Lăng vua Lê Túc Tông (Kính Lăng)

Tên gọi và vị trí địa lý

Lăng mộ vua Lê Túc Tông nằm tại thôn Đội 1, xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa. Lăng mộ nằm trong quần thể khu di tích Lam Kinh được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt.

Lịch sử và nhân vật

Vua Lê Túc Tông là con trai thứ 3 của vua Lê Hiến Tông, mẹ là Trang Thuận Hoàng Thái hậu Nguyễn Thị Ngọc Hoàn (quê ở tỉnh Hưng Yên). Vua có tên húy Lê Thuần, sinh ngày 1/8 năm Hồng Đức thứ 19 (1488), ngay từ khi còn rất nhỏ, ông đã được lựa chọn làm người kế vị. Năm 1491, khi mới ba tuổi, Lê Thuần được vua cha lập làm Hoàng Thái tử. Việc lập thái tử sớm cho thấy sự tín nhiệm đặc biệt của triều đình đối với tư chất và vai trò của ông trong trật tự kế thừa của vương triều Hậu Lê.

Tháng 7 năm 1504, sau khi vua Lê Hiến Tông băng hà, Hoàng Thái tử Lê Thuần lên ngôi, lấy niên hiệu Thái Trinh, trở thành vị vua thứ tám của triều Hậu Lê. Tuy nhiên, triều đại của Lê Túc Tông diễn ra trong bối cảnh đặc biệt ngắn ngủi.

Mặc dù thời gian ở ngôi rất hạn chế, Lê Túc Tông vẫn được sử sách đương thời và hậu thế đánh giá cao về tư chất cá nhân cũng như định hướng trị quốc. Đại Việt sử ký toàn thư mô tả ông là người “thông minh từ nhỏ, đọc rộng hiểu sâu, nhân hậu hiếu học, biết trọng người hiền”. Những ghi chép này cho thấy hình ảnh một vị quân vương trẻ tuổi nhưng đã sớm thể hiện phong thái nghiêm cẩn, ý thức trách nhiệm đối với chính sự và xã hội.

Trong khoảng thời gian ngắn cầm quyền, Lê Túc Tông chủ trương duy trì nền chính trị khoan hòa, tiếp nối đường lối trị quốc ổn định của thời Lê Thánh Tông và Lê Hiến Tông. Nhà vua chú trọng việc chỉnh lý pháp luật, giảm nhẹ tô thuế, hạn chế sưu dịch, nhằm ổn định đời sống dân chúng và bảo toàn cơ nghiệp thái bình mà các triều vua trước đã dày công gây dựng. Đồng thời, ông tỏ rõ thái độ tôn trọng hiền tài, gần gũi với các bậc đại thần có uy tín, tránh để quyền lực rơi vào tay quyền thần hay các phe phái trong hậu cung, đây cũng là một vấn đề từng gây nhiều biến động trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Bên cạnh đó, Lê Túc Tông còn được biết đến là vị vua có khuynh hướng sùng mộ Phật giáo. Ông thường đọc kinh, suy ngẫm về đạo lý và cho xây dựng chùa tháp, tạc tượng Phật, với mong muốn hướng đến một xã hội nhân ái, hòa mục. Khuynh hướng này phản ánh rõ nét tâm thức đạo đức và nhân văn của một nhà vua trẻ trong bối cảnh tư tưởng Phật – Nho tiếp tục song hành trong đời sống tinh thần Đại Việt đầu thế kỷ XVI.

Do băng hà sớm, những cải cách và dự định của Lê Túc Tông chưa có điều kiện triển khai đầy đủ. Tuy vậy, qua các ghi chép sử liệu, có thể nhận thấy ông được đánh giá là người giỏi giữ cơ nghiệp, thích điều thiện, trọng người hiền và có ý thức rõ ràng về trách nhiệm của bậc quân vương. Trong dòng chảy lịch sử triều Hậu Lê, Lê Túc Tông vì thế thường được nhìn nhận như một trường hợp đặc biệt: một vị vua đoản mệnh nhưng để lại hình ảnh tích cực, cho thấy tiềm năng của một minh quân nếu được trời cho thêm thời gian trị vì.

Nhà vua lâm bệnh nặng và băng hà chỉ sau hơn sáu tháng trị vì, vào ngày 12 tháng Giêng năm 1505, hưởng dương 17 tuổi. Tháng Ba cùng năm, linh cữu được rước về Tây Kinh (Lam Kinh) an táng tại Kính Lăng, nằm trên một sườn đồi thoải về phía đông khu trung tâm Lam Kinh. Do không có con nối dõi, ông chỉ định người anh thứ hai của mình là Lê Tuấn lên nối ngôi, tức vua Lê Uy Mục chính thức mở ra thời kỳ đen tối trong lịch sử triều Lê Sơ.

Kiến trúc cảnh quan

Khu lăng mộ vua Lê Túc Tông được bài trí theo không gian bố cục phân khu rõ rệt, phù hợp với tư duy quy hoạch lăng tẩm hoàng gia thời Hậu Lê. Toàn bộ khu di tích nằm trên một đồi thấp biệt lập, địa thế yên tĩnh, ít chịu tác động của sinh hoạt dân cư. Lăng cách khu dân cư xã Kiên Thọ (huyện Ngọc Lặc, Thanh Hóa) khoảng 500m và cách trung tâm Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh hơn 3km, tạo nên một không gian cảnh quan tách biệt, trang nghiêm, đúng tinh thần “tĩnh địa” của kiến trúc lăng mộ truyền thống.

Về tổng thể, khu lăng được bao bọc bởi hệ tường xây kiên cố, khép kín không gian thờ tự và an táng, đồng thời tạo ranh giới rõ ràng giữa khu lăng và cảnh quan tự nhiên xung quanh. Mặt bằng lăng chia thành hai bộ phận chính: khu mộ táng và khu nhà bia, bố trí cách nhau khoảng 50m, tuân thủ nguyên tắc trục dọc và phân tầng không gian phổ biến trong kiến trúc lăng tẩm vương triều Lê.

Cảnh quan ngoại vi của lăng được tổ chức theo hướng tự nhiên hóa, với hệ thống cây xanh lâu năm bao phủ, tạo lớp đệm sinh thái mềm mại. Thảm thực vật dày vừa có tác dụng che chắn, vừa góp phần hình thành không gian yên tĩnh, trầm mặc, làm nổi bật tính chất linh thiêng của khu an táng. Sự kết hợp giữa địa hình đồi thoải và cây xanh khiến tổng thể lăng mộ mang dáng vẻ khiêm nhường, hài hòa với thiên nhiên, khác với sự đồ sộ, nghi trượng hóa mạnh mẽ của một số lăng vua thời sau.

