Tên gọi và vị trí địa lý
Lăng Trường Cơ là lăng mộ của Nguyễn Hoàng (1525-1613), vị chúa Nguyễn đầu tiên, người đặt nền móng cho cơ nghiệp 9 đời chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Sau khi lên ngôi, Gia Long truy tôn ông là Thái Tổ Gia Dụ Hoàng Đế và cho kiến thiết lăng tẩm với quy mô tương xứng.
Lăng tọa lạc tại làng La Khê (nay thuộc phường Long Hồ, quận Phú Xuân, thành phố Huế).
Ban đầu, Chúa được an táng tại núi Thạch Hãn (huyện Vũ Xương, nay thuộc Triệu Phong, Quảng Trị), về sau mới dời về vị trí hiện nay. Lăng nằm bên tả ngạn sông Tả Trạch, cách bờ sông khoảng 300m và cách trung tâm thành phố Huế chừng 10km về phía tây nam (đường chim bay). Từ lăng Trường Cơ đến lăng Trường Thiệu (của chúa Nguyễn Phúc Thuần) khoảng 120m theo hướng đông nam.
Lịch sử và nhân vật
Nguyễn Hoàng là người mở đầu sự nghiệp Nam tiến của họ Nguyễn, xây dựng nền tảng chính trị – quân sự cho chính quyền Đàng Trong. Sau khi ông qua đời (1613), thi hài được an táng tại núi Thạch Hãn. Không rõ chính xác thời điểm cải táng, song các chúa Nguyễn về sau đã dời mộ và kiến tạo lăng tại vùng La Khê, nơi quy tụ hệ thống lăng tẩm tổ tiên.
Trong giai đoạn quân Tây Sơn kiểm soát Phú Xuân cuối thế kỷ XVIII, lăng mộ các chúa Nguyễn, trong đó có lăng Trường Cơ, đều bị tàn phá nặng nề.
Năm 1808, sau khi thống nhất đất nước, Gia Long cho tái thiết lăng, chính thức đặt tên là “Trường Cơ” hàm ý nền móng lâu dài, bền vững cho cơ nghiệp vương triều.
Năm 1999, Hội đồng Trị sự Nguyễn Phước tộc tiến hành tu sửa, chủ yếu tô trát phần mộ và tường thành nội. Năm 2016, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế triển khai dự án trùng tu với kinh phí khoảng 3,9 tỷ đồng, góp phần phục hồi diện mạo kiến trúc lăng.
Kiến trúc và cảnh quan
Lăng quay mặt về hướng chính bắc. Tổng thể kiến trúc mang quy mô khiêm tốn nhưng chặt chẽ, gồm hai vòng thành chữ nhật bao bọc.
Vòng thành ngoài: xây bằng đá bazan, phần mũ tường bằng gạch vồ; chu vi 156,5m, cao 2,6m.
Vòng thành trong: xây hoàn toàn bằng gạch vồ; chu vi 69,5m, cao 2,05m. Mặt bắc có hai trụ cổng dẫn vào khu mộ.
Giữa hai cổng là một bình phong. Mặt trước bình phong từng trang trí hình long mã ghép sành sứ (nay không còn dấu tích); mặt sau trang trí rồng. Hệ thống bình phong – cổng – thành tạo nên trục nghi môn rõ rệt, thể hiện quan niệm phong thủy và nghi lễ trong kiến trúc lăng tẩm truyền thống.
Mộ xây bằng gạch vồ liên kết vôi vữa, cấu trúc thấp và phẳng, gồm hai tầng hình chữ nhật:
- Tầng trên: rộng 172cm, dài 248cm, cao 25cm.
- Tầng dưới: rộng 222cm, dài 303cm, cao 30cm.
Phía trước mộ đặt một hương án chân quỳ (rộng 110cm, dài 214cm, cao 90cm). Toàn bộ kiến trúc giản dị, không cầu kỳ trang trí, phản ánh đặc điểm lăng mộ các chúa Nguyễn thời kỳ đầu: quy mô vừa phải, thiên về sự tôn nghiêm kín đáo hơn là phô trương.
Cảnh quan xung quanh tương đối thoáng đạt, dựa vào địa thế tự nhiên vùng gò đồi ven Tả Trạch, tạo thế “tọa sơn hướng thủy” theo quan niệm phong thủy truyền thống.
Hiện vật
Hiện vật còn lại tại lăng chủ yếu là các cấu kiện kiến trúc gốc: tường thành đá bazan, gạch vồ, hệ thống trụ cổng, bình phong và khối mộ hai tầng. Các mảng trang trí sành sứ trên bình phong mặt trước đã thất lạc, chỉ còn dấu tích trên bề mặt tường.
