Thời gian tổ chức
Dân gian xưa có câu:
Dù ai buôn đâu bán đâu
Mùng chín tháng tám chọi trâu thì về
Dù ai buôn bán trăm nghề
Mùng chín tháng tám thì về chọi trâu.
Hội chọi trâu Đồ Sơn được tổ chức hằng năm, chính hội vào ngày 10 tháng Tám âm lịch. Tuy cuộc chọi trâu chỉ diễn ra trong một ngày, nhưng việc chuẩn bị cho lễ hội đã bắt đầu từ nhiều tháng trước đó.
Từ khoảng tháng Hai âm lịch, các làng đã cử người đi tìm và mua trâu chọi. Đến tháng Năm, các giáp bắt đầu cho trâu tập luyện và tổ chức những cuộc chọi thử. Sau đó là các vòng đấu loại, thường diễn ra vào trung tuần tháng Năm và ngày 8 tháng Sáu âm lịch, nhằm chọn ra những con trâu tốt nhất tham dự vòng đấu chính.
Ngày 10 tháng Tám là ngày diễn ra hội chính. Sau ngày hội, các hoạt động sinh hoạt và vui chơi của làng còn kéo dài đến rằm tháng Tám.
Địa điểm
Hội chọi trâu được tổ chức tại thị trấn Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng, một vùng ven biển có truyền thống văn hóa lâu đời.
Trước năm 1945, khu vực Đồ Sơn là một tổng gồm ba xã: Đồ Sơn, Đồ Hải và Ngọc Xuyên. Trong đó, xã Đồ Sơn có 6 giáp, xã Đồ Hải có 6 giáp và xã Ngọc Xuyên có 2 giáp, tổng cộng 14 giáp tham gia vào các hoạt động của lễ hội.
Nơi diễn ra hội chọi trâu là khu vực đình tổng Đồ Sơn. Sới chọi được dựng trên bãi đất rộng khoảng 6 mẫu (khoảng 20.000 m²). Xung quanh sới được căng dây làm cọc giới, dựng khán đài cho quan khách và bố trí các chuồng tạm để trâu chờ tới lượt thi đấu.
Không gian lễ hội rộng lớn, phía xa là biển cả, tạo nên khung cảnh đặc trưng của một lễ hội ven biển.
Lịch sử
Chọi trâu là trò chơi dân gian xuất hiện ở nhiều địa phương. Một số nơi như Bạch Lưu (Lập Thạch), Chu Hóa, Phù Ninh (Phong Châu), Hoàng Cương (Thanh Ba) thuộc tỉnh Phú Thọ cũng có tục chọi trâu trong các dịp hội làng. Tuy nhiên ở những nơi này, chọi trâu chỉ là một trò vui trong nhiều trò chơi khác.
Riêng chọi trâu Đồ Sơn đã trở thành một tục lệ có quy củ, có lịch sử lâu đời và thu hút đông đảo người xem từ nhiều vùng.
Theo sách Đại Nam nhất thống chí, tại chân núi Đồ Sơn có đền thờ thủy thần. Tương truyền có người trong vùng khi đi qua đền vào ban đêm đã thấy hai con trâu chọi nhau dưới đền, vì vậy từ đó hằng năm đến ngày 10 tháng Tám âm lịch dân làng tổ chức chọi trâu để tế thần.
Trong dân gian cũng lưu truyền nhiều cách giải thích khác về nguồn gốc của tục lệ này.
Một truyền thuyết kể rằng xưa kia ở Đồ Sơn có một thiếu nữ tên là Bà Đế, được cho là kết duyên với thủy thần. Khi trở về đất liền và mang thai, nàng bị dân làng nghi ngờ và đem dìm chết ở Hòn Độc. Sau đó dân làng lập miếu thờ. Về sau, để cầu mong bình an và mùa màng thuận lợi, người dân tổ chức lễ hiến sinh trâu cho thủy thần thay cho tục hiến người trước kia.