Trên trục tiếp cận và quanh khu mộ là hệ thống linh vật bằng đá, gồm các tượng thú và tượng chầu, được chạm khắc công phu, cân xứng hai bên. Dù đã trải qua nhiều thế kỷ phong hóa, các tượng đá vẫn giữ được hình khối ổn định, bố cục chuẩn mực, thể hiện rõ kỹ thuật điêu khắc đá cung đình thời Lê sơ: khối đặc, dáng khỏe, đường nét tiết chế nhưng chuẩn xác, tạo nên cảm giác uy nghiêm mà không phô trương.

Nhà bia được bố trí tách khỏi khu mộ chính, nằm ở vị trí cao ráo, cách mộ khoảng 50m. Công trình này giữ vai trò trung tâm về mặt biểu tượng và tư liệu lịch sử. Bên trong nhà bia đặt bia đá nguyên khối, khắc ghi thân thế và sự nghiệp của vua Lê Túc Tông. Không gian nhà bia được tổ chức trang trọng, tập trung sự chú ý vào văn bia, thể hiện rõ tư duy kiến trúc “lấy nội dung làm trung tâm” trong các công trình tưởng niệm hoàng gia.

Ngôi mộ chính là một gò đất cao, tạo hình vuông vắn, có kích thước tương đối khiêm tốn so với nhiều lăng vua khác ở Lam Kinh. Phần mộ được bao quanh bởi cây hoa đại, vừa mang ý nghĩa biểu trưng Phật – Nho, vừa làm mềm hóa không gian kiến trúc. Nguyên thủy, lăng mộ từng bị hủy hoại, chỉ còn dấu tích gạch vồ mỏng xếp quanh gò đất. Đến năm 1997, sau khi khảo sát và xác định lại vị trí, mộ được tôn tạo bằng gạch xây, trát xi măng bên ngoài, với kích thước: dài 4,50m, rộng 4,50m, cao 1m. Việc tôn tạo giữ nguyên hình thức mộ gò truyền thống, tránh can thiệp sâu vào cấu trúc nguyên gốc.

Tổng thể kiến trúc cảnh quan Kính Lăng phản ánh rõ đặc trưng của lăng mộ hoàng đế thời Hậu Lê: quy mô vừa phải, bố cục chặt chẽ, đề cao sự hài hòa với tự nhiên và tính trang nghiêm nội tại. Không hướng đến sự phô trương quyền lực, Kính Lăng thể hiện một quan niệm kiến trúc tiết chế, phù hợp với hoàn cảnh trị vì ngắn ngủi nhưng được đánh giá cao về đạo đức và nhân cách của vua Lê Túc Tông.

Hiện vật

Đại Việt Lam Sơn Kính Lăng bi là bảo vật quan trọng bậc nhất tại Kính Lăng, thuộc quần thể di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh. Bia được dựng đồng thời với lăng mộ vua Lê Túc Tông có niên đại gần 500 năm, đặt trên một gò đất cao quay hướng Đông Nam, cách khu lăng mộ khoảng 100 m và cách trung tâm khu di tích Lam Kinh khoảng 4 km về phía Đông. Theo địa danh lịch sử, khu vực này trước kia thuộc làng Giao Xá, huyện Thụy Nguyên; hiện nay thuộc xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa.

Trong sử liệu triều Lê, Lê Túc Tông được xem là vị quân vương khép lại giai đoạn thịnh trị của triều Lê sơ. Sau khi ông qua đời, triều chính Đại Việt dần suy thoái dưới thời vua Lê Uy Mục, do những biểu hiện sa đọa và bạo ngược của người kế vị. Nhận định này được phản ánh gián tiếp qua nội dung và giọng điệu tôn vinh trong văn bia Kính Lăng.

Văn bia được khắc toàn văn bằng chữ Hán, sử dụng kiểu chữ khải chân, gồm khoảng 47 dòng với gần 1.500 chữ, nội dung chủ yếu ca ngợi công đức và sự nghiệp trị vì của nhà vua. Bia do bốn vị tiến sĩ đương thời là Đàm Văn Lễ, Nguyễn Nhân Thiếp, Phạm Thịnh và Trình Chí Sâm biên soạn, cho thấy tầm quan trọng chính trị – tư tưởng của công trình này trong hệ thống nghi lễ và ký ức hoàng triều.

Mở đầu văn bia, các tác giả viện dẫn hình tượng các minh quân cổ đại Trung Hoa như Nghiêu, Thuấn, Thành Thang, nhằm đặt Lê Túc Tông trong hệ quy chiếu đạo đức – chính trị Nho giáo. Tiếp đó, văn bia khắc họa hình ảnh nhà vua với thiên tư thông minh, hiếu nghĩa, nhân ái, cư xử chuẩn mực với bá quan văn võ, từ đó tạo nên một triều chính ổn định, kỷ cương và liêm chính. Nhà vua được ca ngợi là người giữ vững phép tắc, trị quốc có hiệu quả, kế thừa đạo thánh hiền và mở nền móng cho hậu thế.

Đáng chú ý, văn bia ghi nhận hàng loạt chính sách mang tính nhân đạo và cải cách khi nhà vua mới đăng cơ: tha tù, giải phóng cung nữ, đình chỉ những công việc không cấp thiết, giảm sưu thuế, hạn chế lao dịch, tiết giảm lễ vật tiến cống, thể hiện tư tưởng trị quốc lấy dân làm gốc. Tuy nhiên, văn bia cũng bộc lộ giọng điệu bi cảm khi nhấn mạnh tuổi thọ ngắn ngủi của nhà vua, coi đây là điều khiến “trời đất, sinh linh đều thương xót”.

Xét về phương diện văn học và sử học, nội dung bia Kính Lăng có thể xem như một bài sử luận tán, được viết theo thể biền văn xen tản văn, vận dụng điển cố chính xác, lời văn trầm lắng, súc tích, giàu tính biểu tượng và chuẩn mực Nho học.

