghiệp. Nổi bật nhất là trò thi thổi cơm, thu hút sự quan tâm của đông đảo người xem.
Điểm đặc biệt của cuộc thi là các đội phải thực hiện đầy đủ các công đoạn truyền thống, từ giã thóc, giần, sàng thành gạo, đến nhóm lửa và nấu cơm. Bốn đội thi đại diện cho bốn giáp Đông, Tây, Nam, Bắc; mỗi đội gồm các thành viên nam giới, mỗi người đảm nhiệm một công việc cụ thể như gánh nước, kéo lửa, giã thóc, sàng gạo, mổ gà và nấu cơm. Không khí thi đấu vừa khẩn trương, vừa hào hứng, thể hiện tinh thần đoàn kết và sự khéo léo của người dân địa phương.
Lễ hội đình Đào Xá là sự kết tinh của các giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng truyền thống, phản ánh rõ nét tín ngưỡng nông nghiệp lúa nước và tín ngưỡng thờ thủy thần của cư dân vùng đất Tổ. Thông qua các nghi lễ và trò chơi dân gian, lễ hội góp phần giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, tôn vinh công lao của các bậc tiền nhân, đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tinh thần của cộng đồng.
Đây cũng là dịp để người dân cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống bình an, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể của địa phương trong đời sống đương đại.
Tài liệu tham khảo
- Đặng Đình Thuận, 2014, Lễ hội truyền thống vùng đất tổ, Nxb Văn hóa Thông tin
- Nguyễn Khắc Xương, 2011, Hội làng quê đi từ Đất Tổ, Nxb Lao Động.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Dao Xa Festival, Phu Tho
Time
The Dao Xa Festival, also known as the Elephant Procession Festival, is held over three days, from the 27th to the 29th day of the first lunar month.
Location
Dao Xa Commune, Thanh Thuy District, Phu Tho Province.
History and Relics
Dao Xa Communal House is one of the ancient communal houses of Phu Tho Province. It was originally constructed during the reign of King Le Gia Tong, Duc Nguyen era (1674–1675), and is located in Dao Xa Commune, Thanh Thuy District. The structure follows a “Nhat”-shaped ground plan, consisting of a main hall with three bays and two lean-tos, oriented to the south.
According to historical records, the communal house is relatively large in scale, measuring approximately 24.25 meters in length and 13.22 meters in width. In the past, the entire floor was paved with wooden planks. The central bay contains the main altar, designed in the form of a long an (raised ceremonial altar), elevated more than two meters above the floor. Above the altar is a system of four lacquered and gilded wooden doors, elaborately carved with motifs of the Four Sacred Animals and dragons worshipping the moon. The two side bays to the left and right are arranged with similar altars, creating a balanced and solemn worship layout.
The architectural space of the communal house is enclosed by a system of laterite stone walls over two meters high. In front of the communal house stands a main gate and two symmetrical auxiliary gates. Each side features a large pillar gate and a smaller ceremonial pillar; the tops of the ceremonial pillars are decorated with gourd-shaped finials, while all four sides are adorned with motifs of the Four Sacred Animals and dragons swirling amid water. On both sides appear figures of elephants and horses standing in attendance. Other architectural elements, such as beam ends, roof corners, and gable tops, are decorated with dragon, nghe, and kim motifs, enhancing the monument’s solemn and sacred appearance.
Inside the main hall, the wooden structural system is massive and sturdy, embellished with highly sophisticated carvings. There are twelve main brackets (ke), most of which are carved on both sides, typically arranged in upper and lower tiers. Decorative themes are rich and varied, including dragon-horse motifs, phoenix maps, lotus leaves, horse riders, flying kites associated with the legend of Cao Bien seeking geomantic sites, and the image of a mother dragon teaching her offspring, each young dragon holding a book. These carvings demonstrate the high level of craftsmanship and distinctive aesthetic thinking of seventeenth-century folk artisans.
In addition, the communal house preserves many outstanding openwork carvings on transverse beams, notably Ngu Lao Dang Son (Five Elders Ascending the Mountain), Van Vuong Xuat Hiep (King Wen Setting Forth), Quan Long Tu Hoi (Gathering of Dragons), and Phuong Cap Thu (Phoenix Pair with Books). These works are not only of high artistic value but also convey profound ideological content, reflecting traditional moral concepts and worldviews. With these characteristics, Dao Xa Communal House is regarded as a representative architectural and artistic monument of the seventeenth century.
