Tên gọi và vị trí địa lý
Dụ Lăng là khu lăng mộ của Lê Hiến Tông – vị vua thứ năm triều Hậu Lê trong lịch sử Việt Nam. Dụ Lăng nằm trong quần thể khu di tích Lam Kinh cách phường Hạc Thành 50 km về phía Tây Bắc, nằm trên địa bàn xã Lam Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
Lịch sử và nhân vật
Lê Hiến Tông (1461 – 1504), tên húy Lê Tranh (còn có húy khác là Lê Huy), là con trưởng của vua Lê Thánh Tông – vị minh quân bậc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Ông lên ngôi năm 1497, trị vì 7 năm. Nếu triều đại của Lê Thánh Tông được xem là thời đại hoàng kim của quốc gia Đại Việt, thì triều Lê Hiến Tông chính là giai đoạn bảo toàn và duy trì bền vững đỉnh cao ấy.
Sinh thời, chính nhà vua từng tự xác định rõ vai trò lịch sử của mình: “Thánh tổ ta đã gây dựng nên cơ đồ, vua cha ta đã sửa sang mọi việc, ta nay chỉ nên lo giữ gìn nếp cũ và mở mang sự nhân chính ra cho sáng rõ công đức của ông cha ngày trước.”
Quan điểm trị quốc đó cho thấy Lê Hiến Tông không đặt mục tiêu cải cách đột phá, mà lựa chọn con đường bảo tồn trật tự chính trị – pháp lý – xã hội, tiếp nối mô hình quản trị chuẩn mực của thời Hồng Đức.
Trong thời gian trị vì, nhà vua đặc biệt chú trọng:
- Thủy lợi – nông nghiệp: quan tâm đê điều, đường sá, sản xuất nông nghiệp;
- Quân đội – kinh tế: cho phép quân lính thay phiên nhau về làm ruộng vào các tháng 6 và 10, vừa ổn định sản xuất, vừa giảm gánh nặng ngân khố;
- Hành chính – đạo đức quan lại: chú trọng giáo dục quan lại, chống quan liêu, tham nhũng, giữ kỷ cương triều chính.
Sử thần Vũ Quỳnh trong Đại Việt sử ký toàn thư đã đánh giá rất cao phong cách trị quốc của ông:
“Vua có tư thế của bậc đế vương, mũi cao, mặt rồng, thần sắc khác thường, Thánh Tông rất yêu quý ngài. Vua đặc biệt anh minh, thông duệ, vượt hơn hẳn mọi người, mà nhân từ, hòa dịu, không hề tỏ vẻ nghiêm khắc. Khi tan chầu lui vào, thường cho dẫn sĩ đại phu tới, hỏi han về việc hay dở, được mất của chính sự, dùng lời nói dịu dàng, nét mặt tươi vui để dẫn dắt cho họ nói ra. Cho nên vua biết rõ tình cảnh người bên dưới, gạt bỏ sự che đậy giấu giếm. Bề tôi có lỗi lầm gì, chỉ răn bảo, quở trách nhẹ nhàng, không nỡ đánh roi làm nhục; biết cách sắp đặt nên nhàn hạ ung dung, chưa bao giờ to tiếng, giận dữ mà thiên hạ đều răm rắp tuân theo. Vua thường nói: Thánh Tổ ta gây dựng đất nước, vua cha ta sửa trong, dẹp ngoài, quy mô đã định, ta không có việc gì phải thay đổi bày đặt, chỉ tuân giữ phép cũ, mở rộng và phát huy thêm, để tỏ rõ công đức của ông cha mà thôi!”1
Lê Hiến Tông vì thế được xem là hình mẫu của một minh quân nhân trị, lấy đức trị – pháp trị làm nền tảng, duy trì sự ổn định chính trị và trật tự xã hội sau thời kỳ cực thịnh của triều Lê sơ.
Ngày 24 tháng 5 năm Giáp Tý (1504), nhà vua băng hà tại điện Đồ Trị, hưởng thọ 44 tuổi. Ngày 18 tháng 11 cùng năm, linh cữu được rước về Tây Kinh (Lam Kinh, Thanh Hóa) để an táng. Triều đình tôn thụy hiệu là Duệ Hoàng đế, miếu hiệu Lê Hiến Tông.