Về mặt tạo tác, bia Kính Lăng có khối lượng khoảng 13 tấn, bao gồm thân bia và tượng rùa đội bia, đều được tạc từ đá nguyên khối, hoàn toàn bằng phương pháp thủ công truyền thống. Thân bia có hình chữ nhật, cao 2,6 m, rộng 1,8 m, dày 0,29 m. Tượng rùa phía dưới dài 3,3 m, rộng 2,95 m, cao 0,43 m, tạo dáng chắc khỏe, cân đối.

Phần trán bia được tạo hình vòm cung, chia thành ba ô trang trí, mỗi ô chạm một hình rồng. Rồng trung tâm có kích thước lớn nhất, thể hiện dạng rồng ổ cuộn theo kiểu chữ Vương, đầu mang phong cách mặt thú, chân lộ rõ năm móng vuốt. Hai rồng hai bên được chạm theo kiểu hồi long, thân uốn lượn mềm mại, đầu ngẩng cao, miệng há rộng, chầu về rồng trung tâm. Nền trán bia phủ hoa văn đao lửa và vân mây cách điệu, tạo cảm giác chuyển động và không gian linh thiêng.

Hệ thống diềm bia được trang trí công phu: diềm giữa chạm hình mặt trời với sáu đao lửa, bốn rồng chầu hai bên; diềm biên mỗi bên sáu rồng bay hướng lên đỉnh; diềm đáy chạm bốn rồng đăng đối. Các diềm được ngăn cách bằng gờ chỉ song song, tạo nên bố cục chặt chẽ và nhịp điệu thị giác rõ ràng.

Tượng rùa đội bia được tạo tác theo kiểu rùa mai mềm, thân mập, căng khỏe, biểu trưng cho sự bền vững và trường tồn. Rùa trong tư thế ngẩng đầu, như đang chuyển động, lưng để trơn, bia dựng trực tiếp trên thân. Chân rùa chạm năm móng nhỏ, kín đáo; đuôi rùa được xử lý mềm mại, khép gọn phía sau mai.

Hiện nay, phần thân bia còn tương đối nguyên vẹn, song tượng rùa đã bị sứt hỏng gần hết phần đầu. Do chất liệu đá vôi và tác động của thời gian, nhiều dòng chữ trên bia đã bị phong hóa, mờ nhòe, gây khó khăn cho công tác nghiên cứu và bảo tồn.

Với giá trị nổi bật về lịch sử, mỹ thuật và kỹ thuật chế tác, tháng 1 năm 2020, bia Đại Việt Lam Sơn Kính Lăng Bi được công nhận là Bảo vật quốc gia. Đây là bảo vật quốc gia thứ năm tại Lam Kinh, sau các bia Vĩnh Lăng, Chiêu Lăng, Dụ Lăng và Khôn Nguyên Chí Đức, góp phần khẳng định Lam Kinh là trung tâm di sản đặc biệt quan trọng của quốc gia.

Theo đánh giá của giới nghiên cứu và Ban Quản lý di tích Lam Kinh, bia Kính Lăng không chỉ là một tác phẩm điêu khắc đá có giá trị nghệ thuật cao, mà còn là tư liệu quý hiếm phục vụ nghiên cứu lịch sử, tư tưởng chính trị và nghệ thuật trang trí Việt Nam thế kỷ XVI.

Xếp hạng

Kính Lăng nằm trong quần thể di tích Lam Kinh, được Thủ tướng chính phủ đã ký quyết định công nhận là di tích quốc gia đặc biệt ngày 27 tháng 9 năm 2012.

Tài liệu tham khảo

Bảo vật hơn 500 tuổi khắc ghi công trạng vị vua đoản mệnh – Báo VnExpress
Cận cảnh lăng mộ vua Lê Túc Tông
Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
Thác bản văn bia Đại Việt Kính Lăng bi, Chonthieng.com

_________________________________

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Name and Geographical Location

The tomb of King Le Tuc Tong is located in Hamlet No. 1, Kien Tho Commune, Ngoc Lac District, Thanh Hoa Province. The tomb forms part of the Lam Kinh historical complex, which has been officially recognized as a Special National Relic Site.

Historical Background and the Figure of King Le Tuc Tong

King Le Tuc Tong was the third son of King Le Hien Tong. His mother was Empress Dowager Trang Thuan Nguyen Thi Ngoc Hoan, a native of Hung Yen Province. The king’s personal name was Le Thuan, born on the first day of the eighth lunar month in the 19th year of the Hong Duc era (1488). From a very young age, he was chosen as the heir apparent. In 1491, at only three years old, Le Thuan was formally invested as Crown Prince by his father. This early appointment reflects the special trust placed by the court in his innate qualities and his role in the succession order of the Later Le dynasty.

In the seventh lunar month of 1504, following the death of King Le Hien Tong, Crown Prince Le Thuan ascended the throne, adopting the reign title Thai Trinh, and became the eighth emperor of the Later Le dynasty. However, the reign of Le Tuc Tong was exceptionally brief.

Despite his short time on the throne, Le Tuc Tong was highly regarded by contemporary historians and later generations for his personal virtues and vision of governance. Dai Viet Su Ky Toan Thu describes him as “intelligent from childhood, widely read and deeply knowledgeable, benevolent, eager to learn, and respectful of the worthy.” These records depict a young monarch who demonstrated early maturity, a strong sense of responsibility, and a serious attitude toward state affairs and society.

During his brief reign, Le Tuc Tong pursued a policy of leniency and stability, continuing the governing principles established under Le Thanh Tong and Le Hien Tong. He emphasized the revision of laws, reduction of taxes, and limitation of corvée labor in order to stabilize the lives of the people and preserve the peaceful legacy built by previous rulers. He also showed clear respect for talented officials, maintained close relations with senior and reputable mandarins, and avoided allowing power to fall into the hands of court factions or palace cliques—issues that had caused considerable turmoil in Vietnamese feudal history.

In addition, Le Tuc Tong was known for his inclination toward Buddhism. He frequently read Buddhist scriptures, reflected on moral principles, and sponsored the construction of pagodas and towers as well as the carving of Buddha statues, aspiring to foster a compassionate and harmonious society. This tendency reflects the ethical and humanistic mindset of a young ruler in the context of the continued coexistence of Buddhist and Confucian thought in early sixteenth-century Dai Viet.

Because of his premature death, Le Tuc Tong’s reforms and plans could not be fully implemented. Nevertheless, historical records indicate that he was regarded as a ruler capable of preserving the dynasty’s foundations, inclined toward virtuous governance, respectful of the worthy, and clearly conscious of a monarch’s responsibilities. Within the historical flow of the Later Le dynasty, Le Tuc Tong is therefore often viewed as a special case: a short-lived king who nevertheless left a positive image, revealing the potential of an enlightened ruler had he been granted a longer reign.