Một truyền thuyết khác kể rằng vào một đêm trăng rằm tháng Tám, người dân Đồ Sơn thấy trên mặt biển xuất hiện một vầng hào quang, trong đó có một ông lão râu tóc bạc đang theo dõi hai con trâu chọi nhau trên sóng. Ngay sau đó trời đổ mưa lớn. Người dân cho rằng đó là điềm thần linh hiển hiện nên lập đền thờ và tổ chức chọi trâu hằng năm.
Cũng có ý kiến cho rằng tục chọi trâu còn gắn với việc tưởng nhớ Quận He (Nguyễn Hữu Cầu), người đã khởi nghĩa chống triều đình phong kiến vào thế kỷ XVIII. Nhân dân mở hội múa cờ và chọi trâu để tưởng niệm ông.
Những truyền thuyết khác nhau cho thấy lễ hội chọi trâu Đồ Sơn là một lễ hội có nhiều lớp văn hóa chồng lên nhau qua thời gian.
Phần lễ
Phần lễ của hội chọi trâu mang đậm tính nghi thức và tín ngưỡng dân gian, được chuẩn bị từ rất sớm với sự tham gia của toàn thể cộng đồng.
Ngay từ tháng Hai âm lịch, khi hội còn cách nhiều tháng, các làng đã bắt đầu công việc quan trọng đầu tiên là mua trâu. Trước khi lên đường, làng tổ chức lễ cúng thần để xin phép và cầu mong tìm được trâu tốt. Người được cử đi mua trâu thường là người có kinh nghiệm lâu năm, am hiểu tướng trâu và thông thuộc các vùng có chợ trâu bò nổi tiếng. Họ phải lặn lội nhiều nơi như Hải Phòng, Hải Dương, Hà Đông, Nam Định, Thái Bình, thậm chí ngược lên Tuyên Quang hay vào tận Thanh – Nghệ nếu chưa tìm được con trâu ưng ý.
Việc chọn trâu hết sức khắt khe, dựa trên những tiêu chuẩn truyền thống đã được đúc kết, như thân hình cân đối, ức rộng, lưng chắc, sừng đẹp, chân khỏe… Đồng thời, trâu phải đủ tuổi (từ 4 đến 5 tuổi trở lên) để đảm bảo sức bền và khả năng chịu đựng khi thi đấu.
Khi trâu được đưa về đến làng, dân chúng kéo ra xem xét, bình phẩm. Nếu mua được trâu tốt với giá hợp lý, làng còn thưởng thêm cho người mua và người nuôi như một sự khích lệ. Sau đó là việc giao nuôi và luyện trâu, đây là một vinh dự lớn đối với người được chọn. Trâu chọi được nuôi riêng trong chuồng sạch sẽ, thoáng mát, không cho tiếp xúc với trâu khác nhằm giữ tính hung hăng. Đặc biệt, có những kiêng kỵ nghiêm ngặt, như phụ nữ không được đến gần khu vực nuôi trâu.
Chế độ chăm sóc và luyện tập cho trâu rất bài bản. Thức ăn được tăng cường dần, kết hợp với việc tập luyện từ khoảng đầu tháng Năm. Các buổi chọi thử được tổ chức với đầy đủ tiếng trống, tiếng hò reo để giúp trâu quen với không khí náo nhiệt của ngày hội.
Đến ngày chính hội (mùng 10 tháng Tám), nghi lễ được tiến hành long trọng tại đình tổng Đồ Sơn. Lễ tế thần diễn ra trước tiên, kéo dài đến gần trưa, thể hiện lòng thành kính của dân làng đối với thần linh.
Tiếp đó là nghi thức rước trâu. Những con trâu tham dự hội được tắm rửa sạch sẽ, lưng phủ vải đỏ, sừng buộc dải lụa hồng. Đoàn rước đi trong tiếng nhạc bát âm, kèn trống rộn ràng. Khi vào tới đình, mỗi con trâu đều dừng lại hướng về phía đình như làm lễ trình thần, rồi mới được đưa vào vị trí chờ thi đấu.
Sau khi hội kết thúc, toàn bộ trâu chọi, kể cả trâu thắng hay thua, đều được làm lễ tế thần. Thịt trâu được chia đều cho các giáp, đảm bảo mọi người trong làng đều được hưởng lộc, thể hiện tinh thần cộng đồng và sự công bằng.