Dụ Lăng là lăng mộ của vua Lê Hiến Tông, tọa lạc trong quần thể Lam Kinh (Thanh Hóa) – quần thể lăng của các vị vua triều Hậu Lê. Lăng được xây dựng theo tư tưởng kiến trúc giản dị, tiết chế, hài hòa với thiên nhiên, đúng với tinh thần “trọng đức – trọng đạo – trọng tiết kiệm” của triều Lê sơ. Dụ Lăng không đồ sộ về quy mô, không phô trương hình thức, mà thể hiện rõ triết lý lăng tẩm là không gian linh thiêng của đạo lý và trật tự vũ trụ, không phải nơi phô diễn quyền lực vật chất. Tổng thể Dụ Lăng mang vẻ tĩnh lặng, trầm mặc, trang nghiêm, hòa quyện giữa cảnh quan núi rừng Lam Sơn và kiến trúc lăng mộ hoàng gia, phản ánh đúng nhân cách và tư tưởng trị quốc của Lê Hiến Tông: ôn hòa – điềm đạm – bền vững – chuẩn mực.
Kiến trúc cảnh quan
Lăng mộ được kiến tạo theo mặt bằng hình vuông, mỗi cạnh dài 4,80m, cao 1,15m, tạo nên bố cục gọn ghẽ, cân xứng và hài hòa với địa hình tự nhiên. Quy mô không lớn nhưng hình khối vững chắc, thể hiện rõ tư tưởng tiết chế, chuẩn mực của kiến trúc lăng tẩm hoàng gia thời Lê sơ.
Phía trước lăng mộ là đôi tượng quan hầu đứng chầu theo nghi thức cung đình: bên Tả là quan văn, bên Hữu là quan võ, thể hiện đầy đủ trật tự lễ nghi và quan niệm quân – thần trong tư tưởng Nho giáo. Tiếp sau hàng tượng quan hầu là hệ thống tượng linh thú gồm ngựa, voi, nghê và tê giác, được sắp đặt cân đối dọc theo trục thần đạo, tạo nên không gian linh thiêng, trang nghiêm cho khu lăng mộ.
Điểm nổi bật của quần thể điêu khắc tại đây là trình độ nghệ thuật chạm khắc đá đạt đến độ tinh xảo, chuẩn mực và khuôn phép, với hình khối chặt chẽ, đường nét mềm mại nhưng dứt khoát. Các tượng quan hầu và linh thú đều mang đậm phong cách điêu khắc cung đình thời Lê sơ, thể hiện rõ tính biểu trưng, lễ nghi và mỹ cảm trang trọng của kiến trúc hoàng gia.
Bên cạnh là bia Đại Việt Lam Sơn Dụ Lăng Bi được dựng cùng thời, đặt tại điểm cao nhất của gò đất, quay mặt về hướng Nam, cách lăng mộ khoảng 30m.
Hiện vật
Đại Việt Lam Sơn Dụ Lăng Bi là một hiện vật tiêu biểu trong hệ thống di tích lăng mộ thời Lê sơ, phản ánh trình độ kỹ thuật chế tác đá cũng như tư duy mỹ thuật – tư tưởng chính trị của triều đại ở giai đoạn cực thịnh. Bia có tổng khối lượng ước khoảng 13 tấn, cấu thành bởi hai bộ phận chính là thân bia và tượng rùa đội bia, toàn bộ đều được tạc từ đá xanh nguyên khối bằng phương pháp thủ công truyền thống.
Thân bia có hình chữ nhật đứng, cao 2,78 m, rộng 1,98 m, dày 0,27 m; rùa đội bia dài 2,64 m, rộng 1,9 m, cao 0,69 m. Bia được dựng ở vị trí cách lăng mộ vua Lê Hiến Tông khoảng 30 m, phù hợp với quy hoạch không gian nghi lễ trong quần thể Dụ Lăng.
Phần trán bia tạo hình vòm cong, chia thành ba ô trang trí, mỗi ô chạm nổi một rồng. Hai rồng hai bên quay đầu chầu vào trung tâm, trong khi rồng ở chính giữa có kích thước lớn hơn, giữ vai trò chủ đạo về thị giác và biểu tượng. Rồng trung tâm được bố trí tại trục chính, thân uốn lượn theo thế chữ “Vương”, nhấn mạnh ý niệm vương quyền chính thống và trật tự chính trị. Toàn bộ nền trán bia phủ kín các họa tiết vân mây và đao lửa được cách điệu, tạo nên cảm giác không gian linh động, gợi hình ảnh bầu trời vận hành, hàm ý thiên mệnh và sự bảo trợ của trời đối với vương triều. Diềm bia xung quanh cũng được chạm khắc dày đặc các hình rồng với bố cục chặt chẽ, thể hiện trình độ tổ chức mảng trang trí rất cao của nghệ nhân đương thời.
