Tên gọi và vị trí địa lý
Lăng Dục Đức, tên chữ là An Lăng (安陵), thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế, nguyên là nơi an táng vua Dục Đức, vị hoàng đế thứ năm của triều Nguyễn. Về sau, An Lăng trở thành khu lăng mộ chung của ba thế hệ hoàng đế triều Nguyễn, gồm vua Dục Đức (cha), vua Thành Thái (con) và vua Duy Tân (cháu).
An Lăng tọa lạc tại thôn Tây Nhất, làng An Cựu, trước đây thuộc huyện Hương Thủy, nay thuộc phường An Cựu, thành phố Huế. Công trình không chỉ mang giá trị lịch sử gắn với số phận đặc biệt của ba vị vua, mà còn phản ánh những biến động sâu sắc của triều Nguyễn trong giai đoạn cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX.
Lịch sử và nhân vật
Lịch sử xây dựng
Lịch sử xây dựng An Lăng gắn liền với những biến động chính trị sâu sắc của triều Nguyễn vào cuối thế kỷ XIX, bắt đầu từ sau khi vua Tự Đức băng hà ngày 19/7/1883. Do vua Tự Đức không có con ruột nối ngôi, quyền lực triều đình rơi vào tình trạng khủng hoảng, ngai vàng trở thành đối tượng tranh chấp quyết liệt giữa các Phụ chính đại thần và Tòa Khâm sứ Pháp. Hệ quả là chỉ trong thời gian ngắn, nhiều vua liên tiếp lên ngôi rồi bị phế, mở đầu cho giai đoạn rối ren nhất của vương quyền nhà Nguyễn.
Trong bối cảnh đó, vua Dục Đức sau khi bị phế và qua đời bi thảm năm 1883, chỉ được mai táng tạm tại khe cồn Phước Quả, gần chùa Tường Quang, không có lăng tẩm chính thức. Phải đến khi con trai ông là vua Thành Thái lên ngôi năm 1889, việc xây dựng lăng mộ mới được tiến hành một cách quy củ. Nhà vua cho dựng lăng mộ cho cha, đặt tên là An Lăng, đồng thời lấy chùa Tường Quang làm nơi thờ tự ban đầu.
Trong các năm tiếp theo, An Lăng từng bước được mở rộng và hoàn chỉnh. Năm 1891, triều đình cho xây Tân Miếu tại phường Thuận Cát để thờ vua Dục Đức (năm 1897 đổi tên thành Cung Tôn Miếu). Năm 1892–1893, Từ Minh Hoàng Thái Hậu xuất tiền trùng tu chùa Tường Quang, đổi tên thành chùa Kim Quang, được ban sắc “Sắc Tứ Kim Quang Tự”. Đến năm 1899, vua Thành Thái cho xây dựng điện Long Ân ngay trong khuôn viên An Lăng để làm nơi thờ chính, đồng thời dựng các công trình phụ trợ như Tả – Hữu phối đường, Tả – Hữu tòng viện phục vụ việc hương khói.
Năm 1906, sau khi Từ Minh Hoàng Thái Hậu qua đời, triều đình quy hoạch lại toàn bộ khu vực An Lăng, thực hiện song táng bà với vua Dục Đức theo kiểu “càn khôn hiệp đức”, hình thành một khu lăng kép. Về sau, khi vua Thành Thái qua đời và vua Duy Tân tử nạn, linh cữu hai vua cũng được an táng tại đây, khiến An Lăng trở thành khu lăng mộ chung của ba thế hệ hoàng đế.
Sau nhiều thập kỷ xuống cấp do chiến tranh và thời gian, An Lăng được trùng tu tổng thể từ năm 2018, và đến tháng 8 năm 2024 thì hoàn thành, với tổng kinh phí khoảng 40 tỷ đồng, góp phần bảo tồn một di tích có giá trị lịch sử đặc biệt trong Quần thể di tích Cố đô Huế.
Nhân vật thờ tự
Vua Dục Đức (1852 – 1883), tên húy Nguyễn Phúc Ưng Chân, là vị vua thứ năm của triều Nguyễn. Ông được vua Tự Đức nhận làm con nuôi từ nhỏ, lên ngôi năm 1883 nhưng chỉ trị vì trong ba ngày rồi bị phế truất và chết trong ngục trong hoàn cảnh bi thảm. Cuộc đời và số phận của ông phản ánh rõ nét sự suy yếu của vương quyền triều Nguyễn trước những biến động chính trị và sự can thiệp của thực dân Pháp.
Vua Thành Thái (1879 – 1954), tên húy Nguyễn Phúc Bửu Lân, là con trai vua Dục Đức, lên ngôi năm 1889. Ông nổi tiếng là vị vua có tư tưởng canh tân và tinh thần yêu nước, nhiều lần tỏ thái độ chống Pháp, vì vậy bị phế truất và lưu đày. Trong lịch sử An Lăng, vua Thành Thái giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi là người xây dựng và hoàn chỉnh lăng mộ cho cha, đồng thời sau này cũng được an táng tại đây.
