Chùa Phổ Linh (Tây Hồ, Hà Nội)

Tên gọi và vị trí địa lý

Chùa Phổ Linh, tên chữ Phổ Linh tự (普靈寺) hoặc Địa Linh tự (地靈寺). Tên chùa vốn là Phổ Linh, đến năm Cảnh Thịnh thứ 3, Thiền sư Tịch Cẩn cùng các đệ tử đúc đại hồng chung, lúc đó chùa đã có tên Địa Linh: “Chùa Địa Linh là danh lam nước Nam Việt, thắng cảnh ở Tây Hồ”¹, nên hai tên vẫn được dùng song song. Dân gian còn gọi chùa là chùa Tây Hồ (do nằm gần Phủ Tây Hồ). Chùa tọa lạc trên phố Đặng Thai Mai, phường Quảng An, quận Tây Hồ, Hà Nội (nay là phường Tây Hồ, Thành phố Hà Nội), nằm trong quần thể di tích tâm linh ven Hồ Tây.

Lịch sử và nhân vật

Lịch sử 

Tương truyền, chùa được khởi công xây dựng (khai sơn) vào niên hiệu Anh Vũ Chiêu Thắng thứ 5, đời vua Lý Nhân Tông (1079). Văn bia Phổ Linh tự bi khắc năm Vĩnh Tộ thứ 4 (1622) cũng có đoạn khẳng định như sau:

“Trải đến triều Lý – Trần [], lệnh trên ban tín chiếu khắp thiên hạ các nơi danh thắng lập đền dựng chùa. Nhân thế, ở phường Tây Hồ huyện Quảng Đức có danh thắng tên chùa Phổ Linh”.²

Khi Hội Phật giáo Thống nhất Việt Nam mở phật học viện tại chùa Quảng Bá (1969 – 1979)³, trụ trì chùa lúc ấy là Ni trưởng Đàm Điểm cho sử dụng khuôn viên chùa Phổ Linh làm cơ sở 2 để Ni chúng lưu trú, an tâm tu học. 

Trải qua các triều đại, thời gian dài mấy trăm năm, chùa có nhiều đợt trùng tu lớn. Theo văn bia Phổ Linh tự bi (1622), chùa có một đợt trùng tu lớn kéo dài suốt 2 năm từ Mậu Ngọ (1618) đến ngày 13 tháng 11 năm Canh Thân (1620) mới hoàn thành:

“Mừng thay, bản phương ta quan viên hương ấp lớn nhỏ, răn rè nhàn cư, cảm phát thiện tâm. Nên ngày 16 tháng 10 năm Mậu Ngọ (1618), chi tiền của, cầu thợ hay, chọn đất để dựng Phạn cung, điểm tô tượng Phật, bài trí phòng Tăng. Chế độ quy mô còn hơn cả thời trước”.⁴

Việc này có sự trợ giúp của hoàng gia, trong đó nổi bật là Quận chúa Trịnh Ngọc Liên và hoàng tộc Lê Phi Tự, cho thấy vị thế quan trọng của chùa trong đời sống tín ngưỡng đương thời.

Bia Phổ Linh tự bi (Chính Hòa thứ 17, 1697), mặt sau khắc năm Kỷ Mão (1699) cho biết: Năm Kỷ Mùi (1679) chùa lại được trùng tu; năm Giáp Tỵ (1684), chùa xây thêm gác chuông rộng lớn; năm 1696 xây tiếp 2 gian phụ gác chuông tạo thành Tam Quan, thêm 10 gian Đông lang và Tây lang, Tiền Đường, hậu tẩm và nhiều hạng mục kiến trúc khác, công trình kéo dài 3 năm (từ Đinh Sửu – Kỷ Mão).

Giai đoạn giữa thế kỷ XIX, chùa Phổ Linh đã từng cung thỉnh Sa môn An Thiến và Đạo hiệu Phúc Điền Hòa Thượng (1784 – 1862) về chứng minh cho việc khắc ván in kinh Địa Tạng. Các hoành phi, câu đối cổ, sơn son thếp vàng, chạm khắc tinh xảo, góp phần làm tăng vẻ trang nghiêm cho không gian thờ tự.

Cuối triều Nguyễn do chiến tranh loạn lạc, chùa bị xuống cấp trầm trọng, gác chuông, tả hữu hành lang hư hoại nặng nề. Năm 1945, Ni trưởng Đàm Điểm là một người con của làng Tây Hồ, nối đèn trụ trì chùa này. Nhờ vậy, các kiến trúc như Nhà Tổ, Chính Điện, Nhà Mẫu, Nhà Khách còn được duy trì và trùng tu khang trang.

Giai đoạn sau này, khi Ni sư Thích Đàm Thanh kế tục vị trí trụ trì, đã ra sức trùng hưng, nhờ đó chốn già lam thêm thâm nghiêm mà bề thế. Một số lần trùng tu lớn gồm: Trùng tu tòa Chính Điện từ năm 1996 đến năm 1998, Khách Đường (1989), Hậu Đường (ngoại Tổ nội Mẫu, 1991), Tổ Đường (2004).
Năm 2012, Ni sư Thích Đàm Chung cải tạo lại Động tiên. 