Bia được khắc chữ Hán ở cả hai mặt, tổng cộng 58 dòng, với khoảng 3.000 chữ. Nội dung văn bia do các học giả Nguyễn Nhân Thiếp, Phạm Thịnh và Trình Chí Sâm biên soạn. Phần mở đầu sử dụng hệ thống điển cố, điển tích Nho giáo nhằm tôn vinh xuất thân và chính thống của vua Lê Hiến Tông. Phần trọng tâm của văn bia dành để ghi chép sự nghiệp trị vì của nhà vua, đặc biệt nhấn mạnh các chính sách mang tính nhân đạo và ổn định xã hội: giảm nhẹ hình phạt, khoan dung trong quân đội, thả cung nữ, cứu tế dân nghèo, giảm sưu dịch và trọng dụng hiền tài. Qua đó, văn bia không chỉ mang chức năng tưởng niệm mà còn thể hiện rõ quan niệm “đức trị” của nhà nước Lê sơ.
Mặt sau bia tiếp tục được trang trí theo cùng phong cách tạo tác với mặt trước, từ trán bia đến hệ thống viền biên và đế bia. Các họa tiết rồng, vân mây và đao lửa được xử lý thống nhất, tạo nên tính chỉnh thể cao trong bố cục trang trí.
Đế bia là tượng rùa với tạo hình thân dày, khối chắc, căng khỏe, biểu trưng cho sự bền vững và trường tồn. Rùa được khắc họa trong tư thế đầu ngẩng cao, như đang chuyển động về phía trước; hai răng lớn lộ rõ, mắt mở to, tạo cảm giác sinh động và sung mãn. Phần mai để trơn, không trang trí hoa văn, trong khi chân rùa được chạm năm móng, đuôi uốn khép kín phía sau, cho thấy sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa yếu tố hiện thực và biểu tượng trong nghệ thuật điêu khắc.
Với quy mô lớn, hình thức độc bản, kỹ thuật chế tác tinh xảo và giá trị lịch sử – tư tưởng nổi bật, bia được đánh giá là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của nghệ thuật bia ký thời Lê sơ. Tháng 12 năm 2017, hiện vật này chính thức được công nhận là Bảo vật quốc gia, đồng thời là bảo vật quốc gia thứ chín của tỉnh Thanh Hóa.
- 01 bia Vô đề
Xếp hạng
Dụ Lăng nằm trong quần thể di tích Lam Kinh, được Thủ tướng chính phủ đã ký quyết định công nhận là di tích quốc gia đặc biệt ngày 27 tháng 9 năm 2012.
Chú thích
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sỹ Liên (1993),… Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học xã hội, bản ebook, tr. 541.
Tài liệu tham khảo
- Bảo vật 500 tuổi cạnh lăng mộ Vua Lê Hiến Tông
- Vietnam Landmarks – Lăng vua Lê Hiến Tông (Thanh Hoá,Việt Nam)
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Name and Geographical Location
Du Lang is the mausoleum of King Le Hien Tong, the fifth emperor of the Later Le dynasty in Vietnamese history. Du Lang is located within the Lam Kinh historical complex, approximately 50 kilometers northwest of Hac Thanh Ward, in Lam Son Commune, Thanh Hoa Province.
History and Historical Figure
Le Hien Tong (1461–1504), personal name Le Tranh (also known by the alternative personal name Le Huy), was the eldest son of King Le Thanh Tong, one of the greatest enlightened rulers in the history of Vietnam’s feudal period. He ascended the throne in 1497 and reigned for seven years. If the reign of Le Thanh Tong is regarded as the golden age of the Dai Viet state, then the reign of Le Hien Tong represents the phase of preserving and sustainably maintaining that pinnacle.
During his lifetime, the king himself clearly defined his historical role:
“Our Sacred Ancestor founded the realm, my royal father perfected all affairs; I should now only strive to preserve the established order and further illuminate benevolent governance so as to manifest the merits of our forefathers.”
This philosophy of statecraft shows that Le Hien Tong did not pursue radical reforms, but instead chose a path of preserving political, legal, and social order, continuing the normative governance model established during the Hong Duc era.