The king fell seriously ill and passed away after just over six months on the throne, on the twelfth day of the first lunar month in 1505, at the age of seventeen. In the third lunar month of the same year, his coffin was escorted to Tay Kinh (Lam Kinh) for burial at Kinh Lang, located on a gently sloping hillside to the east of the Lam Kinh central area. Having no heirs, he designated his second elder brother Le Tuan to succeed him, who became King Le Uy Muc, thereby ushering in a dark period in the history of the Early Le dynasty.

Architectural Layout and Landscape

The tomb complex of King Le Tuc Tong is arranged with a clearly defined spatial layout, consistent with royal mausoleum planning concepts of the Later Le period. The entire site occupies an isolated low hill, characterized by a tranquil setting with minimal impact from surrounding residential activities. The tomb lies approximately 500 meters from the residential area of Kien Tho Commune (Ngoc Lac District, Thanh Hoa Province) and more than 3 kilometers from the central area of the Lam Kinh Special National Relic Site, creating a solemn and secluded landscape in keeping with the traditional concept of a “quiet sacred ground.”

Overall, the complex is enclosed by a solid perimeter wall, defining the ritual and burial space while clearly separating it from the surrounding natural environment. The ground plan is divided into two main components—the burial area and the stele pavilion—spaced about 50 meters apart, in accordance with the longitudinal axis and hierarchical spatial organization typical of Le dynasty imperial mausoleums.

The surrounding landscape is designed in a naturalized manner, with long-standing trees forming a soft ecological buffer. This dense vegetation provides both physical protection and a serene, contemplative atmosphere, emphasizing the sacred nature of the burial site. The combination of gently sloping terrain and greenery gives the mausoleum a modest, harmonious appearance, distinct from the more monumental and highly ceremonial tombs of later periods.

Along the approach axis and around the burial area stands a system of stone sculptures, including animal figures and attendant statues, meticulously carved and symmetrically arranged. Despite centuries of weathering, these sculptures retain stable forms and balanced compositions, clearly demonstrating the characteristics of early Le court stone carving: solid massing, robust posture, restrained yet precise lines, creating an atmosphere of dignity without ostentation.

The stele pavilion is separated from the main tomb and positioned on elevated ground approximately 50 meters away. It serves as the symbolic and historical focal point of the complex. Inside stands a monolithic stone stele inscribed with the biography and reign of King Le Tuc Tong. The pavilion’s layout is solemn and focused on the stele text, reflecting the architectural principle of “content-centered design” typical of royal commemorative structures.

The main tomb itself is a square-shaped earthen mound of relatively modest size compared to other royal tombs at Lam Kinh. It is surrounded by frangipani trees, which carry both Buddhist–Confucian symbolic meanings and soften the architectural space. Originally, the tomb was severely damaged, leaving only traces of thin brick courses around the mound. In 1997, after surveys confirmed its location, the tomb was restored using brick masonry with an outer cement coating. The restored dimensions are 4.50 meters in length, 4.50 meters in width, and 1 meter in height. The restoration preserved the traditional mound form and avoided deep intervention into the original structure.

Overall, the architectural and landscape design of Kinh Lang clearly reflects the defining features of Later Le imperial tombs: moderate scale, compact layout, an emphasis on harmony with nature, and inherent solemnity. Rather than projecting overt power, Kinh Lang embodies a restrained architectural philosophy, consistent with the brief reign yet highly esteemed moral character of King Le Tuc Tong.

Artifacts

The Dai Viet Lam Son Kinh Lang Stele is the most important artifact at Kinh Lang and belongs to the Lam Kinh Special National Relic Complex. Erected concurrently with the tomb of King Le Tuc Tong nearly 500 years ago, the stele stands on an elevated earthen mound facing southeast, approximately 100 meters from the tomb area and about 4 kilometers east of the Lam Kinh central site. Historically, this area belonged to Giao Xa Village, Thuy Nguyen District; today it lies within Kien Tho Commune, Ngoc Lac District, Thanh Hoa Province.

In Le dynasty historical records, Le Tuc Tong is regarded as the ruler who marked the end of the prosperous phase of the Early Le dynasty. After his death, Dai Viet’s court gradually declined under King Le Uy Muc, whose reign was marked by decadence and tyranny. This assessment is indirectly reflected in the laudatory tone and content of the Kinh Lang stele inscription.

The inscription is entirely carved in Classical Chinese, using formal regular script. It consists of approximately 47 lines and nearly 1,500 characters, primarily praising the king’s virtues and achievements. The text was composed by four contemporary doctoral laureates—Dam Van Le, Nguyen Nhan Thiep, Pham Thinh, and Trinh Chi Sam—demonstrating the political and ideological significance of the stele within the royal ritual and commemorative system.

At the beginning of the inscription, the authors invoke exemplary ancient Chinese sage-kings such as Yao, Shun, and Cheng Tang, placing Le Tuc Tong within a Confucian moral–political framework. The text then portrays the king as innately intelligent, filial, benevolent, and proper in his conduct toward civil and military officials, thereby establishing a stable, disciplined, and upright court. He is praised as a ruler who upheld norms, governed effectively, inherited the way of the sages, and laid moral foundations for future generations.

Notably, the inscription records a series of humane and reform-oriented policies enacted shortly after his accession: granting amnesty, releasing palace women, suspending nonessential projects, reducing taxes, limiting forced labor, and cutting down tribute obligations—demonstrating a people-centered approach to governance. At the same time, the inscription adopts a tone of deep lament over the king’s short lifespan, describing his early death as a loss mourned by “heaven, earth, and all living beings.”

From literary and historiographical perspectives, the Kinh Lang stele text can be regarded as a laudatory historical essay, written in a combination of parallel prose and narrative prose, employing precise classical allusions, restrained language, concise expression, rich symbolism, and orthodox Confucian style.

In terms of craftsmanship, the Kinh Lang stele weighs approximately 13 tons and consists of both the stele body and a turtle pedestal, all carved from single blocks of stone using traditional manual techniques. The rectangular stele body measures 2.6 meters in height, 1.8 meters in width, and 0.29 meters in thickness. The turtle pedestal below measures 3.3 meters in length, 2.95 meters in width, and 0.43 meters in height, displaying a robust and balanced form.