Dù không có nhiều tượng thờ, bia đá hay công trình phụ trợ quy mô lớn như lăng các hoàng đế triều Nguyễn về sau, lăng Trường Cơ vẫn giữ giá trị đặc biệt với tư cách là nơi an táng vị thủy tổ vương triều Nguyễn, đánh dấu điểm khởi đầu của hệ thống lăng tẩm họ Nguyễn tại vùng đất Huế.
Xếp hạng
Lăng Trường Cơ nằm trong quần thể lăng mộ các chúa Nguyễn gồm lăng Trường Cơ, Trường Thái, Trường Thiệu và lăng Hải Đông Quận vương Nguyễn Phúc Đồng được công nhận là di tích cấp quốc gia theo Quyết định số 2009/1998-QĐ/BVHTT ngày 26/9/1998.
Tài liệu tham khảo
- Lăng mộ hoàng gia thời Nguyễn tại Huế/Royal Tombs of the Nguyễn Dynasty in Huế | Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển
- Lăng mộ ít biết của 9 chúa Nguyễn: Lăng Trường Cơ – Tạp chí Sông Hương
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Name and Geographic Location
Lang Truong Co is the mausoleum of Nguyen Hoang (1525–1613), the first of the Nguyen lords and the founder of nine generations of Nguyen rule in Dang Trong (the Southern Realm). After ascending the throne, Emperor Gia Long posthumously honored him with the title Thai To Gia Du Hoang De and ordered the construction of a mausoleum befitting his status.
The mausoleum is located in La Khe village (now Long Ho Ward, Phu Xuan District, Hue City). It forms part of the complex of Nguyen lords’ tombs, including Lang Truong Co, Lang Truong Thai, Lang Truong Thieu, and the tomb of Hai Dong Quan Vuong Nguyen Phuc Dong. The entire complex was recognized as a National Heritage Site under Decision No. 2009/1998-QD/BVHTT dated September 26, 1998.
Originally, Nguyen Hoang was buried at Thach Han Mountain (Vu Xuong District, now in Trieu Phong, Quang Tri Province). His remains were later relocated to the present site. The mausoleum stands on the left bank of the Ta Trach River, approximately 300 meters from the riverbank and about 10 kilometers southwest of central Hue (in a straight line). It lies about 120 meters southeast of Lang Truong Thieu (the tomb of Lord Nguyen Phuc Thuan).
Historical Background and Figure
Nguyen Hoang initiated the southward expansion (Nam tien) of the Nguyen family and established the political and military foundations of the Dang Trong regime. After his death in 1613, he was first buried at Thach Han Mountain. Although the exact date of reinterment is unclear, later Nguyen lords relocated his tomb and constructed the mausoleum at La Khe, where ancestral tombs were concentrated.
During the late 18th century, when Tay Son forces controlled Phu Xuan, the tombs of the Nguyen lords, including Lang Truong Co, suffered extensive destruction.
In 1808, after unifying the country, Emperor Gia Long ordered its reconstruction and officially named it “Truong Co,” signifying a lasting and enduring foundation for the dynasty.
In 1999, the Nguyen Phuoc clan council carried out restoration work, mainly replastering the tomb and inner walls. In 2016, the Hue Monuments Conservation Centre implemented a comprehensive restoration project with funding of approximately 3.9 billion VND, helping to recover much of the mausoleum’s architectural appearance.
Architecture and Landscape
The mausoleum faces due north. Though modest in scale, its layout is compact and orderly, consisting of two rectangular enclosure walls.
Outer enclosure: constructed of basalt stone with brick coping; perimeter 156.5 meters; height 2.6 meters.
Inner enclosure: built entirely of brick; perimeter 69.5 meters; height 2.05 meters. On the north side stand two gate pillars leading into the burial area.
Between the gates stands a screen wall (binh phong). The front once featured a long ma (dragon-horse) motif inlaid with porcelain fragments (now lost), while the rear is decorated with a dragon. The alignment of screen wall, gate, and enclosure forms a clear ceremonial axis, reflecting traditional feng shui principles and ritual concepts in mausoleum architecture.
The tomb is constructed of brick bonded with lime mortar, low and flat in structure, and composed of two rectangular tiers:
Upper tier: 172 cm wide, 248 cm long, 25 cm high.
Lower tier: 222 cm wide, 303 cm long, 30 cm high.
In front of the tomb stands a kneeling-leg incense altar (110 cm wide, 214 cm long, 90 cm high). The overall architectural style is simple and unadorned, characteristic of early Nguyen lords’ mausoleums: moderate in scale and emphasizing solemn restraint rather than ostentation.
The surrounding landscape is relatively open, situated amid rolling hills along the Ta Trach River, forming a traditional “backed by mountains, facing water” feng shui configuration.