Vua Duy Tân (1900 – 1945), tên húy Nguyễn Phúc Vĩnh San, là con vua Thành Thái, lên ngôi khi còn rất trẻ. Ông sớm bộc lộ tinh thần yêu nước, tham gia khởi nghĩa chống Pháp năm 1916, bị bắt và đày đi đảo Réunion. Sau khi tử nạn trong tai nạn máy bay năm 1945, thi hài ông được đưa về nước và an táng tại An Lăng, hoàn tất không gian thờ tự cho ba thế hệ hoàng đế có chung số phận bi kịch nhưng giàu ý nghĩa lịch sử.
Kiến trúc cảnh quan
An Lăng được quy hoạch theo bố cục “lăng – tẩm phân lập”, gồm hai khu vực chính là khu lăng mộ và khu tẩm thờ, nằm cách nhau khoảng hơn 50 mét. Cả hai khu đều có la thành bao bọc riêng biệt, vừa tạo không gian linh thiêng khép kín, vừa thể hiện tư duy quy hoạch đặc trưng của lăng tẩm triều Nguyễn giai đoạn muộn.
Toàn khu lăng quay mặt về hướng tây bắc, lấy đồi Phước Quả làm tiền án, núi Tam Thai làm hậu chẩm, phía trước có dòng khe uốn lượn tạo thế minh đường tụ thủy, hình thành một tổng thể cảnh quan hài hòa theo nguyên tắc phong thủy truyền thống.
Khu lăng mộ
Khu lăng mộ có diện tích khoảng 3.455 m², được bao bọc bởi hệ thống ba vòng tường thành liên tiếp, tạo thành một không gian thâm nghiêm, cô đọng.
Vòng tường ngoài cùng có chu vi 136 m, cao 3,7 m, dày 0,5 m. Mặt trước trổ một cửa vòm xây gạch, phía trên đắp hai tầng mái giả ngói; trước đây hai bên còn có cửa hông nhưng hiện đã bị xây bít. Qua cửa là sân Bái đình lát gạch, không bố trí tượng quan hầu hay tượng đá như thường thấy ở các lăng vua khác, phản ánh tính giản lược trong kiến trúc lăng Dục Đức.
Tiếp đến là cửa tam quan lớn ba tầng, có hình thức tương tự cửa Trường An ở cung Trường Sanh trong Hoàng thành Huế. Đây là cửa chính của vòng tường thứ hai, có chu vi 142 m, cao 2 m, dày 0,5 m.
Bên trong là vòng tường thứ ba, chu vi 106 m, cao 1,5 m, dày 0,4 m, bao bọc khu vực mộ chính. Tại trung tâm không gian này dựng nhà Huỳnh ốc, kiến trúc theo lối phương đình, mái lợp ngói lưu ly vàng, đặt trên bệ vuông, mỗi cạnh dài 7 m. Bên trong nhà Huỳnh ốc có sập thờ và án thờ bằng đá, dùng để trần thiết đồ thờ cúng.
Hai bên nhà Huỳnh ốc là mộ vua Dục Đức và mộ Hoàng hậu Từ Minh, bố trí đối xứng. Mộ đều xây bằng đá Thanh, theo kiểu năm khối chữ nhật xếp chồng, tổng chiều cao khoảng 0,85 m. Phía trước mỗi mộ đều có bình phong đắp nổi các chữ cát tường như chữ Thọ, chữ Song Hỷ, mang ý nghĩa cầu phúc và bền vững.
Bên ngoài khu mộ, hai phía có trụ biểu xây gạch, trên đắp hình hoa sen; xa hơn là hệ thống trụ cấm, đánh dấu ranh giới thiêng của khu lăng mộ.
Khu tẩm điện
Khu tẩm điện nằm cách khu lăng mộ khoảng 50 m, có diện tích rộng hơn, khoảng 6.245 m², được bao bọc bởi một vòng la thành chu vi 260 m, cao 2,3 m, dày 0,5 m. Trên cả bốn mặt tường đều trổ cửa, trong đó cửa sau thông với một vòng tường thành phụ có dạng hình thang vuông, giới hạn khu vực sinh hoạt trước đây của các cung phi và gia nhân trông nom lăng.
Cổng chính phía trước xây theo lối tam quan, thân cổng chia thành nhiều ô hộc trang trí, phía trên đắp bốn tầng mái xi măng giả ngói ống. Các cổng phụ và cổng sau đều xây theo kiểu cửa vòm, trên có hai tầng mái giả ngói, tạo sự thống nhất trong tổng thể kiến trúc.
Qua cổng chính là bình phong, tiếp đến là sân chầu lát gạch Bát Tràng, dẫn thẳng đến trung tâm khu tẩm thờ.