The stele’s pediment is arched and divided into three decorative panels, each carved with a dragon motif. The central dragon is the largest, depicted coiled in the shape of the character Vuong (king), with a beast-like face and clearly defined five claws. The two flanking dragons are carved in the “returning dragon” style, with sinuous bodies, raised heads, and open mouths, facing toward the central dragon. The background is filled with stylized flame and cloud motifs, creating a dynamic and sacred visual effect.

The border decorations are intricately executed: the central border features a sun motif with six flame blades, flanked by four dragons; the side borders on each side display six ascending dragons; and the bottom border shows four symmetrical dragons. These borders are separated by parallel moldings, forming a tightly organized composition with a clear visual rhythm.

The turtle pedestal is carved in the soft-shell turtle style, with a plump, powerful body symbolizing durability and longevity. The turtle is shown with its head raised as if in motion; the shell is left plain, with the stele erected directly upon it. The legs are carved with five small, discreet claws, and the tail is softly modeled and tucked neatly behind the shell.

Today, the stele body remains relatively intact, but the turtle pedestal has suffered severe damage, with most of the head missing. Due to the limestone material and the effects of time, many lines of the inscription have become eroded and blurred, posing challenges for research and conservation.

Owing to its outstanding historical, artistic, and technical value, in January 2020 the Dai Viet Lam Son Kinh Lang Stele was officially recognized as a National Treasure. It is the fifth national treasure at Lam Kinh, following the steles of Vinh Lang, Chieu Lang, Du Lang, and Khon Nguyen Chi Duc, further affirming Lam Kinh’s status as a site of exceptional national heritage significance.

According to assessments by scholars and the Lam Kinh Heritage Management Board, the Kinh Lang stele is not only a stone sculpture of high artistic merit but also a rare and invaluable source for the study of Vietnamese history, political thought, and decorative art of the sixteenth century.

Classification

Kinh Lang is part of the Lam Kinh historical complex, which was officially designated a Special National Relic Site by decision of the Prime Minister of Vietnam on September 27, 2012.

References

Bảo vật hơn 500 tuổi khắc ghi công trạng vị vua đoản mệnh – Báo VnExpress
Cận cảnh lăng mộ vua Lê Túc Tông
Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
Thác bản văn bia Đại Việt Kính Lăng bi, Chonthieng.com

_______________________

Tiếng Pháp (Français’)

Dénomination et situation géographique

Le mausolée du roi Lê Túc Tông est situé au hameau Đội 1, commune de Kiên Thọ, district de Ngọc Lặc, province de Thanh Hóa. Il fait partie de l’ensemble monumental de Lam Kinh, classé monument national spécial.

Histoire et personnage

Le roi Lê Túc Tông était le troisième fils du roi Lê Hiến Tông. Sa mère était l’impératrice douairière Trang Thuận, Nguyễn Thị Ngọc Hoàn, originaire de la province de Hưng Yên. Son nom personnel était Lê Thuần. Il naquit le 1er août de la 19ᵉ année de l’ère Hồng Đức (1488). Dès son plus jeune âge, il fut choisi comme héritier du trône. En 1491, alors qu’il n’avait que trois ans, Lê Thuần fut proclamé prince héritier par son père. Cette désignation précoce témoigne de la confiance particulière que la cour portait à ses qualités innées et à son rôle dans l’ordre de succession de la dynastie des Lê postérieurs.

En juillet 1504, après le décès du roi Lê Hiến Tông, le prince héritier Lê Thuần monta sur le trône, prit le nom de règne Thái Trinh et devint le huitième souverain de la dynastie des Lê postérieurs. Toutefois, son règne se déroula dans un contexte exceptionnellement bref.

Malgré la courte durée de son règne, Lê Túc Tông fut hautement estimé par les historiens de son temps et par la postérité pour ses qualités personnelles et sa vision du gouvernement. Le Đại Việt sử ký toàn thư le décrit comme « intelligent dès l’enfance, érudit et pénétrant, bienveillant et studieux, sachant honorer les hommes de valeur ». Ces témoignages dressent le portrait d’un jeune souverain déjà empreint de gravité, conscient de ses responsabilités envers les affaires de l’État et la société.

Durant son court exercice du pouvoir, Lê Túc Tông s’attacha à maintenir une politique modérée et conciliante, prolongeant la ligne de gouvernance stable établie sous Lê Thánh Tông et Lê Hiến Tông. Il accorda une attention particulière à la révision des lois, à l’allégement des impôts, à la limitation des corvées, dans le but de stabiliser la vie du peuple et de préserver l’œuvre de paix construite par ses prédécesseurs. Par ailleurs, il manifesta un profond respect pour les hommes de talent, entretint des relations étroites avec les hauts dignitaires respectés, et veilla à éviter que le pouvoir ne tombe aux mains de favoris ou de factions de la cour intérieure, un problème qui avait souvent provoqué de graves troubles dans l’histoire féodale du Vietnam.

Lê Túc Tông était également connu pour son inclination en faveur du bouddhisme. Il lisait fréquemment les soutras, méditait sur les principes moraux et fit ériger des pagodes, des stupas et des statues de Bouddha, aspirant à une société empreinte de compassion et d’harmonie. Cette orientation reflète clairement la sensibilité éthique et humaniste d’un jeune souverain dans un contexte où les pensées bouddhique et confucéenne coexistaient encore étroitement dans la vie spirituelle du Đại Việt au début du XVIᵉ siècle.

En raison de sa disparition prématurée, les réformes et projets de Lê Túc Tông ne purent être pleinement mis en œuvre. Néanmoins, les sources historiques permettent de constater qu’il fut considéré comme un souverain capable de préserver l’héritage dynastique, attaché au bien, respectueux des hommes vertueux et pleinement conscient des devoirs inhérents à la fonction royale. Dans le cours de l’histoire de la dynastie des Lê postérieurs, Lê Túc Tông est ainsi souvent perçu comme un cas particulier : un roi au destin éphémère, mais laissant une image positive, révélatrice du potentiel d’un souverain éclairé si le ciel lui avait accordé davantage de temps pour régner.

Gravement malade, le roi s’éteignit après un peu plus de six mois de règne, le douzième jour du premier mois lunaire de l’année 1505, à l’âge de dix-sept ans. En mars de la même année, son cercueil fut transféré à Tây Kinh (Lam Kinh) pour être inhumé à Kính Lăng, situé sur un versant de colline en pente douce à l’est du centre de Lam Kinh. N’ayant pas de descendant direct, il désigna son deuxième frère, Lê Tuấn, comme successeur, lequel monta sur le trône sous le nom de Lê Uy Mục, ouvrant ainsi une période sombre de l’histoire de la dynastie des Lê précoces.