Dao Xa Communal House is dedicated to Hung Hai Cong, the nineteenth younger brother of the Hung Kings, who is credited with teaching local people land reclamation and village establishment. In remembrance of his merits, the local community revered him as the village tutelary deity and built the communal house for worship, making it the center of traditional religious and cultural life.
Dao Xa Communal House Festival
The Dao Xa Festival, also known as the Elephant Procession Festival, is held annually over three days from the 27th to the 29th day of the first lunar month, with the 28th as the main festival day. It is a typical traditional festival of Dao Xa Commune (Thanh Thuy District, Phu Tho Province), attracting large numbers of local residents and visitors. The festival is closely associated with the worship of the village tutelary deity and vividly reflects the cultural and religious life of agricultural communities in the northern midland region.
The ritual section is conducted solemnly and reverently at Dao Xa Communal House to commemorate the merits of the tutelary deity Hung Hai Cong. According to legend, Hung Hai Cong was the younger brother of the eighteenth Hung King and was assigned to govern the Tam Giang region (present-day Dao Xa, Hung Hoa, and Tho Xuyen). He made significant contributions to water control, agricultural stabilization, and the establishment of peaceful livelihoods for local inhabitants.
From early morning on the main festival day, representatives of the four traditional giap—East, West, South, and North—gather to present offerings. The offerings are carefully prepared, consisting of four ceremonial trays and one tray of five fruits. The five-fruit tray is arranged on a bronze platter in the shape of a nine-tiered tower over one meter high, elaborately decorated with flowers and leaves. The ceremonial trays include glutinous rice, boiled rooster, che kho, and banh mat, all arranged with great care. In particular, the rooster offered must meet strict requirements in form and color, with intact golden-yellow skin, symbolizing the sincerity and reverence of the worshippers.
After the completion of the ritual offerings, the elephant procession—the central rite of the festival—is carried out. The procession consists of approximately 120 participants, led by two “elephants,” followed by the ritual music ensemble, two palanquins (the bat cong palanquin and the literary palanquin), the ritual officiants, and a large number of villagers and visitors.
The “two elephants” are crafted to realistically resemble real elephants, complete with tusks, trunks, ears, eyes, and bodies. Each elephant is operated by two young men inside, who coordinate their movements to create lively and flexible motions. The mahout and the command bearer are responsible for directing the route, speed, and gestures of the elephants, generating an atmosphere that is both vibrant and sacred, yet close to the community.
When the ritual section concludes, the festive section begins with various traditional folk games reflecting agricultural life and labor. The most prominent activity is the rice-cooking competition, which attracts great public attention.
A distinctive feature of the competition is that teams must perform all traditional stages, from pounding unhusked rice, winnowing and sifting it into rice, to lighting the fire and cooking the rice. Four teams represent the four giap—East, West, South, and North—each composed of male members, with each person assigned a specific task such as fetching water, making fire, pounding rice, sifting grain, slaughtering chicken, and cooking. The competition atmosphere is both intense and lively, demonstrating community solidarity and the dexterity of local residents.
The Dao Xa Communal House Festival represents the crystallization of historical, cultural, and religious values, clearly reflecting wet-rice agricultural beliefs and water-deity worship of the people of the ancestral land. Through rituals and folk games, the festival helps educate younger generations in the tradition of gratitude to ancestors, honors the merits of forebears, and meets the cultural and spiritual needs of the community.
It is also an occasion for local people to pray for favorable weather, abundant harvests, and peaceful lives, while contributing to the preservation and promotion of local intangible cultural heritage in contemporary society.
References
- Đặng Đình Thuận, 2014, Lễ hội truyền thống vùng đất tổ, Nxb Văn hóa Thông tin
- Nguyễn Khắc Xương, 2011, Hội làng quê đi từ Đất Tổ, Nxb Lao Động.Top of Form
Tiếng Pháp
Fete de Dao Xa, Phu Tho
Temps
La fete de Dao Xa, egalement appelee fete de la procession des elephants, se deroule sur trois jours, du 27 au 29 du premier mois lunaire.
Lieu
Commune de Dao Xa, district de Thanh Thuy, province de Phu Tho.
Histoire et vestiges
La maison communale de Dao Xa est l’une des maisons communales anciennes de la province de Phu Tho. Elle fut fondee sous le regne du roi Le Gia Tong, a l’ere Duc Nguyen (1674–1675), et se situe dans la commune de Dao Xa, district de Thanh Thuy. L’edifice presente un plan architectural de type « chu Nhat », compose d’un grand batiment principal a trois travées et deux appentis, oriente plein sud.