Năm 2014, để tưởng niệm “thiền pháp trao truyền” đã ngót ngàn năm, trụ trì tiếp tục xây dựng khu bảo tháp chùa Phổ Linh, gồm 8 ngôi tháp lập bia khắc chữ ghi pháp hiệu, phương danh, cũng để hậu bối không quên. Bao gồm: Từ Quang tháp, Thông Quang tháp, Nghiêm Quang tháp, Thiện Phương tháp, Thanh Hương tháp, Diên Quang tháp, Từ Dung tháp, Phú Mỹ Quang tháp. 

Các thế hệ sư trụ trì

1. Tỷ khiêu Minh Tạng. Theo Phổ Linh tự bi (Vĩnh Tộ thứ 4, 1622), vào năm 1618, kiến trúc chùa Phổ Linh xuống cấp trầm trọng, trụ trì chùa lúc ấy cùng tiểu tăng đã vận động thập phương đóng góp tịnh tài trùng tu mở rộng chùa “Trụ trì ngu Tăng Nguyễn Văn Chiếu tự Đức Hiền pháp hiệu Minh Tạng”.
2. Tỷ khiêu Chân Kinh. Theo bia Phổ Linh tự bi (Chính Hòa thứ 17, 1697), vào thời điểm dựng bia chùa do vị Tăng pháp danh Chân Kinh trụ trì.
3. Tỷ khiêu Tịch Cẩn. Theo chuông Phổ Linh tự chung (Cảnh Thịnh thứ 3, 1795) Thiền sư Tịch Cẩn cùng các đệ tử tổ chức đúc chuông. Bia tưởng niệm tại Vườn Tháp cũng ghi thông tin về ngài rằng: “Từ Quang tháp, hiệu Tịch Cẩn Tổ Sư, trụ trì chùa Địa Linh”. 
4. Ni sư Thích Đàm Điểm, thế danh Đỗ Thị Ân sinh năm Tân Mão 1891, viên tịch ngày 24 tháng 1 năm Ất Hợi 1995. Trưởng lão thuộc Sơn môn chùa Láng – Chiêu Thiền tự.
5. Ni sư Thích Đàm Thanh, thế danh Phạm Thị Thanh, pháp hiệu Tiến Đạt sinh năm Đinh Dậu 1957, đệ tử Ni trưởng Thích Đàm Tự, chùa Cót (Cầu Giấy). Ni sư viên tịch ngày 6 tháng 11 năm Bính Tuất 2006.
6. Ni sư Thích Đàm Chung. 

Kiến trúc cảnh quan

Chùa Phổ Linh tọa lạc gần bờ Hồ Tây, trong một không gian thoáng đãng, tĩnh lặng, hài hòa với cảnh quan sông nước đặc trưng của vùng đất này. Trung tâm kiến trúc của chùa là gian chính điện thờ Mẫu, được đánh giá là một trong những không gian thờ tự đẹp và trang nghiêm bậc nhất tại Hà Nội, vừa mang vẻ uy nghi của chốn thiền môn, vừa toát lên sự tinh tế trong nghệ thuật kiến trúc truyền thống.

Hệ thống kiến trúc nội thất của chùa được đầu tư công phu, chủ yếu sử dụng gỗ lim quý, từ cửa bức bàn, xà ngang đến các cấu kiện chịu lực, tạo nên kết cấu vững chắc, bền bỉ theo thời gian. Gian thờ chính nổi bật với nhiều mảng chạm khắc tinh xảo, hoa văn được thể hiện tỉ mỉ, sắc nét, phản ánh trình độ kỹ thuật và mỹ cảm cao của nghệ nhân, đồng thời góp phần làm tăng thêm sự tôn nghiêm cho không gian thờ tự.

Trong tổng thể cảnh quan, thủy đình là một điểm nhấn đặc sắc của chùa Phổ Linh. Công trình được dựng giữa hồ sen trong khuôn viên chùa, tạo nên sự giao hòa giữa kiến trúc và thiên nhiên. Bên trong thủy đình tôn trí tượng Phật Bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay, biểu trưng cho lòng từ bi cứu độ, vừa mang ý nghĩa tôn giáo sâu sắc, vừa tạo nên một không gian linh thiêng, thanh tịnh.

Một nét đặc biệt, làm nên dấu ấn riêng của chùa Phổ Linh trong đời sống Phật giáo Thủ đô, là sự hiện diện của “Động thờ thai nhi” – hiện nay được xem là duy nhất tại Hà Nội. Công trình này được xây dựng trong khoảng hai tháng, với quy mô cao hơn 2m, rộng 2,8m và lòng động sâu trên 90cm. Giữa động tôn trí tượng Phật A Di Đà cao khoảng 30cm, bằng gỗ, phía dưới là ban thờ đặt di ảnh của một bé trai và một bé gái, tượng trưng cho các thai nhi yểu mệnh.