Architecture et paysage

Le complexe funéraire du roi Lê Túc Tông est aménagé selon une organisation spatiale clairement hiérarchisée, conforme à la conception de l’architecture funéraire royale de la dynastie des Lê postérieurs. L’ensemble du site est implanté sur une colline basse et isolée, dans un environnement paisible, peu affecté par les activités humaines. Le mausolée se situe à environ 500 mètres de la zone habitée de la commune de Kiên Thọ (district de Ngọc Lặc, Thanh Hóa) et à plus de 3 kilomètres du centre de l’ensemble monumental national spécial de Lam Kinh, formant ainsi un espace paysager distinct et solennel, conforme à l’esprit de « lieu de quiétude » propre à l’architecture funéraire traditionnelle.

Dans son ensemble, le mausolée est entouré d’un mur solide délimitant l’espace de culte et d’inhumation, tout en marquant clairement la frontière entre le site funéraire et le paysage naturel environnant. Le plan est divisé en deux parties principales : la zone de la tombe et la maison de la stèle, séparées d’environ 50 mètres, conformément aux principes de l’axe longitudinal et de la hiérarchisation spatiale caractéristiques de l’architecture funéraire royale des Lê.

Le paysage périphérique est conçu dans un esprit de naturalisation, avec une couverture dense d’arbres anciens formant une zone tampon écologique. Cette végétation assure à la fois une fonction protectrice et la création d’une atmosphère calme et recueillie, mettant en valeur le caractère sacré du lieu d’inhumation. La combinaison d’un relief en pente douce et d’un couvert végétal abondant confère à l’ensemble une apparence modeste et harmonieuse avec la nature, se distinguant du caractère monumental et fortement cérémoniel de certains mausolées royaux ultérieurs.

Le long de l’axe d’accès et autour de la tombe se déploie un système de statues en pierre représentant des animaux sacrés et des figures de garde, sculptées avec soin et disposées de manière symétrique. Malgré des siècles d’érosion, ces sculptures conservent des volumes stables et une composition rigoureuse, illustrant clairement les techniques de sculpture sur pierre de la cour à l’époque des Lê précoces : des masses compactes, des postures robustes, des lignes sobres mais précises, créant une impression de dignité sans ostentation.

La maison de la stèle est implantée à l’écart de la tombe principale, sur un terrain élevé, à environ 50 mètres de celle-ci. Cet édifice joue un rôle central sur le plan symbolique et documentaire. Il abrite une stèle monolithique gravée retraçant la vie et le règne du roi Lê Túc Tông. L’espace intérieur est organisé de manière solennelle, concentrant l’attention sur l’inscription, illustrant la conception architecturale consistant à « placer le contenu au cœur » des monuments commémoratifs royaux.

La tombe principale se présente sous la forme d’un tertre de terre de plan carré, aux dimensions relativement modestes comparées à celles de nombreux autres mausolées de Lam Kinh. Elle est entourée de frangipaniers, porteurs à la fois d’une symbolique bouddhique et confucéenne, et contribuant à adoucir l’espace architectural. À l’origine, le mausolée avait été endommagé, ne laissant subsister que des vestiges de briques disposées autour du tertre. En 1997, après des recherches et la redétermination précise de son emplacement, la tombe fut restaurée en briques, recouverte d’un enduit de ciment, avec des dimensions de 4,50 m de long, 4,50 m de large et 1 m de haut. Cette restauration a conservé la forme traditionnelle du tertre, en évitant toute intervention excessive sur la structure d’origine.

L’ensemble architectural et paysager de Kính Lăng reflète clairement les caractéristiques des mausolées impériaux de l’époque des Lê postérieurs : une échelle mesurée, une organisation rigoureuse, et une valorisation de l’harmonie avec la nature et de la solennité intrinsèque. Sans chercher à afficher la puissance, Kính Lăng exprime une conception architecturale empreinte de retenue, en adéquation avec la brièveté du règne mais aussi avec l’estime portée aux qualités morales et humaines du roi Lê Túc Tông.

Objets et vestiges

La stèle Đại Việt Lam Sơn Kính Lăng est l’un des trésors les plus précieux de Kính Lăng, appartenant à l’ensemble monumental national spécial de Lam Kinh. Érigée simultanément au mausolée du roi Lê Túc Tông, elle date d’environ cinq siècles. Elle est placée sur un tertre élevé orienté au sud-est, à environ 100 mètres du mausolée et à près de 4 kilomètres à l’est du centre de Lam Kinh. Selon la toponymie historique, cette zone appartenait autrefois au village de Giao Xá, district de Thụy Nguyên ; elle relève aujourd’hui de la commune de Kiên Thọ, district de Ngọc Lặc, province de Thanh Hóa.

Dans les chroniques de la dynastie des Lê, Lê Túc Tông est considéré comme le souverain marquant la fin de la période de prospérité des Lê précoces. Après sa mort, la cour du Đại Việt entra progressivement en décadence sous le règne de Lê Uy Mục, en raison de la conduite dissolue et tyrannique de son successeur. Cette appréciation se reflète indirectement dans le ton laudatif et le contenu de l’inscription de la stèle de Kính Lăng.

Le texte de la stèle est intégralement gravé en caractères chinois, en écriture régulière, sur environ quarante-sept lignes totalisant près de 1 500 caractères. Il exalte principalement les mérites et l’œuvre gouvernementale du souverain. La rédaction fut confiée à quatre docteurs de l’époque : Đàm Văn Lễ, Nguyễn Nhân Thiếp, Phạm Thịnh et Trình Chí Sâm, attestant de l’importance politique et idéologique de ce monument dans le système rituel et la mémoire de la cour impériale.

Dès l’ouverture de l’inscription, les auteurs évoquent les figures des souverains sages de la Chine antique tels que Nghiêu, Thuấn et Thành Thang, afin d’inscrire Lê Túc Tông dans le cadre de référence moral et politique du confucianisme. Le texte dresse ensuite le portrait d’un roi doté d’une intelligence innée, animé de piété filiale, de bienveillance et d’humanité, se comportant avec justesse envers les hauts fonctionnaires civils et militaires, contribuant ainsi à un gouvernement stable, discipliné et intègre. Le souverain est loué pour son respect des règles, l’efficacité de son administration, son héritage de la voie des sages et la fondation d’un socle durable pour les générations futures.