During his reign, the king paid particular attention to:
Water management and agriculture: caring for dikes, roads, and agricultural production;
Military and economy: allowing soldiers to rotate back to farming during the sixth and tenth lunar months, thereby stabilizing production and reducing pressure on the state treasury;
Administration and officials’ ethics: emphasizing the education of officials, combating bureaucracy and corruption, and maintaining court discipline.
The court historian Vu Quynh, in Dai Viet su ky toan thu, highly praised his style of governance:
“The king was intelligent, exceptionally wise, benevolent, and gentle, never displaying harshness… When officials committed faults, he merely admonished them lightly, unwilling to have them beaten and humiliated. His manner of governance was calm and effortless; he never showed anger in word or expression, yet all under heaven obeyed his commands.”
Le Hien Tong is therefore regarded as a model of a benevolent ruler who governed through moral virtue combined with legal order, maintaining political stability and social harmony after the peak of the Early Le dynasty.
On the 24th day of the 5th lunar month of the Giap Ty year (1504), the king passed away at Do Tri Palace at the age of 44. On the 18th day of the 11th lunar month of the same year, his coffin was escorted to Tay Kinh (Lam Kinh, Thanh Hoa) for burial. The court posthumously honored him with the title Due Hoang De and the temple name Le Hien Tong.
Du Lang is the tomb of King Le Hien Tong, situated within the Lam Kinh complex (Thanh Hoa), which comprises the mausoleums of the emperors of the Later Le dynasty. The tomb was constructed according to an architectural philosophy of simplicity, restraint, and harmony with nature, consistent with the Early Le dynasty’s ideals of “valuing virtue, valuing moral principles, and valuing frugality.” Du Lang is not grand in scale nor ostentatious in form; instead, it clearly expresses the philosophy that royal mausoleums are sacred spaces of moral order and cosmic harmony, not places for displaying material power. Overall, Du Lang possesses a quiet, solemn, and dignified atmosphere, blending the Lam Son mountain landscape with royal funerary architecture, faithfully reflecting the personality and political thought of Le Hien Tong: gentle, composed, enduring, and exemplary.
Architectural Landscape
The tomb is laid out on a square plan, each side measuring 4.80 meters, with a height of 1.15 meters, forming a compact, symmetrical composition harmonious with the natural terrain. Though modest in scale, the solid massing clearly reflects the restrained and standardized principles of royal tomb architecture of the Early Le period.
In front of the tomb stands a pair of attendant mandarin statues in courtly posture: on the left, a civil official; on the right, a military official, fully expressing ritual hierarchy and the Confucian conception of ruler–subject relations. Following the row of mandarin statues is a system of sacred animal sculptures, including horses, elephants, nghe, and rhinoceroses, symmetrically arranged along the sacred axis, creating a solemn and sacred funerary space.
A prominent feature of the sculptural ensemble is the high level of stone-carving artistry, marked by refined craftsmanship, strict formal discipline, firm volumes, and lines that are soft yet decisive. The attendant mandarins and sacred animals strongly embody the courtly sculptural style of the Early Le dynasty, clearly expressing symbolism, ritual order, and the solemn aesthetic of royal architecture.
Nearby stands the stele Dai Viet Lam Son Du Lang Bi, erected contemporaneously, placed at the highest point of the mound, facing south, approximately 30 meters from the tomb.
Artifact
The Dai Viet Lam Son Du Lang Bi is a representative artifact within the system of Early Le dynasty mausoleum monuments, reflecting both the technical mastery of stone craftsmanship and the aesthetic and political thought of the dynasty at its zenith. The stele has an estimated total weight of approximately 13 tons and consists of two main components: the stele body and the stone tortoise pedestal, all carved from single blocks of blue stone using traditional manual techniques.
The stele body is an upright rectangle measuring 2.78 meters in height, 1.98 meters in width, and 0.27 meters in thickness; the tortoise pedestal measures 2.64 meters in length, 1.9 meters in width, and 0.69 meters in height. The stele is positioned about 30 meters from the tomb of King Le Hien Tong, in accordance with the ritual spatial planning of the Du Lang complex.