Selon les documents transmis, la maison communale possedait des dimensions importantes, d’environ 24,25 m de longueur pour 13,22 m de largeur. Autrefois, l’ensemble du plancher etait pave en bois. La travée centrale abrite l’autel principal, concu sous la forme d’un long an (lit ceremonial), eleve a plus de 2 m au-dessus du sol. Au-dessus de l’autel se trouve un systeme de quatre vantaux laques rouge et dores, richement sculptes de motifs des Quatre Animaux Sacres et de dragons faisant face au disque lunaire. Les deux travées laterales, a gauche et a droite, comportent egalement des autels de conception similaire, formant un ensemble cultuel harmonieux et solennel.
L’espace architectural est entoure d’un systeme de murs decoratifs construits en laterite, de plus de 2 m de hauteur. A l’avant se trouvent un portail principal et deux portails secondaires symetriques. Chaque cote comprend un grand pilier-portail et un pilier secondaire plus petit ; au sommet des piliers secondaires est modele un fruit danh, tandis que les quatre faces sont ornees de motifs des Quatre Animaux Sacres et de dragons evoluant parmi les flots, accompagnes de figures d’elephants et de chevaux en position de garde. D’autres elements architecturaux, tels que les extremites du toit, les aretiers et les pignons, sont egalement ornes de dragons, de nghe et de kim, renforcant le caractere majestueux et sacre de l’edifice.
A l’interieur du grand batiment, la charpente en bois est massive et solide, richement decoree par un art de sculpture raffine. On y compte au total douze consoles (ke), dont la plupart sont sculptees sur leurs deux faces, avec une composition generalement repartie en deux registres, superieur et inferieur. Les themes decoratifs sont varies et riches : dragon-cheval, phenix cartographie, feuilles de lotus, personnages a cheval, cerfs-volants en vol (lies a la legende de Cao Bien cherchant un site propice), ou encore la scene de la mere-dragon instruisant ses petits, chacun tenant un livre. Ces sculptures temoignent d’un haut niveau technique et d’une pensee plastique originale des artisans populaires du XVIIe siecle.
En outre, la maison communale conserve de nombreuses sculptures ajourees remarquables sur les poutres frontales, telles que Ngu lao dang son, Van Vuong xuat hiep, Quan long tu hoi et Phuong cap thu. Ces œuvres ne possedent pas seulement une grande valeur esthetique, mais renferment egalement des contenus symboliques profonds, reflétant les conceptions morales et la vision du monde traditionnelles. Pour ces raisons, la maison communale de Dao Xa est consideree comme un exemple representatif de l’architecture et de l’art du XVIIe siecle.
La maison communale de Dao Xa est dediee au culte de Hung Hai Cong, dix-neuvieme frere du roi Hung, qui enseigna aux habitants l’ouverture des terres, la mise en valeur agricole et la fondation de villages. En reconnaissance de ses merites, la population locale le venera comme genie tutelair du village et erigea la maison communale, laquelle devint un centre majeur de la vie religieuse et culturelle traditionnelle de la communaute.
La fete de la maison communale de Dao Xa
La fete de Dao Xa, egalement appelee fete de la procession des elephants, est organisee chaque annee pendant trois jours, du 27 au 29 du premier mois lunaire, dont le 28 constitue le jour principal. Il s’agit d’une fete traditionnelle emblematiques des habitants de la commune de Dao Xa (district de Thanh Thuy, province de Phu Tho), attirant un grand nombre de residents locaux et de visiteurs venus de toutes regions. La fete est intimement liee au culte du genie tutelair du village et reflète de maniere vivante la vie culturelle et religieuse des communautes agricoles du Moyen-Nord du Viet Nam.
La partie rituelle se deroule de facon solennelle et pieuse a la maison communale de Dao Xa, afin de rendre hommage aux merites du genie tutelair Hung Hai Cong. Selon la tradition, Hung Hai Cong etait le frere cadet du dix-huitieme roi Hung, charge de gouverner la region de Tam Giang (actuellement Dao Xa, Hung Hoa et Tho Xuyen). Il contribua a la maitrise des eaux, a la stabilisation de la production agricole et a l’instauration d’une vie paisible pour les habitants.