Phần hội
Phần hội là phần sôi động nhất, thể hiện rõ tinh thần thượng võ, sức mạnh và sự gắn kết của cộng đồng.
Ngay từ tháng Năm, các giáp đã tổ chức chọi thử và đấu loại. Vòng tuyển đầu tiên diễn ra vào trung tuần tháng 5, vòng tiếp theo vào ngày 8 tháng 6. Mỗi cặp trâu thi đấu được gọi là một “kháp”. Qua các vòng này, từ số lượng trâu của nhiều giáp, chỉ chọn ra những con xuất sắc nhất để bước vào vòng chung kết.
Đến ngày 10 tháng Tám, hội chọi trâu chính thức khai mạc. Người dân từ nhiều nơi đổ về dự hội, không khí vô cùng náo nhiệt. Sới chọi được dựng trên một bãi đất rộng, có cọc giới hạn, khán đài cho quan khách và khu vực riêng cho trâu chờ thi đấu. Cờ hội giăng khắp nơi, sắc màu rực rỡ dưới ánh nắng mùa thu, tạo nên một không gian lễ hội vừa trang nghiêm vừa sôi động.
Mở đầu phần hội là màn múa cờ “mở trận” của các trai tráng trong trang phục đỏ. Họ di chuyển theo đội hình, tiến lui nhịp nhàng, tượng trưng cho thế trận giao tranh, thể hiện tinh thần dũng mãnh.
Sau đó, người điều khiển dùng loa xướng danh các cặp trâu vào thi đấu. Các trận đấu được tổ chức theo thứ tự: trâu nhất đấu với trâu nhất, trâu nhì đấu với trâu nhì, trâu ba đấu với trâu ba. Những con thắng tiếp tục thi đấu để phân định thứ hạng cao nhất.
Khi vào trận, hai con trâu được dẫn từ hai phía đối diện. Đến vị trí quy định, người dắt trâu tháo dây và nhanh chóng rút lui. Hai con trâu ban đầu đứng yên, quan sát nhau, rồi bất ngờ lao vào húc mạnh. Sừng chạm sừng, chúng dồn sức đẩy, tìm cách quật ngã đối phương. Có trận kéo dài rất lâu, giằng co quyết liệt; có trận kết thúc nhanh khi một con bị thương hoặc bỏ chạy.
Không khí xung quanh vô cùng sôi động, tiếng hò reo của khán giả dâng lên từng đợt như sóng biển. Sự kịch tính không chỉ nằm ở trận đấu mà còn ở cảnh “thu trâu” sau đó. Trâu thắng thường rất hung hăng, tiếp tục truy đuổi đối thủ, nên việc khống chế chúng đòi hỏi sự gan dạ và kinh nghiệm. Những người thu trâu phải tiếp cận đúng lúc, nếu sơ suất có thể bị kéo lê rất nguy hiểm.
Sau nhiều “kháp” đấu kéo dài đến gần tối, kết quả cuối cùng được xác định và lễ trao giải diễn ra ngay tại sới.
Hội không kết thúc ngay sau ngày chính mà còn kéo dài đến rằm tháng Tám. Trong thời gian này, ngoài chọi trâu, còn có nhiều hoạt động vui chơi khác, tạo nên một mùa hội phong phú, vừa mang tính giải trí, vừa thể hiện đời sống văn hóa cộng đồng.
Hội chọi trâu Đồ Sơn là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu của vùng ven biển Bắc Bộ. Lễ hội đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Ngày nay, lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng mà còn là một sự kiện văn hóa – du lịch lớn của thành phố Hải Phòng, thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham dự mỗi năm.
Tài liệu tham khảo
- Vũ Thụy An (Biên soạn), 2015, Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Thanh niên.
- Mai Thanh Hải (2004), Địa chí tôn giáo – lễ hội Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin.
- Thạch Phương – Lê Trung Vũ (2015), 60 Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Time of Organization
In folk tradition, there is a saying:
“No matter where people trade or travel,
On the ninth day of the eighth month, they return for buffalo fighting.