The stele’s crown is arched and divided into three decorative panels, each featuring a high-relief dragon. The two dragons on the sides turn inward toward the center, while the central dragon is larger, serving as the primary visual and symbolic focus. Positioned on the main axis, the central dragon coils in the form of the character “Vuong” (King), emphasizing the concept of legitimate royal authority and political order. The entire background of the stele crown is densely filled with stylized cloud and flame motifs, creating a dynamic spatial effect evocative of the moving heavens, symbolizing the Mandate of Heaven and divine protection of the dynasty. The surrounding borders are also richly carved with dragons in a tightly organized composition, demonstrating the high level of decorative design achieved by artisans of the time.
The stele is inscribed with Chinese characters on both sides, totaling 58 lines and approximately 3,000 characters. The text was composed by the scholars Nguyen Nhan Thiep, Pham Thinh, and Trinh Chi Sam. The opening section employs Confucian classical allusions to exalt the lineage and legitimacy of King Le Hien Tong. The main body records the king’s reign, particularly emphasizing humane and socially stabilizing policies such as reducing punishments, exercising leniency within the military, releasing palace women, providing relief to the poor, reducing corvée labor and taxes, and valuing talented individuals. Thus, the stele serves not only a commemorative function but also clearly expresses the Early Le state’s philosophy of moral governance.
The reverse side of the stele continues the same decorative style as the front, from the crown to the borders and base. Dragon, cloud, and flame motifs are consistently treated, creating a highly unified decorative composition.
The stele base takes the form of a tortoise with a thick, solid, and powerful body, symbolizing stability and longevity. The tortoise is depicted with its head raised high as if moving forward; its large teeth are clearly exposed, and its eyes are wide open, conveying vitality and strength. The shell is left plain without ornamentation, while the legs are carved with five claws and the tail curves inward behind, demonstrating a careful balance between realism and symbolism in sculptural art.
With its large scale, unique form, exquisite craftsmanship, and outstanding historical and ideological value, the stele is regarded as one of the most representative works of stele art of the Early Le dynasty. In December 2017, it was officially recognized as a National Treasure, and is the ninth National Treasure of Thanh Hoa Province.
Heritage Classification
Du Lang is part of the Lam Kinh historical complex, which was officially recognized as a Special National Monument by decision of the Prime Minister on September 27, 2012.
References
- Bảo vật 500 tuổi cạnh lăng mộ Vua Lê Hiến Tông
- Vietnam Landmarks – Lăng vua Lê Hiến Tông (Thanh Hoá,Việt Nam)
Tiếng Pháp (Français’)
Dénomination et situation géographique
Du Lang est le complexe funéraire du roi Le Hien Tong, cinquième souverain de la dynastie des Le posterieurs dans l’histoire du Vietnam. Du Lang se situe dans l’ensemble des vestiges historiques de Lam Kinh, à environ 50 km au nord-ouest du quartier de Hac Thanh, sur le territoire de la commune de Lam Son, province de Thanh Hoa.
Histoire et personnage
Le Hien Tong (1461-1504), de son nom personnel Le Tranh (également connu sous le nom de Le Huy), était le fils aîné du roi Le Thanh Tong, considéré comme l’un des souverains les plus éclairés de l’histoire féodale vietnamienne. Il monta sur le trône en 1497 et régna pendant sept ans. Si le règne de Le Thanh Tong est reconnu comme l’âge d’or de l’État de Dai Viet, celui de Le Hien Tong représente la période de préservation et de consolidation durable de cet apogée.
De son vivant, le roi définissait lui-même avec clarté son rôle historique :
« Mon ancêtre fondateur a établi l’œuvre dynastique, mon père roi a organisé et perfectionné les affaires de l’État ; pour ma part, je dois seulement préserver les règles anciennes et étendre une gouvernance bienveillante afin d’illustrer les mérites accumulés par mes prédécesseurs. »
Cette conception du gouvernement montre que Le Hien Tong ne recherchait pas des réformes radicales, mais choisissait la voie de la préservation de l’ordre politique, juridique et social, dans la continuité du modèle administratif normatif de l’ère Hong Duc.
Durant son règne, le roi accorda une attention particulière à :
Hydraulique et agriculture : entretien des digues, des routes et développement de la production agricole ;
Armée et économie : autorisation donnée aux soldats de rentrer cultiver les champs par roulement aux mois de juin et d’octobre, afin de stabiliser la production et d’alléger les charges du trésor public ;
Administration et morale des mandarins : formation éthique des fonctionnaires, lutte contre le bureaucratisme et la corruption, maintien de la discipline au sein de la cour.