Artifacts
Surviving elements at the site consist mainly of original architectural components: basalt enclosure walls, brick structures, gate pillars, the screen wall, and the two-tiered tomb. The porcelain mosaic decorations formerly on the front of the screen wall have disappeared, leaving only surface traces.
Although it lacks the extensive statuary, stone stelae, and auxiliary structures seen in later Nguyen imperial mausoleums, Lang Truong Co retains exceptional historical value as the burial place of the founding patriarch of the Nguyen dynasty, marking the origin of the Nguyen ancestral mausoleum system in the Hue region.
References
- Lăng mộ hoàng gia thời Nguyễn tại Huế/Royal Tombs of the Nguyễn Dynasty in Huế | Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển
- Lăng mộ ít biết của 9 chúa Nguyễn: Lăng Trường Cơ – Tạp chí Sông Hương
Tiếng Pháp (Français’)
Denomination et localisation geographique
Lang Truong Co est le mausolée de Nguyen Hoang (1525–1613), premier seigneur Nguyen, fondateur des neuf generations de seigneurs Nguyen au Dang Trong. Apres son accession au trone, Gia Long le proclama a titre posthume Thai To Gia Du Hoang De et ordonna l’edification d’un mausolee d’une ampleur correspondant a son rang.
Le mausolee est situe dans le village de La Khe (aujourd’hui quartier Long Ho, arrondissement Phu Xuan, ville de Hue). Il fait partie de l’ensemble des tombeaux des seigneurs Nguyen comprenant Lang Truong Co, Truong Thai, Truong Thieu et le tombeau de Hai Dong Quan vuong Nguyen Phuc Dong. L’ensemble a ete classe monument national par la Decision no 2009/1998-QD/BVHTT du 26 septembre 1998.
Initialement, le tombeau se trouvait au mont Thach Han (district de Vu Xuong, aujourd’hui Trieu Phong, province de Quang Tri), avant d’etre transfere a son emplacement actuel. Il est situe sur la rive gauche de la riviere Ta Trach, a environ 300 metres du cours d’eau et a pres de 10 km au sud-ouest du centre de Hue (a vol d’oiseau). La distance entre Lang Truong Co et Lang Truong Thieu (tombeau du seigneur Nguyen Phuc Thuan) est d’environ 120 metres vers le sud-est.
Histoire et personnage
Nguyen Hoang fut l’initiateur de l’expansion vers le Sud (Nam tien) des Nguyen et posa les bases politico-militaires du regime du Dang Trong. Apres son deces en 1613, sa depouille fut inhumee au mont Thach Han. La date exacte du transfert n’est pas connue, mais les seigneurs Nguyen posterieurs firent deplacer la tombe et edifierent un mausolee a La Khe, lieu de regroupement des sepultures ancestrales.
A la fin du XVIIIe siecle, lorsque les Tay Son controlaient Phu Xuan, les tombeaux des seigneurs Nguyen, dont Lang Truong Co, subirent d’importantes destructions.
En 1808, apres l’unification du pays, Gia Long ordonna la reconstruction du mausolee et lui donna officiellement le nom « Truong Co », signifiant une fondation durable et stable pour la dynastie.
En 1999, le Conseil d’administration du Nguyen Phuoc toc entreprit des travaux de restauration, notamment le crepissage du tumulus et des murs interieurs. En 2016, le Centre de conservation des monuments de Hue mit en œuvre un projet de restauration d’un cout d’environ 3,9 milliards de dongs, contribuant a restituer l’aspect architectural du site.
Architecture et paysage
Le mausolee est oriente vers le nord. L’ensemble architectural, de dimensions modestes mais harmonieuses, comprend deux enceintes rectangulaires concentriques.
Enceinte exterieure : construite en pierre de basalte avec un couronnement en briques massives (gach vo) ; perimetre de 156,5 m, hauteur de 2,6 m.
Enceinte interieure : entierement en briques massives ; perimetre de 69,5 m, hauteur de 2,05 m. La face nord comporte deux piliers d’entree menant au tumulus.
Entre les deux portes se dresse un ecran (binh phong). La face anterieure etait autrefois decoree d’un motif de long ma en mosaique de porcelaine (aujourd’hui disparu) ; la face posterieure presente un decor de dragon. L’axe ecran–porte–enceinte constitue un dispositif ceremonial marque, reflet des conceptions geomantiques et rituelles propres a l’architecture funeraire traditionnelle.
Le tombeau, en briques massives liees au mortier de chaux, est bas et plat, compose de deux niveaux rectangulaires :
Niveau superieur : largeur 172 cm, longueur 248 cm, hauteur 25 cm.
Niveau inferieur : largeur 222 cm, longueur 303 cm, hauteur 30 cm.