Trung tâm khu vực này là điện Long Ân (龍恩殿) – công trình kiến trúc quan trọng nhất của An Lăng. Điện được xây theo kiểu nhà kép trùng thiềm điệp ốc, đặt trên nền hình chữ nhật có kích thước 24,2 m × 22,2 m. Chính điện gồm 3 gian 2 chái kép, tiền điện gồm 5 gian 2 chái đơn, toàn bộ mái lợp ngói lưu ly vàng, tạo vẻ trang nghiêm nhưng không quá đồ sộ.
Bên trong điện Long Ân bố trí ba khám thờ: khám chính giữa thờ bài vị vua Dục Đức và Hoàng hậu Từ Minh Huệ, khám bên trái thờ vua Thành Thái, khám bên phải thờ vua Duy Tân, phản ánh rõ chức năng thờ tự chung của ba thế hệ hoàng đế.
Hai bên điện Long Ân, phía trước là Tả và Hữu phối điện, phía sau là Tả và Hữu tòng viện, các công trình này nối thông với nhau bằng nhà cầu, tạo thành một quần thể khép kín. Ngoài vòng tường thành còn có nhà trực, điếm canh và nhà ở của quan quân hộ lăng, hoàn chỉnh chức năng bảo vệ và phụng thờ cho toàn khu di tích.
Xếp hạng
Lăng Dục Đức là một phần trong Quần thể Di tích Cố đô Huế, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới năm 1993.
Tài liệu tham khảo
- Phan Thuận An (1994), Kiến trúc cố đô Huế, Nxb Thuận Hóa.
- Tôn Thất Bình (2006), Kể chuyện chín chúa mười ba vua triều Nguyễn, Nxb Trẻ.
- Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả, Nxb Thuận Hóa.
- Lăng Dục Đức (An Lăng) – Trang thông tin điện tử phường An Cựu.
- Lăng vua Dục Đức – Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế.
- Nguyễn Khắc Thuần (1995), Thế thứ các triều vua Việt Nam, Nxb Giáo dục.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Name and Geographic Location
The mausoleum of Emperor Duc Duc, whose formal name is An Lang (安陵), is part of the Complex of Hue Monuments. It was originally the burial place of Emperor Duc Duc, the fifth emperor of the Nguyen dynasty. Later, An Lang became a shared funerary complex for three generations of Nguyen emperors: Emperor Duc Duc (father), Emperor Thanh Thai (son), and Emperor Duy Tan (grandson).
An Lang is located in Tay Nhat hamlet, An Cuu village, formerly under Huong Thuy district, and now under An Cuu Ward, Hue City. Beyond its historical value linked to the extraordinary fates of these three monarchs, the site also reflects the profound upheavals of the Nguyen court in the late 19th and early 20th centuries.
History and Historical Figures
Construction History
The construction history of An Lang is closely associated with the deep political turmoil of the Nguyen dynasty in the late 19th century, beginning after Emperor Tu Duc died on July 19, 1883. Because Tu Duc had no biological heir, the court fell into crisis; the throne became the object of intense struggle between the Regent Ministers (Phu chinh dai than) and the French Resident-Superior (Toa Kham su). As a result, within a short period, several emperors ascended the throne only to be deposed, marking the most chaotic phase of Nguyen royal power.
In that context, after Emperor Duc Duc was deposed and died tragically in 1883, he was only temporarily buried at Phuoc Qua sandbank ravine, near Tuong Quang Pagoda, without an official royal mausoleum. Only when his son, Emperor Thanh Thai, came to the throne in 1889 did the construction of a proper tomb begin. The emperor ordered a mausoleum built for his father, named it An Lang, and initially used Tuong Quang Pagoda as the place of worship.
In subsequent years, An Lang was gradually expanded and completed. In 1891, the court built Tan Mieu in Thuan Cat Ward to worship Emperor Duc Duc (renamed Cung Ton Mieu in 1897). In 1892–1893, Tu Minh Hoang Thai Hau financed the restoration of Tuong Quang Pagoda, renamed it Kim Quang Pagoda, and it was granted the imperial inscription “Sac Tu Kim Quang Tu”. In 1899, Emperor Thanh Thai ordered the construction of Long An Hall within the An Lang grounds as the principal worship space, along with auxiliary structures such as the Ta–Huu Phoi Duong and Ta–Huu Tong Vien to support ritual offerings and maintenance.
In 1906, after Tu Minh Hoang Thai Hau died, the court replanned the entire An Lang area and arranged a joint burial of her with Emperor Duc Duc in the style known as “can khon hiep duc”, forming a paired-tomb complex. Later, when Emperor Thanh Thai died and Emperor Duy Tan died in an accident, both were also buried here, making An Lang the shared burial complex of three generations of emperors.
After decades of deterioration due to war and time, An Lang underwent a comprehensive restoration beginning in 2018, completed in August 2024, with a total budget of approximately 40 billion VND, contributing to the preservation of a historically exceptional monument within the Complex of Hue Monuments.