L’historien Vu Quynh, dans le Dai Viet su ky toan thu, porta une très haute appréciation sur son style de gouvernance :
« Le roi était intelligent, d’une sagesse exceptionnelle, bienveillant et doux, sans jamais se montrer sévère… Lorsqu’un sujet commettait une faute, il se contentait de l’admonester légèrement, sans se résoudre à recourir au châtiment corporel. Son mode de gouvernement était calme et détendu ; jamais il ne laissait paraître colère ni irritation, et pourtant tout le royaume obéissait spontanément à ses ordres. »
Le Hien Tong est ainsi considéré comme un modèle de souverain éclairé fondé sur la gouvernance par la vertu, associée à l’État de droit, assurant la stabilité politique et l’ordre social après la période de prospérité maximale de la dynastie des premiers Le.
Le 24 mai de l’année Giap Ty (1504), le roi décéda au palais Do Tri, à l’âge de 44 ans. Le 18 novembre de la même année, son cercueil fut transféré à Tay Kinh (Lam Kinh, Thanh Hoa) pour y être inhumé. La cour lui conféra le titre posthume de Due Hoang de, avec pour nom de temple Le Hien Tong.
Du Lang est le tombeau du roi Le Hien Tong, situé dans l’ensemble de Lam Kinh (Thanh Hoa), nécropole des souverains de la dynastie des Le postérieurs. Le mausolée fut édifié selon une conception architecturale sobre, mesurée et en harmonie avec la nature, conforme à l’esprit de « respect de la vertu – respect de la voie morale – valorisation de l’économie » propre aux premiers Le. Du Lang n’impressionne ni par sa monumentalité ni par l’ostentation de ses formes, mais exprime clairement une philosophie funéraire où le tombeau royal est conçu comme un espace sacré de moralité et d’ordre cosmique, et non comme une démonstration de puissance matérielle. L’ensemble dégage une atmosphère paisible, grave et solennelle, où le paysage montagneux de Lam Son se fond avec l’architecture funéraire, reflétant fidèlement la personnalité et la pensée politique de Le Hien Tong : modération, sérénité, durabilité et conformité aux normes.
Architecture paysagère
Le tombeau est conçu sur un plan carré, chaque côté mesurant 4,80 m, pour une hauteur de 1,15 m, formant une composition compacte, équilibrée et bien intégrée au relief naturel. Bien que de dimensions modestes, la masse architecturale est solide, traduisant clairement l’idéal de retenue et de norme propre à l’architecture funéraire royale de l’époque des premiers Le.
Devant le tombeau se dressent deux statues de mandarins en position de garde selon le protocole de cour : à gauche un mandarin civil, à droite un mandarin militaire, illustrant l’ordre rituel et la conception confucéenne des relations souverain-sujet. Vient ensuite un ensemble de statues d’animaux sacrés – cheval, éléphant, nghe et rhinocéros – disposées de manière symétrique le long de l’axe de la voie sacrée, créant un espace solennel et sacralisé pour le mausolée.
Le point remarquable de cet ensemble sculptural réside dans le haut niveau artistique de la taille de la pierre, caractérisée par une grande finesse, un strict respect des normes et une maîtrise formelle remarquable, avec des volumes rigoureux et des lignes souples mais affirmées. Les statues de mandarins et d’animaux sacrés relèvent pleinement du style de la sculpture de cour des premiers Le, exprimant symbolisme, ritualité et solennité esthétique propres à l’architecture royale.
À proximité se trouve la stèle Dai Viet Lam Son Du Lang Bi, érigée à la même époque, placée au point culminant du tertre, orientée vers le sud, à environ 30 m du tombeau.
Vestige
La stèle Dai Viet Lam Son Du Lang Bi constitue un artefact majeur du système des mausolées royaux des premiers Le, reflétant à la fois le niveau technique de la taille de la pierre et la pensée esthétique et politico-idéologique de la dynastie à son apogée. D’un poids estimé à environ 13 tonnes, elle se compose de deux parties principales : le corps de la stèle et la statue de la tortue porte-stèle, l’ensemble étant taillé dans un seul bloc de pierre bleue selon des techniques artisanales traditionnelles.
Le corps de la stèle, de forme rectangulaire verticale, mesure 2,78 m de hauteur, 1,98 m de largeur et 0,27 m d’épaisseur ; la tortue mesure 2,64 m de long, 1,9 m de large et 0,69 m de haut. La stèle est implantée à environ 30 m du tombeau royal, conformément à l’organisation rituelle de l’espace dans le complexe de Du Lang.