Bao quanh khuôn viên động là nhiều hình tượng các em bé trai, bé gái được tạc bằng gỗ, sắp đặt trong không gian trầm lắng, giàu tính nhân văn. Theo sư cô Thích Đàm Chung, việc lập động thờ nhằm dành một không gian riêng để tưởng niệm và thờ cúng các thai nhi – những vong linh không được cha mẹ hoặc người thân chăm lo thờ tự. Chính yếu tố này đã tạo nên chiều sâu tâm linh và giá trị nhân đạo đặc biệt cho chùa Phổ Linh, khiến ngôi chùa không chỉ là nơi hành lễ, tu tập mà còn là điểm tựa tinh thần cho nhiều người trong đời sống đương đại.

Hiện vật

Chùa Phổ Linh hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật quý, phản ánh bề dày lịch sử và giá trị nghệ thuật của một danh lam cổ tự ven Hồ Tây. Đặc biệt đáng chú ý là 8 văn bia và 1 chuông đồng:

– Bia Phổ linh tự bi niên đại Vĩnh Tộ 4 (1622);

– Bia Phổ Linh tự bi niên đại Chính Hòa 17 (1696); Mặt sau là Công Đức bi ký (Kỷ Mão 1699);

– Bia Lập bi ký kị niên đại Thiệu Trị 3 (1843);

– Bia Ký kỵ bị kí niên đại Thiệu Trị 6 (1846);

– Bia Tham/ tam ti vũ cư sĩ bi niên đại Tự Đức nguyên niên (1848);

– Một tấm bia bị mất phần trán niên đại Minh Mệnh;

– Bia Kỵ hậu phật bi niên đại Bảo Đại 16 (1940);

– Bia Tây Hồ địa linh tự phối đình khắc lập bi (năm Giáp Ngọ);

– Chuông Địa Linh tự chung niên đại Cảnh Thịnh 3 (1795) do Thiền sư Tịch Cẩn cùng các đệ tử tổ chức đúc đại hồng chung thay cho cho quả chuông bị mất thời Lê.

Chú thích

1. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Nxb Hà Nội, 2010, tr 876.
2. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Sđd, tr 120.
3. Chùa Quảng Bá tọa lạc tại phường Quảng An, quận Tây Hồ, Hà Nội nay là phường Tây Hồ, Hà Nội).
4. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Sđd, tr 120.

Tài liệu tham khảo

1. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), 2010, Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Nxb Hà Nội.
2. Hệ thống văn bia chùa Phổ Linh.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Name and Geographical Location

Pho Linh Pagoda, whose Sino–Vietnamese name is Pho Linh Tu (普靈寺) or Dia Linh Tu (地靈寺). The original name of the pagoda was Pho Linh. In the 3rd year of the Canh Thinh reign (1795), Zen Master Tich Can and his disciples cast a large bronze bell; at that time, the pagoda was already known as Dia Linh, as recorded: “Dia Linh Pagoda is a famous scenic site of Nam Viet, a renowned landscape of Tay Ho.” Therefore, both names have been used concurrently. In folk usage, the pagoda is also called Tay Ho Pagoda, due to its proximity to Phu Tay Ho.

The pagoda is located on Dang Thai Mai Street, Quang An Ward, Tay Ho District, Hanoi (now Tay Ho Ward, Hanoi City), within the complex of spiritual and religious relics along the shore of West Lake (Ho Tay).

History and Notable Figures
Historical Background

According to tradition, the pagoda was founded (initial clearing and establishment) in the 5th year of the Anh Vu Chieu Thang era, during the reign of King Ly Nhan Tong (1079). The stele Pho Linh Tu Bi, engraved in the 4th year of the Vinh To era (1622), also affirms this origin with the following passage:

“During the Ly–Tran dynasties, imperial edicts were issued throughout the realm to establish temples and pagodas at scenic sites. Accordingly, in Tay Ho Ward of Quang Duc District, there existed a renowned scenic site known as Pho Linh Pagoda.”

When the Unified Buddhist Sangha of Vietnam established a Buddhist Academy at Quang Ba Pagoda (1969–1979), the abbess of Pho Linh Pagoda at that time, Most Venerable Nun Dam Diem, allowed the use of the Pho Linh Pagoda परिसर as a secondary facility for nuns to reside and pursue their studies with peace of mind.

Over several centuries and through successive dynasties, the pagoda underwent numerous major restorations. According to the Pho Linh Tu Bi stele (1622), a significant renovation lasted two years, from the Mau Ngo year (1618) until the 13th day of the 11th lunar month of the Canh Than year (1620):

“Joyfully, officials and villagers of all ranks in this locality, inspired by virtuous intentions, contributed funds and sought skilled craftsmen. On the 16th day of the 10th lunar month of the Mau Ngo year (1618), construction commenced: selecting the land, erecting the Buddhist sanctuary, refurbishing Buddha statues, and arranging monastic quarters. The scale and organization surpassed that of earlier times.”

This restoration was supported by members of the royal family, notably Princess Trinh Ngoc Lien and members of the Le royal clan, demonstrating the pagoda’s prominent status in contemporary religious life.