Figures Worshipped at the Site
Emperor Duc Duc (1852–1883), personal name Nguyen Phuc Ung Chan, was the fifth emperor of the Nguyen dynasty. Adopted by Emperor Tu Duc from childhood, he ascended the throne in 1883 but reigned for only three days before being deposed and dying in prison under tragic circumstances. His life and fate vividly reflect the weakening of Nguyen royal authority amid political upheaval and French colonial intervention.
Emperor Thanh Thai (1879–1954), personal name Nguyen Phuc Buu Lan, was the son of Emperor Duc Duc and took the throne in 1889. He is known for reform-minded views and a patriotic spirit, and for repeatedly displaying anti-French attitudes; he was therefore deposed and exiled. In the history of An Lang, he played a crucial role as the builder and completer of his father’s mausoleum—and he himself was later buried there.
Emperor Duy Tan (1900–1945), personal name Nguyen Phuc Vinh San, was the son of Emperor Thanh Thai and became emperor at a very young age. He soon showed strong patriotism, joined an anti-French uprising in 1916, was arrested, and exiled to Reunion Island. After dying in a plane crash in 1945, his remains were returned to Vietnam and buried at An Lang, completing the shared worship space for three generations of emperors who shared tragic destinies yet hold deep historical significance.
Architecture and Landscape
An Lang is planned according to the layout of “lang–tam phan lap” (tomb precinct and worship precinct separated), consisting of two main zones: the burial area and the worship area, located more than 50 meters apart. Each zone has its own enclosing wall (la thanh), creating a self-contained sacred space and reflecting the characteristic planning principles of late Nguyen imperial mausolea.
The entire complex faces northwest, with Phuoc Qua Hill as the front screen, Tam Thai Mountain as the rear support, and a winding stream in front forming a minh duong with water gathering—creating a harmonious landscape according to traditional feng shui principles.
Burial Area
The burial area covers approximately 3,455 m² and is enclosed by three successive rings of walls, forming a solemn and condensed sacred space.
The outermost wall has a perimeter of 136 m, a height of 3.7 m, and a thickness of 0.5 m. Its front features a brick-built arched gate topped by a two-tiered faux-tile roof. Side gates once existed on both sides but have now been sealed. Inside is the Bai dinh courtyard paved with bricks. Unlike many other imperial mausolea, there are no attendant mandarin statues or stone figures, reflecting the simplified architectural character of Duc Duc’s tomb.
Next is a large three-tiered tam quan gate, similar in form to the Truong An Gate at the Truong Sanh Palace in the Hue Imperial City. This is the main gate of the second wall ring, which has a perimeter of 142 m, a height of 2 m, and a thickness of 0.5 m.
Inside is the third wall ring, with a perimeter of 106 m, a height of 1.5 m, and a thickness of 0.4 m, enclosing the core burial space. At the center stands the Huynh oc house, built in the style of a phuong dinh pavilion, roofed with yellow glazed tiles, set on a square base with each side measuring 7 m. Inside are a stone altar platform and stone offering table used for arranging ritual objects.
On either side of the Huynh oc are the tombs of Emperor Duc Duc and Empress Tu Minh, symmetrically arranged. Both are built of Thanh stone in a stacked composition of five rectangular blocks, with a total height of about 0.85 m. In front of each tomb stands a screen wall decorated in relief with auspicious characters such as Tho (longevity) and Song Hy (double happiness), symbolizing blessings and enduring stability.
Outside the burial enclosure, on both sides are brick tru bieu pillars topped with lotus motifs; farther out is a line of tru cam boundary posts marking the sacred limits of the mausoleum grounds.
Worship Area
The worship area lies about 50 m from the burial area and is larger, about 6,245 m². It is enclosed by a single wall (la thanh) with a perimeter of 260 m, a height of 2.3 m, and a thickness of 0.5 m. Gates open on all four sides. The rear gate connects to an auxiliary, right-angled trapezoidal enclosure that once defined the living area of palace women and attendants who cared for the mausoleum.
The main front gate is built in the tam quan style, with the gate body divided into decorative panels and topped by four tiers of cement faux-tile roofing. Side gates and the rear gate are arched, each topped with a two-tier faux-tile roof, maintaining architectural unity throughout the complex.
Passing through the main gate, one encounters a screen wall, followed by a ceremonial courtyard paved with Bat Trang bricks, leading straight to the worship center.
At the center stands Long An Hall (龍恩殿), the most important structure of An Lang. It is built as a double structure with layered eaves (nha kep trung thiem diep oc), set on a rectangular platform measuring 24.2 m × 22.2 m. The main hall has 3 bays with 2 side extensions (3 gian 2 chai) in a double configuration, while the front hall has 5 bays with 2 side extensions (5 gian 2 chai) in a single configuration. The entire roof is covered with yellow glazed tiles, creating a solemn but not overly monumental appearance.