Le fronton de la stèle, en forme d’arc, est divisé en trois compartiments décoratifs, chacun sculpté en relief d’un dragon. Les deux dragons latéraux font face au centre, tandis que le dragon central, de dimensions plus importantes, occupe une position dominante tant sur le plan visuel que symbolique. Placé sur l’axe principal, son corps ondule selon la forme du caractère « Vuong », soulignant l’idée de souveraineté légitime et d’ordre politique. Le fond du fronton est entièrement couvert de motifs stylisés de nuages et de flammes, évoquant le mouvement du ciel et symbolisant le mandat céleste et la protection divine accordée à la dynastie. Les bordures de la stèle sont également richement décorées de dragons, témoignant d’un très haut niveau de composition ornementale des artisans de l’époque.
La stèle est gravée en caractères chinois sur ses deux faces, totalisant 58 lignes et environ 3 000 caractères. Le texte fut rédigé par les érudits Nguyen Nhan Thiep, Pham Thinh et Trinh Chi Sam. La partie introductive recourt à de nombreuses références classiques confucéennes pour exalter l’origine et la légitimité du roi Le Hien Tong. Le cœur de l’inscription relate son œuvre de gouvernement, mettant l’accent sur les politiques humanistes et stabilisatrices : allègement des peines, clémence dans l’armée, libération des concubines, secours aux pauvres, réduction des corvées et valorisation des talents. Ainsi, la stèle ne se limite pas à une fonction commémorative, mais exprime clairement l’idéologie de la « gouvernance par la vertu » de l’État des premiers Le.
Le revers de la stèle reprend le même style décoratif que la face avant, du fronton aux bordures et à la base. Les motifs de dragons, de nuages et de flammes sont traités de manière cohérente, assurant une forte unité de composition.
La base prend la forme d’une tortue aux volumes épais et puissants, symbole de pérennité et de stabilité. La tortue est représentée la tête relevée, comme en mouvement vers l’avant ; ses grandes dents apparentes et ses yeux largement ouverts lui confèrent une expression vivante et vigoureuse. La carapace est laissée lisse, sans décor, tandis que les pattes sont sculptées avec cinq griffes et la queue recourbée vers l’arrière, révélant un équilibre réfléchi entre réalisme et symbolisme dans l’art sculptural.