The Pho Linh Tu Bi stele dated the 17th year of the Chinh Hoa era (1697), with the reverse side engraved in the Ky Mao year (1699), records further restorations: in Ky Mui (1679) the pagoda was repaired again; in Giap Ty (1684) a large bell tower was constructed; in 1696, two auxiliary bays were added to form a Tam Quan gate, along with ten bays of eastern and western corridors, the Front Hall, Rear Sanctuary, and many other structures. This extensive construction lasted three years (from Dinh Suu to Ky Mao).

In the mid-19th century, Pho Linh Pagoda invited the monk An Thien and the Venerable Phuc Dien Hoa Thuong (1784–1862) to authenticate the carving of woodblocks for printing the Ksitigarbha Sutra. The ancient horizontal plaques, parallel sentences, gilded lacquerwork, and refined carvings further enhanced the solemnity of the sacred space.

Toward the end of the Nguyen dynasty, due to warfare and social unrest, the pagoda fell into serious disrepair; the bell tower and side corridors were severely damaged. In 1945, Most Venerable Nun Dam Diem, a native of Tay Ho village, assumed the abbacy. As a result, structures such as the Patriarchs’ House, Main Hall, Mother Goddess Shrine, and Guest House were preserved and restored.

In later years, under the abbacy of Nun Thich Dam Thanh, efforts were made to revitalize the pagoda, restoring its dignity and grandeur. Major restorations included: the Main Hall (1996–1998), Guest Hall (1989), Rear Hall (1991), and Patriarchs’ Hall (2004).
In 2012, Nun Thich Dam Chung renovated the Fairy Grotto (Dong Tien).

In 2014, to commemorate nearly a millennium of transmitted Zen lineage, the abbess continued the construction of the pagoda’s stupa complex, consisting of eight stupas with engraved steles recording Dharma names and lineages for future generations. These include: Tu Quang Stupa, Thong Quang Stupa, Nghiem Quang Stupa, Thien Phuong Stupa, Thanh Huong Stupa, Dien Quang Stupa, Tu Dung Stupa, and Phu My Quang Stupa.

Generations of Abbots

Bhiksu Minh Tang: According to the Pho Linh Tu Bi (1622), in 1618, when the pagoda had fallen into severe disrepair, the abbot mobilized donations from all directions for restoration and expansion. He was recorded as: “The humble monk Nguyen Van Chieu, Dharma name Duc Hien, religious name Minh Tang.”

Bhiksu Chan Kinh: The Pho Linh Tu Bi stele (1697) records that the pagoda was under his abbacy at the time of its erection.

Bhiksu Tich Can: According to the Pho Linh Tu Bell Inscription (1795), Zen Master Tich Can and his disciples organized the casting of the great bell. A memorial stele in the Stupa Garden records: “Tu Quang Stupa, Patriarch Tich Can, Abbot of Dia Linh Pagoda.”

Nun Thich Dam Diem, secular name Do Thi An (born 1891), passed away on January 24, 1995. She was a senior nun of the Lang Pagoda – Chieu Thien Tu lineage.

Nun Thich Dam Thanh, secular name Pham Thi Thanh, Dharma name Tien Dat (born 1957), disciple of Nun Thich Dam Tu of Cot Pagoda (Cau Giay). She passed away on November 6, 2006.

Nun Thich Dam Chung.

Architectural Landscape

Pho Linh Pagoda is situated near the shore of West Lake, within a tranquil and open environment that harmonizes with the region’s characteristic waterscape. The architectural focal point is the Main Hall dedicated to the Mother Goddess, regarded as one of the most beautiful and solemn worship spaces in Hanoi, combining the majesty of a Buddhist sanctuary with the refinement of traditional architectural artistry.

The interior architectural system is meticulously crafted, primarily using precious ironwood for doors, beams, and load-bearing components, creating a durable and enduring structure. The main altar area is distinguished by elaborate carvings with intricate and precise motifs, reflecting the high technical skill and aesthetic sensibility of traditional artisans, while enhancing the sanctity of the worship space.

Within the overall landscape, the Water Pavilion is a distinctive highlight. Built in the middle of a lotus pond within the pagoda grounds, it creates a harmonious interaction between architecture and nature. Inside stands a statue of Avalokitesvara with a thousand eyes and a thousand arms, symbolizing boundless compassion and salvation, contributing to a sacred and serene atmosphere.

A unique feature that defines Pho Linh Pagoda’s distinct identity in the Buddhist life of the capital is the presence of the “Fetus Worship Grotto”, currently considered unique in Hanoi. Constructed over approximately two months, the grotto stands over 2 meters high, 2.8 meters wide, and more than 90 cm deep. At its center is a wooden statue of Amitabha Buddha, about 30 cm tall. Below is an altar displaying photographs of a baby boy and a baby girl, symbolizing deceased fetuses.