Inside Long An Hall are three worship shrines: the central shrine enshrines the spirit tablets of Emperor Duc Duc and Empress Tu Minh Hue; the left shrine worships Emperor Thanh Thai; the right shrine worships Emperor Duy Tan—clearly reflecting its shared, three-generation worship function.
Flanking Long An Hall are the Ta and Huu Phoi Dien in front and the Ta and Huu Tong Vien behind; these structures are connected by covered bridges, forming an enclosed architectural ensemble. Outside the enclosing wall are guard and service structures such as the duty house, watch post, and residences for the mausoleum guards, completing the site’s functions of protection and ritual service.
Recognition
The Duc Duc Mausoleum is part of the Complex of Hue Monuments, which was recognized by UNESCO as a World Cultural Heritage Site in 1993.
References
- Phan Thuận An (1994), Kiến trúc cố đô Huế, Nxb Thuận Hóa.
- Tôn Thất Bình (2006), Kể chuyện chín chúa mười ba vua triều Nguyễn, Nxb Trẻ.
- Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả, Nxb Thuận Hóa.
- Lăng Dục Đức (An Lăng) – Trang thông tin điện tử phường An Cựu.
- Lăng vua Dục Đức – Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế.
- Nguyễn Khắc Thuần (1995), Thế thứ các triều vua Việt Nam, Nxb Giáo dục.
Tiếng Pháp (Français’)
Appellation et localisation geographique
Le tombeau du roi Duc Duc, dont le nom sino-vietnamien est An Lang (安陵), appartient au Complexe des monuments de l’Ancienne capitale de Hue. Il fut a l’origine le lieu d’inhumation du roi Duc Duc, cinquieme empereur de la dynastie Nguyen. Par la suite, An Lang devint une necropole commune a trois generations d’empereurs Nguyen : Duc Duc (pere), Thanh Thai (fils) et Duy Tan (petit-fils).
An Lang se situe au hameau de Tay Nhat, village de An Cuu ; il relevait autrefois du district de Huong Thuy et depend aujourd’hui du quartier An Cuu, ville de Hue. Le site ne possede pas seulement une valeur historique liee au destin singulier des trois souverains : il reflete egalement les profonds bouleversements de la dynastie Nguyen entre la fin du XIXe siecle et le debut du XXe siecle.
Histoire et figures honorees
Historique de la construction
L’histoire de la construction d’An Lang est etroitement associee aux graves crises politiques qui secouerent la dynastie Nguyen a la fin du XIXe siecle, a partir du deces de l’empereur Tu Duc le 19/7/1883. Comme Tu Duc ne laissa pas d’heritier direct, le pouvoir entra dans une phase de crise : le trone devint l’objet d’une lutte aiguë entre les regents (phu chinh dai than) et la Residence superieure francaise. Il en resulta, en un laps de temps bref, une succession d’accessions et de destitutions, ouvrant l’une des periodes les plus troubles de la monarchie Nguyen.
Dans ce contexte, le roi Duc Duc, destitue puis mort tragiquement en 1883, ne fut d’abord qu’inhume provisoirement dans le vallon de Phuoc Qua, pres de la pagode Tuong Quang, sans mausolee officiel. Ce n’est qu’apres l’accession au trone de son fils, l’empereur Thanh Thai (1889), que la construction d’un tombeau fut entreprise de maniere methodique. Le souverain fit edifier le mausolee de son pere, le nomma An Lang, et adopta initialement la pagode Tuong Quang comme lieu de culte.
Au cours des annees suivantes, An Lang fut progressivement agrandi et complete. En 1891, la cour fit construire le Tan Mieu dans le quartier Thuan Cat afin d’y venerer Duc Duc (renomme en 1897 Cung Ton Mieu). En 1892–1893, l’imperatrice douairiere Tu Minh finança la restauration de la pagode Tuong Quang, rebaptisee Kim Quang, a laquelle fut accorde le titre honorifique “Sac Tu Kim Quang Tu”. En 1899, le roi Thanh Thai fit construire, a l’interieur du complexe, le pavillon Long An pour en faire le sanctuaire principal, et fit ajouter des batiments annexes (Ta–Huu phoi duong, Ta–Huu tong vien) destines aux rites et a l’entretien du culte.
En 1906, apres le deces de l’imperatrice douairiere Tu Minh, la cour reamenagea l’ensemble du site et proceda a une inhumation conjointe avec le roi Duc Duc selon le principe “can khon hiep duc”, formant ainsi un tombeau double. Plus tard, apres la mort du roi Thanh Thai et le deces accidentel du roi Duy Tan, leurs depouilles furent egalement inhumees en ce lieu, faisant d’An Lang une necropole commune a trois generations d’empereurs.
Apres plusieurs decennies de degradation dues a la guerre et au temps, An Lang fit l’objet d’une restauration generale a partir de 2018, achevee en aout 2024, pour un cout total d’environ 40 milliards de dongs, contribuant a la preservation d’un monument d’une valeur historique particuliere au sein du complexe patrimonial de Hue.