Devant le tombeau se trouve un autel d’offrande a pieds agenouilles (largeur 110 cm, longueur 214 cm, hauteur 90 cm).
L’ensemble architectural demeure sobre, sans ornementation excessive, reflet du caractere des mausolees des premiers seigneurs Nguyen : dimensions moderees, privilegant la solennite discrete plutot que l’ostentation.
Le paysage environnant est relativement degage, s’appuyant sur la topographie naturelle des collines bordant la Ta Trach, formant la configuration geomantique traditionnelle « toa son huong thuy » (adosse a la montagne, tourne vers l’eau).
Vestiges
Les elements conserves sont principalement d’origine architecturale : murs en basalte, briques massives, piliers de porte, ecran (binh phong) et structure du tumulus a deux niveaux. Les decors en mosaique de porcelaine de la face anterieure de l’ecran ont disparu, ne laissant que des traces sur la surface du mur.
Bien que depourvu de statues de culte, de steles monumentales ou de dependances imposantes comme celles des tombeaux imperiaux de la dynastie Nguyen posterieure, Lang Truong Co conserve une valeur historique exceptionnelle en tant que lieu d’inhumation du fondateur de la dynastie Nguyen, marquant l’origine du systeme funeraire dynastique etabli sur le territoire de Hue.
References
- Lăng mộ hoàng gia thời Nguyễn tại Huế/Royal Tombs of the Nguyễn Dynasty in Huế | Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển
- Lăng mộ ít biết của 9 chúa Nguyễn: Lăng Trường Cơ – Tạp chí Sông Hương
Tiếng Trung (中文)
名称与地理位置
长基陵是阮潢（1525－1613）之陵墓。阮潢为第一代阮主，是开创南方阮氏九代基业之人。嘉隆帝即位后，追尊其为太祖嘉裕皇帝，并按皇帝规格营建陵寝。
陵墓位于拉溪村（今属顺化市富春郡龙湖坊）。该遗址属于阮主陵墓群的一部分，包括长基陵、长泰陵、长绍陵以及海东郡王阮福同陵。全区于1998年9月26日依据第2009/1998-QĐ/BVHTT号决定被列为国家级文物保护单位。
最初，阮潢安葬于石翰山（武昌县，今属广治省肇丰县），后来迁葬至现址。陵墓位于左泽江左岸，距江岸约300米，距顺化市中心约10公里（直线距离）向西南方向。从长基陵至长绍陵（阮福淳之陵）约120米，方向为东南。
历史与人物
阮潢为阮氏南进事业之开端者，奠定了南河政权之政治与军事基础。1613年去世后，最初葬于石翰山。具体迁葬时间不详，但其后诸代阮主将陵墓迁至拉溪地区，并在此形成祖先陵寝体系。
十八世纪末西山军控制富春时期，包括长基陵在内的阮主诸陵均遭严重破坏。
1808年，嘉隆帝统一国家后重建陵墓，正式命名为“长基”，寓意王朝基业长久稳固。
1999年，阮福族理事会对陵墓进行修缮，主要修补墓体与内城墙。2016年，顺化故都遗迹保护中心实施修复工程，投资约39亿越盾，使陵墓建筑面貌得到恢复。
建筑与景观
陵墓坐北朝北。整体规模较为朴实严谨，由两重长方形围墙构成。
外城墙：以玄武岩砌筑，墙顶为砖结构；周长156.5米，高2.6米。
内城墙：全部以大砖砌成；周长69.5米，高2.05米。北面设两座门柱通向墓区。
两门之间设有一座屏风。屏风正面原以瓷片拼嵌龙马图案（今已不存），背面饰龙纹。屏风、门柱与城墙形成清晰的礼仪轴线，体现传统陵寝建筑中的风水与礼制观念。
墓体以大砖和石灰砂浆砌筑，结构低平，由上下两层长方形台基组成：
上层：宽172厘米，长248厘米，高25厘米。
下层：宽222厘米，长303厘米，高30厘米。
墓前设一座跪足式香案（宽110厘米，长214厘米，高90厘米）。整体建筑简洁朴素，无繁复装饰，反映阮主早期陵墓的特点：规模适中，重在庄严含蓄而非华丽张扬。
陵区周围地势开阔，依托左泽江畔丘陵地形，形成“背山面水”之风水格局。
遗存与价值
现存遗物主要为原有建筑构件：玄武岩城墙、大砖结构、门柱系统、屏风及两层墓体。屏风正面原有瓷片装饰已失，仅留痕迹。
虽不具后期阮朝皇帝陵寝那样宏大的神道石像、碑亭或附属建筑群，但长基陵作为阮朝始祖安葬之地，具有特殊历史价值，标志着顺化地区阮氏陵寝体系的起点。
参考资料