L’inscription mentionne en particulier une série de politiques à caractère humanitaire et réformateur mises en œuvre dès son accession au trône : amnisties, libération de dames du palais, suspension de travaux non urgents, allégement des impôts, limitation des corvées, réduction des tributs, traduisant une conception du gouvernement fondée sur le peuple. Toutefois, le texte exprime également une tonalité empreinte de tristesse en soulignant la brièveté de la vie du souverain, considérée comme une perte que « le ciel, la terre et tous les êtres vivants déplorent ».

Du point de vue littéraire et historiographique, l’inscription de Kính Lăng peut être considérée comme un essai historiographique élogieux, rédigé sous forme de prose parallèle mêlée de prose libre, utilisant des allusions classiques avec précision, dans un style sobre, dense, riche en symboles et conforme aux normes confucéennes.

Sur le plan matériel, la stèle de Kính Lăng pèse environ treize tonnes. Elle comprend le corps de la stèle et la tortue support, tous deux sculptés dans un seul bloc de pierre, entièrement réalisés selon des techniques artisanales traditionnelles. Le corps de la stèle est de forme rectangulaire, mesurant 2,6 m de hauteur, 1,8 m de largeur et 0,29 m d’épaisseur. La tortue, située en dessous, mesure 3,3 m de long, 2,95 m de large et 0,43 m de haut, avec une posture robuste et équilibrée.

La partie supérieure de la stèle est en forme d’arc et divisée en trois panneaux décoratifs, chacun orné d’un dragon. Le dragon central, de plus grande taille, est représenté enroulé selon la forme du caractère 王 (Vương), avec une tête au style zoomorphe et des pattes nettement sculptées à cinq griffes. Les deux dragons latéraux, sculptés en dragons retournés, présentent des corps ondulants et souples, la tête dressée, la gueule ouverte, tournés vers le dragon central. Le fond est orné de motifs stylisés de flammes et de nuages, créant une impression de mouvement et une atmosphère sacrée.

Les bordures de la stèle sont richement décorées : la bordure centrale représente un soleil entouré de six flammes, flanqué de quatre dragons ; chaque bordure latérale comporte six dragons s’élevant vers le sommet ; la bordure inférieure est ornée de quatre dragons disposés symétriquement. Ces éléments sont séparés par des moulures parallèles, formant une composition rigoureuse et un rythme visuel net.

La tortue support est sculptée dans le style de la tortue à carapace souple, au corps massif et vigoureux, symbole de pérennité et de stabilité. Elle est représentée la tête levée, comme en mouvement, le dos lisse, la stèle reposant directement sur son corps. Les pattes portent discrètement cinq petites griffes, tandis que la queue est traitée avec douceur et repliée à l’arrière de la carapace.

Aujourd’hui, le corps de la stèle est relativement bien conservé, mais la statue de la tortue a perdu presque entièrement sa tête. En raison de la nature calcaire de la pierre et de l’action du temps, de nombreuses lignes de l’inscription sont érodées et devenues illisibles, compliquant les travaux de recherche et de conservation.

Compte tenu de sa valeur exceptionnelle sur les plans historique, artistique et technique, la stèle Đại Việt Lam Sơn Kính Lăng a été reconnue comme trésor national en janvier 2020. Il s’agit du cinquième trésor national de Lam Kinh, après les stèles de Vĩnh Lăng, Chiêu Lăng, Dụ Lăng et Khôn Nguyên Chí Đức, contribuant à affirmer Lam Kinh comme un centre patrimonial d’importance nationale majeure.

Selon les évaluations des chercheurs et du comité de gestion du site de Lam Kinh, la stèle de Kính Lăng n’est pas seulement une œuvre de sculpture sur pierre de grande valeur artistique, mais aussi une source documentaire rare pour l’étude de l’histoire, de la pensée politique et de l’art décoratif du Vietnam au XVIᵉ siècle.

Classement

Kính Lăng fait partie de l’ensemble monumental de Lam Kinh, reconnu comme monument national spécial par décision du Premier ministre en date du 27 septembre 2012.

Références

Bảo vật hơn 500 tuổi khắc ghi công trạng vị vua đoản mệnh – Báo VnExpress
Cận cảnh lăng mộ vua Lê Túc Tông
Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
Thác bản văn bia Đại Việt Kính Lăng bi, Chonthieng.com

________________________

Tiếng Trung (中文)

名称与地理位置

黎肃宗皇帝陵墓位于清化省玉乐县坚寿乡第一队村。陵墓坐落于蓝京遗迹群之内，该遗迹群已被认定为国家特别级历史文化遗址。

历史背景与人物

黎肃宗皇帝是黎宪宗皇帝的第三子，生母为庄顺皇太后阮氏玉环（籍贯今兴安省）。皇帝讳黎纯，生于洪德十九年（1488年）八月初一。自幼便被选定为王位继承人。1491年，年仅三岁的黎纯即被立为皇太子。过早册立太子，显示出朝廷对其资质与在后黎王朝继承体系中地位的高度信任。

1504年七月，黎宪宗皇帝驾崩，皇太子黎纯即位，改元泰贞，成为后黎王朝第八位皇帝。然而，黎肃宗的在位时间极为短暂，属于特殊历史阶段。

尽管执政时间有限，黎肃宗仍受到同时代史书及后世史家的高度评价，无论在个人禀赋还是治国理念方面皆表现突出。《大越史记全书》称其“幼而聪慧，博览群书，仁厚好学，能尊贤才”。这些记载勾勒出一位年少却已具备严谨气度、强烈政治责任感与社会意识的青年君主形象。

在短暂的统治期间，黎肃宗主张延续宽和稳健的政治路线，承继黎圣宗与黎宪宗时期的治国方略。皇帝重视整饬法制、减轻赋税、限制徭役，以稳定民生，维护前代君王辛苦建立的太平基业。同时，他明确尊重贤才，亲近德高望重的大臣，避免权力落入权臣或后宫派系之手——这正是越南封建史上屡屡引发动荡的问题之一。

此外，黎肃宗还是一位明显崇奉佛教的君主。他常诵经文，体悟义理，并主持修建寺塔、雕造佛像，期望构建一个仁爱和睦的社会。这一倾向清晰反映出16世纪初大越社会中佛、儒思想并行背景下，一位青年君主的道德情怀与人文精神。