Surrounding the grotto are numerous wooden statues of children, arranged in a contemplative and humane space. According to Nun Thich Dam Chung, the grotto was established to provide a dedicated place for commemorating and worshipping fetuses—souls who received no care or worship from parents or relatives. This element adds profound spiritual depth and humanitarian value to Pho Linh Pagoda, making it not only a place of ritual and practice but also a spiritual refuge for many in contemporary society.

Artifacts

Pho Linh Pagoda preserves many valuable artifacts reflecting its long history and artistic significance as an ancient lakeside pagoda. Notably, it houses eight stone steles and one bronze bell:

Pho Linh Tu Bi stele, dated Vinh To 4 (1622);

Pho Linh Tu Bi stele, dated Chinh Hoa 17 (1696); reverse side engraved with the Merit Inscription (Ky Mao 1699);

Stele commemorating anniversary rites, dated Thieu Tri 3 (1843);

Memorial stele, dated Thieu Tri 6 (1846);

Stele of lay practitioners of the Tam Ti Vu, dated Tu Duc 1 (1848);

One stele missing its pediment, dated to the Minh Menh period;

Ky Hau Phat Bi stele, dated Bao Dai 16 (1940);

Tay Ho Dia Linh Tu Phoi Dinh stele, erected in the Giap Ngo year;

Dia Linh Tu Bell, dated Canh Thinh 3 (1795), cast by Zen Master Tich Can and his disciples to replace a bell lost during the Le dynasty.

Notes and References

1. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Nxb Hà Nội, 2010, tr 876.
2. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Sđd, tr 120.
3. Chùa Quảng Bá tọa lạc tại phường Quảng An, quận Tây Hồ, Hà Nội nay là phường Tây Hồ, Hà Nội).
4. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Sđd, tr 120.

References

1. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), 2010, Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Nxb Hà Nội.
2. Hệ thống văn bia chùa Phổ Linh.

Tiếng Pháp (Français’)

Nom et situation géographique

La pagode Pho Linh, dont le nom en caractères chinois est Pho Linh Tu (普靈寺), est également appelée Dia Linh Tu (地靈寺). À l’origine, la pagode portait le nom de Pho Linh. Toutefois, en la troisième année de l’ère Canh Thinh, lorsque le maître zen Tich Can et ses disciples procédèrent à la fonte d’une grande cloche en bronze, la pagode était déjà connue sous le nom de Dia Linh. Une inscription la décrit ainsi :
« La pagode Dia Linh est un site célèbre du pays de Nam Viet, un haut lieu pittoresque de l’Ouest du lac »¹.
Ainsi, les deux appellations ont coexisté jusqu’à aujourd’hui. Dans l’usage populaire, la pagode est également appelée pagode Tay Ho, en raison de sa proximité avec le Phu Tay Ho.

La pagode est située rue Dang Thai Mai, quartier Quang An, district de Tay Ho, Hanoi (actuellement quartier Tay Ho, ville de Hanoi). Elle s’insère dans l’ensemble des sites spirituels et religieux bordant le lac de l’Ouest (Ho Tay).

Histoire et personnages
Histoire

Selon la tradition, la pagode aurait été fondée (ou « ouverte à la montagne ») en la cinquième année de l’ère Anh Vu Chieu Thang, sous le règne du roi Ly Nhan Tong (1079). La stèle Pho Linh Tu Bi, gravée en la quatrième année de l’ère Vinh To (1622), confirme cette tradition par le passage suivant :

« Sous les dynasties Ly et Tran, les édits impériaux ordonnèrent l’établissement de temples et de pagodes dans les sites renommés à travers l’empire. C’est ainsi que, dans le quartier Tay Ho du district de Quang Duc, se trouvait un site célèbre nommé la pagode Pho Linh. »²

Lorsque l’Association bouddhique unifiée du Vietnam ouvrit un institut d’études bouddhiques à la pagode Quang Ba (1969-1979)³, l’abbesse de l’époque, la grande nonne Dam Diem, mit à disposition l’enceinte de la pagode Pho Linh comme second établissement, afin d’accueillir les nonnes et de leur permettre d’étudier et de pratiquer en toute sérénité.

Au fil des siècles et des dynasties, la pagode a connu de nombreuses restaurations d’envergure. D’après la stèle Pho Linh Tu Bi (1622), une importante campagne de restauration s’étendit sur deux ans, de l’année Mau Ngo (1618) jusqu’au 13e jour du 11e mois de l’année Canh Than (1620) :

« Quelle joie ! Les notables et habitants de la région, grands et petits, touchés par un élan de piété, ont fait naître de nobles intentions. Le 16e jour du 10e mois de l’année Mau Ngo (1618), ils ont engagé des fonds, recruté des artisans qualifiés, choisi le terrain pour édifier les pavillons sacrés, restaurer les statues de Bouddha et aménager les logements des moines. L’ampleur et la qualité de l’ouvrage surpassent même celles des époques précédentes. »⁴

Ces travaux bénéficièrent du soutien de la famille royale, notamment de la princesse Trinh Ngoc Lien et de membres de la lignée Le Phi Tu, témoignant de la place éminente de la pagode dans la vie religieuse de l’époque.