Par sa grande dimension, son caractère unique, la finesse de sa technique de réalisation et sa valeur historique et idéologique exceptionnelle, cette stèle est considérée comme l’une des œuvres majeures de l’art épigraphique des premiers Le. En décembre 2017, elle fut officiellement reconnue comme Trésor national, devenant le neuvième trésor national de la province de Thanh Hoa.
Classement
Du Lang, intégré au complexe historique de Lam Kinh, a été classé monument national spécial par décision du Premier ministre le 27 septembre 2012.
Références
- Bảo vật 500 tuổi cạnh lăng mộ Vua Lê Hiến Tông
- Vietnam Landmarks – Lăng vua Lê Hiến Tông (Thanh Hoá,Việt Nam)
Tiếng Trung (中文)
裕陵是越南历史上后黎朝第五位皇帝——黎宪宗的陵墓。裕陵位于蓝京历史遗迹群（Lam Kinh）之中，地处清化省蓝山社，距离鹤城坊（现清化市中心）西北方向约50公里。
历史背景与人物
黎宪宗（1461—1504），讳黎璋（又名黎辉），是黎圣宗的长子。黎圣宗被誉为越南封建历史上最杰出的明君之一。黎宪宗于1497年即位，在位7年。若说黎圣宗时期是大越国的黄金时代，那么黎宪宗统治时期则是对这一巅峰成就的巩固、维护与延续阶段。
在生前，皇帝曾明确界定自己的历史使命：
“我圣祖奠定基业，父皇整饬政事，今我唯当守成旧制，弘扬仁政，以彰显先祖先王之功德。”
这一治国理念表明，黎宪宗并未追求激进改革，而是选择维护政治、法律与社会秩序的稳定，继承并延续洪德时期成熟而规范的治理模式。
在其执政期间，皇帝尤其重视以下方面：
水利与农业：关注堤防修筑、道路建设与农业生产；
军事与经济：允许军士于农历六月和十月轮流返乡务农，既稳定生产，又减轻国库负担；
行政与官德：强调官员教育，整肃官僚作风，反对贪腐，维护朝廷纲纪。
《大越史记全书》中，史官武琼对其治国风格给予高度评价：
“帝资质聪慧，仁慈温和，不以严厉示人……臣下有过，略加训诫而已，不忍施杖辱之。其治政从容安闲，未尝显怒于言色，而天下皆遵其令。”
因此，黎宪宗被视为“仁政治国”的典范，以德治与法治并重为基础，在黎初王朝极盛之后，成功维系了政治稳定与社会秩序。
1504年农历甲子年五月二十四日，皇帝在都治殿驾崩，享年44岁。同年十一月十八日，灵柩被迎送至西京（即蓝京，今清化省）安葬。朝廷追尊其谥号为睿皇帝），庙号黎宪宗。
裕陵概况
裕陵为黎宪宗皇帝之陵，坐落于清化省蓝京陵寝群之中，该区域为后黎诸帝陵墓集中地。陵墓遵循朴素、节制、与自然和谐共存的建筑理念，体现黎初王朝“重德、重道、重节俭”的精神内核。
裕陵规模不宏大，形式不张扬，而是将陵寝视为承载道德秩序与宇宙法则的神圣空间，而非炫耀物质权力之所。整体氛围宁静、肃穆、庄严，山林景观与皇家陵墓建筑浑然一体，恰如其分地反映了黎宪宗温和、沉稳、持久、规范的治国人格。
建筑与景观布局
陵墓平面呈正方形，每边长4.80米，高1.15米，布局紧凑、对称，充分顺应自然地势。虽规模不大，但体量稳固，鲜明体现黎初皇家陵寝建筑“节制而合礼”的思想。
陵前立有一对侍臣石像，按宫廷礼制分列左右：左为文官，右为武官，完整呈现儒家思想中君臣秩序与礼仪规范。其后沿神道依次排列石雕灵兽，包括马、象、狮（麒麟形制）、犀牛等，营造出庄严肃穆的陵区神圣空间。
该陵雕刻艺术的突出特点在于石刻技艺之精湛与规范：造型严谨，线条柔中带刚，既富表现力，又恪守礼制。侍臣与灵兽石像皆体现黎初宫廷雕刻风格，强调象征性、仪式感与庄重美学。
石碑与文物
陵旁立有《大越蓝山裕陵碑》，为同时期所建，位于陵墓以南约30米处的土丘最高点，坐北朝南。
该碑是黎初陵墓体系中极具代表性的文物，反映了当时石刻工艺水平以及王朝在鼎盛阶段的美学理念与政治思想。石碑总重约13吨，由碑身与驮碑石龟两部分组成，均以整块青石采用传统手工雕凿而成。
碑身为竖立长方形，高2.78米，宽1.98米，厚0.27米；石龟长2.64米，宽1.9米，高0.69米。整体空间布局与裕陵祭祀规划高度契合。
碑额呈拱形，分为三格浮雕龙纹：两侧之龙向内拱卫中央，中间主龙体量更大，居视觉与象征核心，其身形按“王”字走势盘旋，强调正统王权与政治秩序。碑额背景密布云纹与火焰纹，寓意天道运行与天命护佑。碑框四周亦密刻龙纹，构图严谨，显示出当时工匠极高的装饰组织能力。
碑文正反两面均刻汉字，共58行，约3000字，由阮仁谦、范盛、程志森 等学者撰写。碑文开篇大量引用儒家典故，以彰显皇帝的正统出身；主体部分详述黎宪宗的治国功绩，重点突出其仁政措施，如减刑宽法、军纪宽和、释放宫女、赈济贫民、减轻赋役、任用贤才等，充分体现黎初政权“以德治国”的理念。
碑背装饰风格与正面一致，从碑额、边框至碑座纹样均处理统一，形成高度完整的艺术整体。
碑座石龟造型厚重稳健，象征王朝基业的持久与稳固。石龟昂首前行，双齿外露，双目圆睁，生动有力；龟甲不饰纹样，龟足刻五爪，尾部内收，体现写实与象征之间的精心平衡。
凭借宏大的体量、独一无二的形制、精湛的工艺以及突出的历史与思想价值，该碑被公认为黎初碑刻艺术的巅峰之作之一。2017年12月，该文物被正式认定为国家宝物，亦是清化省第九件国家级宝物。
文物等级
裕陵隶属蓝京遗迹群，2012年9月27日由越南政府总理签署决定，正式认定为国家特别级历史文化遗迹。
参考资料