Personnages veneres
Roi Duc Duc (1852–1883), nom personnel Nguyen Phuc Ung Chan, fut le cinquieme empereur Nguyen. Adopte des l’enfance par Tu Duc, il monta sur le trone en 1883 mais ne regna que trois jours avant d’etre renverse et de mourir en prison dans des circonstances dramatiques. Sa vie illustre le declin de l’autorite royale Nguyen face aux crises politiques et a l’intervention coloniale francaise.
Roi Thanh Thai (1879–1954), nom personnel Nguyen Phuc Buu Lan, fils de Duc Duc, monta sur le trone en 1889. Connu pour ses idees de modernisation et son patriotisme, il manifesta a plusieurs reprises une attitude anti-francaise, ce qui conduisit a sa destitution et a son exil. Dans l’histoire d’An Lang, il joua un role central : il en fut le principal constructeur et l’acheveur, avant d’y etre lui-meme inhume.
Roi Duy Tan (1900–1945), nom personnel Nguyen Phuc Vinh San, fils de Thanh Thai, acceda au trone tres jeune. Il manifesta tot un esprit patriotique, participa au soulevement anti-francais de 1916, fut arrete puis deporte sur l’ile de Reunion. Apres sa mort dans un accident d’avion en 1945, sa depouille fut rapatriee et inhume a An Lang, completant ainsi l’espace cultuel consacre aux trois generations d’empereurs, lies par un destin tragique mais porteur d’une forte signification historique.
Architecture et paysage
An Lang est organise selon une composition dite “lang – tam phan lap” (separation entre l’espace funeraire et l’espace cultuel), comprenant deux zones principales : la zone des tombes et la zone du sanctuaire, distantes de plus de 50 metres. Chacune est entouree d’une enceinte distincte (la thanh), a la fois pour creer un espace sacre clos et pour traduire les principes d’amenagement propres aux mausolees Nguyen de la periode tardive.
L’ensemble est oriente vers le nord-ouest : la colline de Phuoc Qua sert d’avant-plan (tien an), la montagne Tam Thai de support arriere (hau cham) ; a l’avant, un cours d’eau sinueux constitue une configuration de minh duong tu thuy, formant un paysage harmonieux conforme aux principes traditionnels du feng shui.
Zone funeraire
La zone funeraire couvre environ 3 455 m² et est entouree de trois enceintes successives, renforcant l’atmosphere de recueillement et de sobriete.
La muraille exterieure, de 136 m de perimetre, 3,7 m de hauteur et 0,5 m d’epaisseur, comporte en facade une porte en arcade de brique surmontee de deux niveaux de faux toits imitant la tuile. Autrefois, des portes laterales existaient mais elles sont aujourd’hui obturees. Au-dela s’etend la cour de prosternation (Bai dinh) pavec de briques, sans statues de mandarins ni sculptures de pierre, contrairement a nombre d’autres tombeaux royaux, ce qui souligne le caractere epure du mausolee de Duc Duc.
Vient ensuite une grande porte tam quan a trois niveaux, de forme proche de la porte Truong An du palais Truong Sanh dans la Cite imperiale de Hue. Elle constitue l’acces principal a la deuxieme enceinte (perimetre 142 m, hauteur 2 m, epaisseur 0,5 m).
A l’interieur, la troisieme enceinte (perimetre 106 m, hauteur 1,5 m, epaisseur 0,4 m) delimite l’espace des sepultures. En son centre se dresse la maison Huynh oc, de type pavillon (phuong dinh), couverte de tuiles de ceramique emaillee jaune, posee sur un socle carre dont chaque cote mesure 7 m. A l’interieur se trouvent une table d’offrandes et un autel en pierre pour les rites.
De part et d’autre de la maison Huynh oc se situent, en disposition symetrique, la tombe du roi Duc Duc et celle de l’imperatrice Tu Minh. Les tombes, en pierre de Thanh, adoptent une forme composee de cinq blocs rectangulaires superposes, pour une hauteur totale d’environ 0,85 m. Devant chaque tombe se dresse un ecran (binh phong) orne en relief de caracteres auspiciaux (Tho, Song Hy), exprimant des voeux de benediction et de perennite.
A l’exterieur de l’espace funeraire, deux paires de colonnes (tru bieu) en brique surmontees de motifs de lotus se dressent ; plus loin, des bornes d’interdiction (tru cam) marquent la limite sacree du mausolee.
Zone du sanctuaire (tam dien)
La zone du sanctuaire se situe a environ 50 m de la zone funeraire. Plus vaste (environ 6 245 m²), elle est ceinte d’une enceinte (la thanh) de 260 m de perimetre, 2,3 m de hauteur et 0,5 m d’epaisseur. Des portes sont percees sur les quatre faces ; la porte arriere communique avec une enceinte secondaire en forme de trapeze rectangle, correspondant a l’ancien espace de vie des concubines et des personnes chargees de la garde et de l’entretien du tombeau.