由于英年早逝，黎肃宗的诸多改革设想尚未来得及全面实施。然而，从现存史料可见，他被评价为善守祖业、乐行善政、尊贤重德，且具备清醒的君主责任意识。因此，在后黎王朝的历史进程中，黎肃宗常被视为一个特殊案例——一位短命却留下积极形象的皇帝，若假以时日，极可能成为一代明君。

皇帝在位仅六个多月后即因重病去世，于1505年正月十二日驾崩，享年十七岁。同年三月，灵柩奉送西京（蓝京）安葬于敬陵，陵墓位于蓝京中心区以东的一处缓坡山麓。由于未有子嗣，皇帝指定其二兄黎俊继位，即后来的黎威穆皇帝，从而正式开启黎初王朝历史上的黑暗时期。

建筑与景观

黎肃宗皇帝陵园在空间布局上分区明确，符合后黎时期皇家陵寝的规划理念。整个遗址位于一座独立低丘之上，环境清幽，较少受到居民活动影响。陵墓距坚寿乡居民区约500米，距国家特别级蓝京遗迹中心区3公里以上，形成一个独立、庄严、符合传统陵寝“静地”理念的景观空间。

总体而言，陵区由坚固的围墙环绕，封闭祭祀与安葬空间，并明确划分陵区与周边自然景观的界限。陵园平面分为两大核心区域：墓葬区与碑亭区，两者相距约50米，遵循黎代陵寝常见的纵轴对称与空间层级原则。

陵墓外围景观采取自然化布局，常年树木繁茂，形成柔和的生态缓冲带。植被不仅具有遮蔽作用，还营造出肃穆静谧的氛围，凸显陵区的神圣性。缓坡地形与绿植的结合，使整个陵园呈现出谦逊、内敛、与自然和谐共生的特征，有别于后世某些皇陵所强调的宏大仪仗与权力象征。

通往陵墓的轴线及墓区周围分布着成对排列的石质灵物雕像，包括瑞兽与侍立像。虽历经数百年风化，这些石雕仍保持稳定的体量与规范的构图，清晰体现黎初宫廷石雕艺术的风格：体块厚重、造型健硕、线条节制而准确，营造出不张扬却威严肃穆的整体效果。

碑亭与主墓区分离，建于地势较高处，距墓约50米。该建筑在象征意义与历史文献价值上居于核心地位。亭内安置整块石碑，铭刻黎肃宗皇帝的生平与政绩。碑亭空间布置庄重，视觉焦点集中于碑文，充分体现皇家纪念建筑“以内容为中心”的设计理念。

主墓为一座方正的封土高冢，规模相较蓝京其他帝陵较为简朴。墓冢周围种植鸡蛋花树，既具有佛、儒象征意义，又柔化了建筑空间。原陵墓曾遭破坏，仅存薄层大砖围绕土冢的遗迹。1997年，经考察确认位置后，墓冢以砖砌并外抹水泥加以修复，尺寸为：长4.50米、宽4.50米、高1米。修复工作保留传统封土冢形制，避免对原始结构作深度干预。

整体而言，敬陵的建筑与景观清晰体现后黎时期皇帝陵寝的典型特征：规模适中、布局严谨、强调与自然的和谐以及内在庄严性。敬陵不追求权力的外在炫耀，而呈现出一种节制而内敛的建筑观，契合黎肃宗短暂却备受推崇的道德品格与人格评价。

文物

《大越蓝山敬陵碑》是敬陵最重要的文物之一，隶属于国家特别级蓝京遗迹群。石碑与黎肃宗皇帝陵墓同期建立，距今近五百年，立于一处朝向东南的高土丘上，距陵区约100米，距蓝京遗迹中心区东侧约4公里。按历史地名，该区域原属瑞原县交舍村，现为清化省玉乐县坚寿乡。

在黎朝史籍中，黎肃宗被视为结束黎初盛世阶段的君主。其去世后，大越朝政在黎威穆时期逐渐走向衰败，原因在于继任者的荒淫暴虐。此种历史评价亦通过敬陵碑文的颂扬语气间接体现。

碑文全文以汉字刻成，采用规范楷书，共约47行，近1500字，主要颂扬皇帝的功德与治国事业。碑文由当时四位进士——谭文礼、阮仁帖、范盛、程志森——共同撰写，显示出该碑在王朝礼制与政治思想体系中的重要地位。

碑文开篇援引中国古代圣王尧、舜、成汤的形象，将黎肃宗置于儒家道德政治的参照体系之中。随后刻画皇帝天资聪颖、孝义仁爱、善待文武百官，从而营造出稳定、廉洁、有序的朝政局面。碑文高度评价其守礼治国、承继圣贤之道，并为后世奠定根基。

尤为值得注意的是，碑文记载了皇帝即位初期推行的一系列仁政与改革措施：赦免囚犯、释放宫女、停止非紧要工程、减轻赋税、限制劳役、削减贡品，充分体现“以民为本”的治国思想。同时，碑文亦流露出浓厚的悲悯情绪，对皇帝寿命短促深表惋惜，称其为“天地生灵所共哀”。

从文学与史学角度看，敬陵碑文可视为一篇史论性质的颂文，采用骈文与散文相结合的体例，典故运用准确，文辞沉稳凝练，富于象征性，符合儒学规范。

在制作工艺方面，敬陵碑总重约13吨，由碑身与驮碑石龟两部分组成，均以整块石材手工雕凿而成。碑身呈长方形，高2.6米、宽1.8米、厚0.29米。下方石龟长3.3米、宽2.95米、高0.43米，造型稳健匀称。

碑额呈拱形，分为三格装饰，每格雕刻一龙。中央龙体量最大，作盘踞状，呈“王”字形构图，兽面龙首，五爪清晰可见；两侧回龙身姿柔和，昂首张口，向中央龙拱卫。碑额背景饰以刀火纹与云纹，营造出流动感与神圣氛围。

碑身边框装饰繁复：中框刻太阳纹与六道火焰，两侧四龙拱卫；侧框各刻六条飞龙向上；底框刻四龙对称排列。各框之间以平行线条分隔，构成严密而富节奏感的视觉结构。

驮碑石龟采用软甲龟造型，体态肥硕饱满，象征稳固与永恒。龟首上昂，似在行进，背部平整，碑身直接立于其上。龟足刻五小爪，处理含蓄；龟尾柔顺内敛，贴合龟甲后部。