Des l’aube du jour principal de la fete, les representants des quatre anciennes confreries Est, Ouest, Sud et Nord se rassemblent pour presenter les offrandes. Celles-ci sont preparees avec grand soin et comprennent quatre plateaux d’offrandes rituelles ainsi qu’un plateau de cinq fruits. Le plateau de fruits est dispose sur un plateau en bronze sous la forme d’une tour de neuf niveaux, haute de plus d’un metre, richement decoree de fleurs et de feuillages. Les plateaux rituels comprennent du riz gluant, des coqs bouillis, du che kho et des banh mat, presentes avec solennite. En particulier, les coqs offerts doivent repondre a des criteres stricts de forme et de couleur, avec une peau d’un jaune brillant et intacte, exprimant la sincerite et le respect des offrandes.
Apres l’achevement des rites de sacrifice, a lieu la procession des elephants, rituel central de la fete. Le cortege comprend environ 120 participants, menes par deux « elephants », suivis de l’ensemble de musique rituelle, de deux palanquins (le palanquin bat cong et le palanquin van), du groupe de sacrificateurs, ainsi que d’une foule de villageois et de visiteurs.
Les « deux elephants » sont des figures reproduisant fidèlement l’animal reel, avec defenses, trompe, oreilles, yeux et corps soigneusement modeles. Chaque elephant est actionne de l’interieur par deux jeunes hommes, dont les mouvements coordonnes permettent une demarche souple et vivante. Le cornac et le porteur de commandement dirigent la trajectoire, la vitesse et les gestes des elephants, creant une atmosphere a la fois animee, sacree et proche de la population.
Une fois la partie rituelle achevee, la partie festive se deroule avec de nombreux jeux populaires traditionnels, reflétant les activites et le travail des communautes agricoles. Le plus marquant est le concours de cuisson du riz, qui attire l’attention d’un large public.
La particularite de cette competition reside dans l’execution complete des etapes traditionnelles, depuis le pilage du paddy, le vannage et le tamisage pour obtenir le riz, jusqu’a l’allumage du feu et la cuisson. Quatre equipes representent les confreries Est, Ouest, Sud et Nord ; chaque equipe est composee d’hommes, chacun assumant une tache precise telle que le transport de l’eau, l’allumage du feu, le pilage du riz, le tamisage, l’abattage du poulet et la cuisson. L’atmosphere est a la fois intense et joyeuse, exprimant l’esprit de solidarite et l’habilete des habitants locaux.
La fete de la maison communale de Dao Xa constitue une synthese des valeurs historiques, culturelles et religieuses traditionnelles, reflétant clairement les croyances agricoles du riz inonde et le culte des divinites des eaux des populations de la region du Pays des Ancetres. A travers les rites et les jeux populaires, la fete contribue a transmettre la tradition du « souvenir de la source », a honorer les merites des ancetres, tout en repondant aux besoins culturels et spirituels de la communaute.
C’est egalement l’occasion pour les habitants de prier pour des pluies favorables, des vents cléments, des recoltes abondantes et une vie paisible, contribuant ainsi a la preservation et a la valorisation du patrimoine culturel immateriel local dans la vie contemporaine.
Références
- Đặng Đình Thuận, 2014, Lễ hội truyền thống vùng đất tổ, Nxb Văn hóa Thông tin
- Nguyễn Khắc Xương, 2011, Hội làng quê đi từ Đất Tổ, Nxb Lao Động.