Le portail principal, en facade, est construit selon le modele tam quan : le corps de porte est divise en panneaux decoratifs, et surmonte de quatre niveaux de toiture en ciment imitant les tuiles tubulaires. Les portes laterales et la porte arriere, en forme d’arcades, portent chacune deux niveaux de faux toits, assurant l’unite stylistique de l’ensemble.
Apres le portail principal se trouve un ecran (binh phong), puis une cour ceremonielle pavee de briques de Bat Trang, conduisant a l’axe central du sanctuaire.
Au centre se dresse le pavillon Long An (龍恩殿), ouvrage architectural le plus important d’An Lang. Il est construit selon le type de maison double a toitures superposees (nha kep trung thiem diep oc), sur une plateforme rectangulaire de 24,2 m × 22,2 m. Le batiment principal comprend 3 traves et 2 ailes doubles, tandis que l’avant-salle compte 5 traves et 2 ailes simples ; l’ensemble est couvert de tuiles emaillees jaunes, solennelles sans etre excessivement monumentales.
A l’interieur du pavillon Long An sont disposes trois autels-enchasses (kham tho) : l’autel central honore les tablettes du roi Duc Duc et de l’imperatrice Tu Minh Hue ; l’autel de gauche honore le roi Thanh Thai ; l’autel de droite honore le roi Duy Tan, soulignant la fonction cultuelle commune aux trois generations.
De part et d’autre du pavillon Long An se trouvent, a l’avant, les batiments Ta et Huu phoi dien ; a l’arriere, les Ta et Huu tong vien. Ces constructions sont reliees par des galeries couvertes, formant un ensemble clos. En dehors de l’enceinte se trouvent egalement des logements de service, un poste de garde et les habitations des soldats charges de la protection du tombeau, completant les fonctions de surveillance et de culte de l’ensemble.
Classement patrimonial
Le tombeau de Duc Duc fait partie du Complexe des monuments de l’Ancienne capitale de Hue, inscrit par l’UNESCO au Patrimoine mondial en 1993.
References
- Phan Thuận An (1994), Kiến trúc cố đô Huế, Nxb Thuận Hóa.
- Tôn Thất Bình (2006), Kể chuyện chín chúa mười ba vua triều Nguyễn, Nxb Trẻ.
- Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả, Nxb Thuận Hóa.
- Lăng Dục Đức (An Lăng) – Trang thông tin điện tử phường An Cựu.
- Lăng vua Dục Đức – Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế.
- Nguyễn Khắc Thuần (1995), Thế thứ các triều vua Việt Nam, Nxb Giáo dục.
Tiếng Trung (中文)
名称与地理位置
育德帝陵，字名安陵（安陵），属顺化故都遗迹群。其初为阮朝第五位皇帝育德帝的安葬之所。其后，安陵成为阮朝三代皇帝的合葬陵区，包括育德帝（父）、成泰帝（子）与维新帝（孙）。