La stèle Pho Linh Tu Bi (17e année de Chinh Hoa, 1697), dont le revers est gravé en l’année Ky Mao (1699), indique que la pagode fut à nouveau restaurée en Ky Mui (1679). En Giap Ty (1684), un vaste pavillon de cloche fut construit. En 1696, deux travées supplémentaires furent ajoutées afin de former le Tam Quan, accompagnées de dix travées de galeries orientales et occidentales, du Tien Duong, du sanctuaire arrière et de nombreux autres éléments architecturaux. L’ensemble des travaux s’étala sur trois ans (de Dinh Suu à Ky Mao).

Au milieu du XIXᵉ siècle, la pagode Pho Linh invita le moine An Thien ainsi que le vénérable Phuc Dien Hoa Thuong (1784-1862) pour superviser la gravure des planches d’impression du Sutra de Ksitigarbha (Dia Tang). Les panneaux horizontaux, les sentences parallèles anciennes, la dorure et les sculptures raffinées contribuèrent à renforcer la solennité de l’espace cultuel.

À la fin de la dynastie Nguyen, en raison des troubles et des guerres, la pagode tomba dans un grave état de dégradation ; le pavillon de la cloche et les galeries latérales furent fortement endommagés. En 1945, la grande nonne Dam Diem, originaire du village de Tay Ho, reprit la charge d’abbesse. Grâce à elle, plusieurs bâtiments essentiels, tels que la Maison des Patriarches, le Sanctuaire principal, la Maison de la Mère et la Maison d’accueil, purent être conservés et restaurés.

Par la suite, sous l’abbatiat de la nonne Thich Dam Thanh, de grands efforts furent déployés pour revitaliser la pagode, renforçant à la fois son caractère solennel et son envergure. Parmi les restaurations majeures figurent : le Sanctuaire principal (1996-1998), la Salle d’accueil (1989), le Sanctuaire arrière (extérieur dédié aux Patriarches, intérieur à la Mère, 1991) et la Salle des Patriarches (2004).
En 2012, la nonne Thich Dam Chung entreprit la rénovation de la Grotte céleste.

En 2014, afin de commémorer près de mille ans de transmission de la lignée du Dharma, l’abbesse poursuivit la construction du complexe de stupas de la pagode Pho Linh, comprenant huit tours funéraires portant des stèles gravées des noms religieux et civils, destinées à préserver la mémoire pour les générations futures : Tu Quang, Thong Quang, Nghiem Quang, Thien Phuong, Thanh Huong, Dien Quang, Tu Dung et Phu My Quang.

Les générations d’abbés et d’abbesses

Bhiksu Minh Tang. Selon la stèle Pho Linh Tu Bi (Vinh To 4, 1622), en 1618, face à la dégradation avancée des bâtiments, l’abbé de l’époque mobilisa les dons des fidèles des dix directions afin de restaurer et d’agrandir la pagode. Son nom séculier était Nguyen Van Chieu, nom religieux Duc Hien, nom de Dharma Minh Tang.

Bhiksu Chan Kinh. D’après la stèle Pho Linh Tu Bi (Chinh Hoa 17, 1697), la pagode était alors dirigée par le moine portant le nom de Dharma Chan Kinh.

Bhiksu Tich Can. Selon la cloche Pho Linh Tu Chung (Canh Thinh 3, 1795), le maître zen Tich Can, avec ses disciples, organisa la fonte d’une grande cloche. Une stèle commémorative dans le Jardin des Stupas mentionne : « Stupa Tu Quang, patriarche Tich Can, abbé de la pagode Dia Linh. »

Nonne Thich Dam Diem, nom séculier Do Thi An, née en 1891 (Tan Mao), décédée le 24 janvier 1995 (At Hoi). Elle était une ancienne respectée de la lignée du monastère Lang – Chieu Thien Tu.

Nonne Thich Dam Thanh, nom séculier Pham Thi Thanh, nom de Dharma Tien Dat, née en 1957 (Dinh Dau), disciple de la grande nonne Thich Dam Tu de la pagode Cot (Cau Giay). Elle est décédée le 6 novembre 2006 (Binh Tuat).

Nonne Thich Dam Chung.

Architecture et paysage

Située à proximité des rives du lac de l’Ouest, la pagode Pho Linh s’inscrit dans un environnement aéré, paisible et harmonieux, en parfaite adéquation avec le paysage lacustre caractéristique de la région. Le centre architectural de la pagode est le sanctuaire principal dédié à la Mère, considéré comme l’un des espaces cultuels les plus beaux et les plus solennels de Hanoi, alliant la majesté monastique à la finesse de l’architecture traditionnelle.

L’aménagement intérieur est réalisé avec un soin particulier, faisant un large usage du bois de fer (go lim) de grande valeur, depuis les portes à panneaux jusqu’aux poutres et aux éléments porteurs, garantissant une structure solide et durable. Le sanctuaire principal se distingue par ses riches sculptures, aux motifs délicats et précis, témoignant du haut niveau technique et esthétique des artisans, tout en renforçant le caractère sacré du lieu.