Tiếng Trung
富寿省桃舍节会（Le hoi Dao Xa Phu Tho）
时间
桃舍节会（又称迎象节）每年农历正月二十七日至二十九日举行，为期三天。
地点
富寿省（Phu Tho）清水县（Thanh Thuy）桃舍乡（Dao Xa）。
历史与遗存
桃舍亭（Dinh Dao Xa）是富寿省现存的古亭之一，始建于后黎朝黎嘉宗（Le Gia Tong）德元年间（1674—1675），位于桃舍乡（Dao Xa），清水县（Thanh Thuy）。建筑平面呈“ 一 ”字形，由一座大亭构成，结构为三间两廊，坐北朝南。
据传承资料记载，桃舍亭规模宏大，长约24.25米、宽约13.22米。早期亭内地面全部铺设木板。中央正间设主祭坛，采用“龙案”（long an）式样，高出地面两米以上。祭坛上方为四扇朱漆贴金木门，雕刻精美，题材以四灵与“龙朝月”为主。左右两侧间亦设同样的祭坛，形成对称、庄严的祭祀布局。
亭院建筑空间外围以红土石（da ong）砌筑的花墙围合，高逾两米。亭前设一座正门及左右对称的两座副门，每侧由一座大型门柱与一根小型“同柱”组成。同柱顶部塑以“果檀”形饰，四面装饰四灵纹样与“龙卷水”，两侧塑有站立拱卫的大象与骏马形象。亭首、檐端、山墙等部位均装饰龙、狻猊与鸱吻，使整体建筑更显威严而神圣。
大亭内部木构体系高大稳固，装饰以精湛的木雕艺术。全亭共有十二根“kẻ”，多为双面雕刻，构图通常分为上下两层。装饰题材丰富多样，包括龙马、凤图、莲叶、骑马人物、飞鸢（与“高骈寻地”典故相关），以及“母龙训子”图——龙母与多条幼龙同现，每条幼龙手持书卷。这些雕刻充分体现了17世纪民间工匠高超的技艺与独特的造型思维。
此外，亭内还保存有多件精美的透雕作品，分布于梁头之上，代表性题材如《五老登山》《云王出峡》《群龙聚会》《凤凰衔书》等。这些作品不仅具有极高的审美价值，也蕴含着深刻的思想内涵，反映了传统伦理观与世界观。因此，桃舍亭被学界评价为17世纪具有代表性的建筑—艺术杰作。
桃舍亭供奉雄海公（Hung Hai Cong），为雄王（Hung Vuong）第十九弟，曾教民开垦土地、建立村落。为纪念其功绩，当地民众尊其为村城隍，并建亭奉祀，使桃舍亭成为社区传统信仰与文化活动的中心。
桃舍亭节会（Le hoi Dao Xa）
桃舍节会，又称迎象节，每年农历正月二十七日至二十九日举行，其中二十八日为正会。这是桃舍乡（Dao Xa，清水县 Thanh Thuy，富寿省 Phu Tho）居民的重要传统节会，吸引了众多当地民众与四方游客参与。节会与村城隍信仰密切相关，生动反映了北部中游农业社会的文化—信仰生活。
礼仪部分在桃舍亭内庄重举行，以追念城隍雄海公（Hung Hai Cong）的功德。传说中，雄海公为第十八代雄王之弟，受命治理三江地区（Tam Giang，今属桃舍 Dao Xa、兴化 Hung Hoa 与寿川县 Tho Xuyen 一带），曾协助治水、稳定农业生产，为百姓带来安宁生活。
正会清晨，东、西、南、北四个古“甲”代表齐聚献礼。供品准备十分考究，包括四盘祭席与一盘五果。五果盘置于铜盘之上，堆成九层宝塔形，高逾一米，花叶装饰繁复。祭席由糯米饭、白煮雄鸡、糕甜羹、蜂蜜饼等组成，陈设庄重。尤其是献祭雄鸡，需体态端正、皮色金黄、无破损，以示虔诚与敬意。
祭祀仪式结束后，节会的核心仪式——迎象游行随即展开。游行队伍约120人，由“两位象公”领队，其后依次为礼乐队、两座神轿（八供轿与文轿）、祭祀班以及众多乡民与游客。
“两位象公”以仿真大象造型呈现，具备象牙、象鼻、象耳、眼睛与躯体等完整形态。每头象由两名青年在内部操控，配合默契，使大象行进灵活生动。驯象者与执令者负责指挥行进方向、速度与动作，营造出热烈而又神圣、亲近社区的节庆氛围。
娱乐部分在礼仪结束后展开，设置多项传统民间游戏，反映农业社会的生产与生活。其中最引人注目的是吹饭竞赛。
比赛要求各队完整完成传统工序：从舂谷、簸筛成米，到生火与煮饭。四支参赛队分别代表东、西、南、北四甲，队员均为男性，各司其职，如挑水、引火、舂谷、筛米、宰鸡与煮饭。比赛气氛紧张而热烈，充分展现了当地民众的团结精神与劳动技艺。
桃舍亭节会凝聚了历史、文化与传统信仰价值，清晰反映了祖地地区（Vung Dat To）稻作农业信仰与水神崇拜。通过庄严的仪式与生动的民俗活动，节会弘扬“饮水思源”的传统美德，歌颂先贤功绩，并满足社区的文化与精神生活需求。
同时，这也是民众祈求风调雨顺、五谷丰登、生活平安的重要时刻，对当地非物质文化遗产在当代社会中的保护与传承具有积极意义。
参考文献
- Đặng Đình Thuận, 2014, Lễ hội truyền thống vùng đất tổ, Nxb Văn hóa Thông tin
- Nguyễn Khắc Xương, 2011, Hội làng quê đi từ Đất Tổ, Nxb Lao Động.