安陵坐落于西一村，安旧社，旧属香水县，今属顺化市安旧坊。该建筑不仅具有与三位皇帝特殊命运相关的历史价值，也折射出阮朝在19世纪末至20世纪初所经历的深刻动荡。
历史与人物
建造沿革
安陵的兴建史与19世纪末阮朝剧烈的政治变局密切相关。1883年7月19日嗣德帝崩逝后，由于嗣德帝无亲生嗣子继位，朝廷权力陷入危机，皇位成为辅政大臣集团与法国钦使署之间激烈争夺的对象。其结果是短期内多位皇帝接连即位又被废黜，开启了阮朝王权最为纷乱的时期。
在此背景下，育德帝于1883年被废并惨死后，仅被暂葬于福果丘谷地，近祥光寺一带，未有正式陵寝。直至其子成泰帝于1889年即位，陵墓建设才得以按礼制系统推进。成泰帝为父营建陵墓，赐名“安陵”，并以祥光寺作为初期奉祀之所。
其后数年，安陵逐步扩建并趋于完备。1891年，朝廷在顺吉坊营建新庙以奉祀育德帝（1897年改名“恭尊庙”）。1892—1893年，慈明皇太后出资重修祥光寺，改名金光寺，并赐额“敕赐金光寺”。至1899年，成泰帝在安陵园区内建龙恩殿作为正祀之所，同时兴建左、右配堂与左、右从院等附属建筑，以供香火祭祀之需。
1906年，慈明皇太后去世后，朝廷重新规划安陵全域，按“乾坤协德”之式，将其与育德帝实行双葬，形成双陵格局。其后，成泰帝驾崩与维新帝罹难，两位皇帝灵柩亦葬于此，使安陵最终成为三代皇帝的共同陵园。
经历战争与岁月导致的长期损毁后，安陵自2018年起进行整体修缮，并于2024年8月完工，总经费约400亿越南盾，为顺化故都遗迹群中一处具有特殊历史价值的遗址保护作出重要贡献。
奉祀人物
育德帝（1852—1883），讳阮福膺禛，为阮朝第五位皇帝。其自幼为嗣德帝收为养子，1883年即位，但仅在位三日即被废黜，后于狱中惨死。其人生与命运鲜明呈现阮朝王权在政治动荡与法国殖民干预下的衰弱。
成泰帝（1879—1954），讳阮福宝嶙，为育德帝之子，1889年即位。其以革新思想与爱国精神著称，多次表露反法态度，遂被废并流放。在安陵历史中，成泰帝地位尤为关键：其主持营建并完善育德帝陵寝，且其身后亦安葬于此。
维新帝（1900—1945），讳阮福永珊，为成泰帝之子，年少即位。其早显爱国志向，参与1916年反法起义，事败被捕，流放留尼汪岛（Réunion）。1945年因飞机事故遇难后，其遗体运回本国并葬于安陵，从而完成三代皇帝共同奉祀空间的历史格局——三位君主命运皆多悲剧，却具有深厚历史意义。
建筑与景观
安陵按“陵—寝分立”格局规划，主要由陵墓区与寝殿区两部分组成，两区相距约50余米。两区各自设有罗城围合，既营造封闭肃穆的神圣空间，也体现阮朝晚期陵寝规划的典型思路。
全区坐向西北，以福果丘为前案，三台山为后枕，前方有溪流蜿蜒形成“明堂聚水”之势，整体景观符合传统风水原则，结构协调。
陵墓区
陵墓区面积约3,455平方米，由三重城墙连续围合，形成幽深凝练、肃穆庄严的空间。
最外墙周长136米，高3.7米，厚0.5米。正面开一砖砌拱门，门上作两层仿瓦屋面；原两侧尚有旁门，现已封闭。入门为拜亭庭院，铺砖地面，不设常见于其他帝陵的侍立官像或石像，体现育德帝陵建筑风格的简约。
其后为三层大型三关门，形制近似顺化皇城长生宫内的长安门。此门为第二重围墙正门；第二重围墙周长142米，高2米，厚0.5米。
内为第三重围墙，周长106米，高1.5米，厚0.4米，围护主墓区域。其中心建“黄屋”，为方亭式建筑，覆黄色琉璃瓦，置于方形台基之上，台基每边长7米。黄屋内设供案与石制祭台，用以陈设祭器。
黄屋两侧分别为育德帝陵与慈明皇后陵，对称布置。两墓皆以青石砌筑，呈五重长方体叠置形制，总高约0.85米。各墓前设影壁，浮雕“寿”“双喜”等吉祥文字，寓意祈福与长久稳固。
墓区外两侧立砖砌表柱，柱顶饰莲花；更外为禁柱系统，用以标示陵域的神圣边界。
寝殿区
寝殿区距陵墓区约50米，面积更大，约6,245平方米，由一重罗城围合，周长260米，高2.3米，厚0.5米。围墙四面皆开门，其中后门通向一处梯形附属城墙，界定旧时妃嫔与看守家丁的生活区域。
正门采用三关式，门身分隔多格装饰，门上砌四层水泥仿筒瓦屋面。侧门与后门多为拱门形制，上覆两层仿瓦屋面，风格统一。
入正门先见影壁，其后为朝庭，铺八瓷砖（八场砖），直通寝殿核心区域。
核心建筑为龙恩殿（龍恩殿），为安陵最重要的建筑。其为重檐叠屋式“屋脊相叠”的合院主殿，基址呈长方形，尺寸约24.2米×22.2米。正殿为三间两厦（双厦），前殿为五间两厦（单厦），屋顶皆覆黄色琉璃瓦，庄严而不以体量取胜。
龙恩殿内设三座神龛：中央奉育德帝与慈明惠皇后牌位；左龛奉成泰帝；右龛奉维新帝，清晰体现三代皇帝合祀之功能。
龙恩殿两侧，前为左、右配殿，后为左、右从院，各建筑以廊桥相连，形成封闭整体。城墙之外另设值房、岗亭及护陵官兵居舍，使整处遗址的守护与祭祀功能更为完备。
保护与等级
育德帝陵为顺化故都遗迹群的一部分；该遗迹群于1993年被联合国教科文组织（UNESCO）列入世界文化遗产名录。
参考资料
- Phan Thuận An (1994), Kiến trúc cố đô Huế, Nxb Thuận Hóa.
- Tôn Thất Bình (2006), Kể chuyện chín chúa mười ba vua triều Nguyễn, Nxb Trẻ.
- Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả, Nxb Thuận Hóa.
- Lăng Dục Đức (An Lăng) – Trang thông tin điện tử phường An Cựu.
- Lăng vua Dục Đức – Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế.
- Nguyễn Khắc Thuần (1995), Thế thứ các triều vua Việt Nam, Nxb Giáo dục.