Dans l’ensemble paysager, le pavillon sur l’eau (thuy dinh) constitue un point focal remarquable. Édifié au milieu d’un étang de lotus, il crée une harmonie subtile entre architecture et nature. À l’intérieur se trouve une statue de Quan Am aux mille yeux et mille bras, symbole de compassion salvatrice, conférant à l’ensemble une profonde dimension spirituelle.

Un élément singulier, qui fait la spécificité de la pagode Pho Linh dans la vie bouddhique de la capitale, est la présence de la « grotte dédiée aux fœtus », aujourd’hui considérée comme unique à Hanoi. Construite en environ deux mois, elle mesure plus de 2 m de hauteur, 2,8 m de largeur et plus de 90 cm de profondeur. En son centre est placée une statue en bois d’A Di Da d’environ 30 cm, sous laquelle se trouve un autel portant les portraits d’un garçon et d’une fille, symbolisant les fœtus décédés prématurément.

Autour de la grotte sont disposées de nombreuses statues en bois représentant des enfants, créant une atmosphère recueillie et profondément humaniste. Selon la nonne Thich Dam Chung, cette grotte a été conçue pour offrir un espace de commémoration et de culte aux fœtus dont les âmes ne sont pas honorées par leurs parents ou proches. Cet aspect confère à la pagode Pho Linh une profondeur spirituelle et une valeur humanitaire particulière, faisant d’elle non seulement un lieu de pratique religieuse, mais aussi un soutien moral et spirituel pour de nombreuses personnes dans la société contemporaine.

Objets et vestiges

La pagode Pho Linh conserve de nombreux objets précieux, témoins de sa longue histoire et de sa valeur artistique en tant qu’ancienne pagode renommée du lac de l’Ouest. Parmi eux, on compte notamment huit stèles et une cloche en bronze :

– Stèle Pho Linh Tu Bi, datée de Vinh To 4 (1622) ;
– Stèle Pho Linh Tu Bi, datée de Chinh Hoa 17 (1696), avec au revers l’inscription Cong Duc Bi Ky (Ky Mao 1699) ;
– Stèle commémorative, datée de Thieu Tri 3 (1843) ;
– Stèle funéraire, datée de Thieu Tri 6 (1846) ;
– Stèle Tham/Tam Ti Vu Cu Si Bi, datée de la première année de Tu Duc (1848) ;
– Une stèle dont le fronton est manquant, datée de l’ère Minh Menh ;
– Stèle Ky Hau Phat Bi, datée de Bao Dai 16 (1940) ;
– Stèle Tay Ho Dia Linh Tu Phoi Dinh Khac Lap Bi (année Giap Ngo) ;
– Cloche Dia Linh Tu Chung, datée de Canh Thinh 3 (1795), fondue par le maître zen Tich Can et ses disciples pour remplacer la cloche perdue à l’époque Le.

Notes et références

1. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Nxb Hà Nội, 2010, tr 876.
2. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Sđd, tr 120.
3. Chùa Quảng Bá tọa lạc tại phường Quảng An, quận Tây Hồ, Hà Nội nay là phường Tây Hồ, Hà Nội).
4. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Sđd, tr 120.

Références

1. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), 2010, Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Nxb Hà Nội.
2. Hệ thống văn bia chùa Phổ Linh.

Tiếng Trung (中文)

名称与地理位置

普灵寺，汉名为普灵寺（普靈寺），又称地灵寺（地靈寺）。寺名原为“普灵”，至景盛三年（1795），禅师寂谨与诸弟子铸造大洪钟时，寺院已称“地灵寺”，并有铭文云：“地灵寺，南越名刹，西湖胜境”，因此两种名称并行使用。民间亦称其为“西湖寺”（因邻近西湖府）。

寺院位于邓泰梅街，广安坊，西湖郡，河内市（现为河内市西湖坊），坐落于西湖沿岸的宗教—信仰遗迹群之中。

历史与人物
历史

相传，普灵寺始建于李仁宗朝英武昭胜五年（1079）。刻于永祚四年（1622）的《普灵寺碑》亦载有如下记述：

“历李—陈二朝，上令颁布信诏，遍及天下名胜之地，建立祠庙佛寺。因而，在广德县西湖坊，有一胜境，名曰普灵寺。”

1969—1979年间，越南统一佛教会在广坝寺设立佛学院，当时普灵寺住持尼长昙点将普灵寺寺域作为第二基地，供尼众居住修学，使其得以安心修行。

历经数百年历史变迁，寺院多次大规模修缮。据《普灵寺碑》（1622）记载，寺院曾于戊午年（1618）动工重修，至庚申年十一月十三日（1620）方告完成：

“可喜哉，本坊官员乡民，咸怀善念。乃于戊午年十月十六日，捐资募匠，择地建梵宇，装饰佛像，安置僧房，其规模制度，尤胜往昔。”

此次修复工程得到皇族大力襄助，其中以郑玉莲郡主及黎氏皇族黎斐祀尤为突出，显示普灵寺在当时信仰生活中的重要地位。

《普灵寺碑》（正和十七年，1697），背面刻于己卯年（1699）记载：己未年（1679）再度修缮；甲巳年（1684）增建宏大钟楼；1696年续建钟楼左右附屋，形成三关，并增建东廊、西廊、前堂、后寝等建筑工程，历时三年（丁丑—己卯）。

十九世纪中叶，普灵寺曾恭请沙门安茜及道号福田和尚（1784—1862）主持《地藏经》刻板印刷。寺中留存的大量匾额、对联，皆以朱漆贴金、雕刻精细，使礼佛空间更显庄严肃穆。

阮朝末期，因战乱频仍，寺院严重破败，钟楼及左右廊庑损毁尤甚。1945年，西湖村人尼长昙点继任住持，使祖堂、正殿、圣母殿、客堂得以保存并陆续修葺。

其后，尼师释昙清继任住持，大力中兴寺院，使伽蓝愈加庄严宏阔。主要修复工程包括：正殿（1996—1998）、客堂（1989）、后堂（外祖内母，1991）、祖堂（2004）。

2012年，尼师释昙仲重修“仙洞”。

2014年，为纪念近千年的“禅法传承”，住持继续兴建普灵寺宝塔区，共建八座佛塔，立碑刻铭，以示法脉源流，垂示后学。包括：慈光塔、通光塔、严光塔、善方塔、清香塔、延光塔、慈容塔、富美光塔。

历代住持

比丘明藏
据《普灵寺碑》（永祚四年，1622）记载，1618年寺院建筑严重损坏，当时住持与沙弥募化十方，修复并扩建寺院，碑文记载：“住持愚僧阮文照，字德贤，法号明藏。”

比丘真经
据《普灵寺碑》（正和十七年，1697）记载，立碑时寺院由法名真经之僧住持。

比丘寂谨
据《普灵寺钟》（景盛三年，1795），禅师寂谨与弟子共铸大洪钟。塔园纪念碑亦载：“慈光塔，寂谨祖师，地灵寺住持。”

尼师释昙点
俗名杜氏恩，辛卯年（1891）生，乙亥年正月二十四日（1995）圆寂，为郎寺—昭禅寺山门长老。

尼师释昙清
俗名范氏清，法号进达，丁酉年（1957）生，为释昙祀尼长弟子（桥纸科特寺），丙戌年十一月初六（2006）圆寂。

尼师释昙仲

建筑与景观

普灵寺临近西湖湖畔，环境开阔幽静，与水域景观和谐相融。寺院建筑核心为供奉圣母的正殿，被誉为河内最庄严、最优美的礼拜空间之一，兼具禅门威仪与传统建筑艺术之精致。

寺内建筑多采用珍贵铁木，门扇、梁架及承重构件皆结构稳固，经久耐用。主殿雕刻精细，纹饰严谨，体现出高超的工艺水准与审美价值，增强了整体宗教氛围。

整体景观中，水亭尤为突出，建于寺内莲池之中，展现建筑与自然的交融。亭内供奉千手千眼观音像，象征慈悲救度，营造出清净神圣的宗教空间。

尤为独特的是“胎灵供奉洞”，现被视为河内唯一同类设施。该洞历时约两个月建成，高逾2米，宽2.8米，深90余厘米。洞中央供奉高约30厘米的木雕阿弥陀佛像，下设供台，安放一男一女婴儿遗像，象征夭折胎灵。

洞区周围陈设多尊木雕婴孩形象，氛围肃穆而富人文关怀。据尼师释昙仲介绍，设立此洞旨在为无人供奉的胎灵提供祭祀空间，使普灵寺不仅是修行礼佛之所，更成为当代社会重要的精神依托。

文物

普灵寺现存多件珍贵文物，尤以8通碑刻及1口铜钟最为重要：

– 《普灵寺碑》，永祚四年（1622）；
– 《普灵寺碑》，正和十七年（1696），背刻《功德碑记》（己卯年，1699）；
– 《立碑忌记》，绍治三年（1843）；
– 《忌记碑》，绍治六年（1846）；
– 《三司羽居士碑》，嗣德元年（1848）；
– 一通额首残失碑，明命年间；
– 《忌后佛碑》，保大十六年（1940）；
– 《西湖地灵寺配亭立碑》，甲午年；
– 《地灵寺钟》，景盛三年（1795），由禅师寂谨与弟子铸造，用以替代黎朝时期遗失之旧钟。

注释

1. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Nxb Hà Nội, 2010, tr 876.
2. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Sđd, tr 120.
3. Chùa Quảng Bá tọa lạc tại phường Quảng An, quận Tây Hồ, Hà Nội nay là phường Tây Hồ, Hà Nội).
4. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Sđd, tr 120.

参考资料

1. Phạm Thị Thùy Vinh (Chủ trì tuyển chọn, giới thiệu), 2010, Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội: Tuyển tập văn khắc Hán Nôm, Nxb Hà Nội.
2. Hệ thống văn bia chùa Phổ Linh.