No matter what trade they follow,
On the ninth day of the eighth month, they come back for the buffalo fight.”
The Do Son Buffalo Fighting Festival is held annually, with the main event taking place on the 10th day of the Eighth Lunar Month. Although the actual buffalo fights occur on a single day, preparations for the festival begin several months in advance.
From around the Second Lunar Month, villages select representatives to search for and purchase fighting buffaloes. By the Fifth Lunar Month, the groups begin training the buffaloes and organizing trial matches. Preliminary elimination rounds are then held, usually in mid–Fifth Lunar Month and on the 8th day of the Sixth Lunar Month, to select the best buffaloes for the final competition.
The main festival takes place on the 10th day of the Eighth Lunar Month. Afterward, village festivities and activities continue until the Full Moon (15th day) of the Eighth Lunar Month.
Location
The festival is held in Do Son town, Hai Phong city, a coastal area with a long-standing cultural tradition.
Before 1945, Do Son was an administrative unit consisting of three communes: Do Son, Do Hai, and Ngoc Xuyen. Among them, Do Son commune had six groups, Do Hai had six groups, and Ngoc Xuyen had two groups, making a total of fourteen groups participating in festival activities.
The buffalo fighting arena is located at the communal house of Do Son. The arena is set up on a large field of about 6 mau (approximately 20,000 square meters). Around the arena are boundary ropes, stands for guests, and temporary pens for buffaloes waiting for their turn to compete.
The festival space is expansive, with the sea in the distance, creating a distinctive coastal festival atmosphere.
History
Buffalo fighting is a folk game found in many localities. Some places such as Bach Luu (Lap Thach), Chu Hoa, Phu Ninh (Phong Chau), and Hoang Cuong (Thanh Ba) in Phu Tho Province also have buffalo fighting during village festivals. However, in those places, it is only one activity among many.
In Do Son, buffalo fighting has become a well-organized custom with a long history, attracting large numbers of spectators from different regions.
According to Dai Nam nhat thong chi, at the foot of Do Son Mountain there is a temple dedicated to the water deity. It is said that one night, a passerby saw two buffaloes fighting under the temple. Since then, every year on the 10th day of the Eighth Lunar Month, villagers organize buffalo fights as a ritual offering to the deity.
There are also various folk explanations for the origin of this custom.
One legend tells of a young woman named Ba De, believed to have been married to a water deity. When she returned to land and became pregnant, villagers suspected her and drowned her at Hon Doc. Later, they built a shrine to worship her. Over time, to pray for peace and good harvests, people replaced the former human sacrifice ritual with buffalo sacrifice to the water deity.
Another legend recounts that on a full-moon night in the Eighth Lunar Month, villagers saw a radiant glow over the sea, within which an old man with white hair was watching two buffaloes fighting on the waves. Soon after, heavy rain fell. The villagers believed this was a divine sign, so they built a temple and held buffalo fights annually.
There is also the view that the custom commemorates Quan He (Nguyen Huu Cau), a rebel leader of the 18th century. People organized flag dances and buffalo fights to honor his memory.
These different legends show that the Do Son Buffalo Fighting Festival is layered with multiple cultural meanings accumulated over time.
Rituals (Phan le)
The ritual part of the festival is deeply ceremonial and rooted in folk beliefs, prepared well in advance with the participation of the entire community.
As early as the Second Lunar Month, villages begin the important task of purchasing buffaloes. Before setting out, they perform a ritual to ask the deity for permission and blessings to find a good buffalo. Those chosen for this task are experienced individuals knowledgeable about buffalo characteristics and familiar with major cattle markets. They travel widely, from Hai Phong and Hai Duong to Ha Dong, Nam Dinh, Thai Binh, and even as far as Tuyen Quang or Thanh – Nghe regions.
The selection criteria are strict, based on traditional standards such as a balanced body, broad chest, strong back, well-shaped horns, and sturdy legs. Buffaloes must also be of suitable age (from 4 to 5 years or older) to ensure endurance and strength.
When the buffalo is brought back, villagers gather to inspect and evaluate it. If a good buffalo is purchased at a reasonable price, the buyer and caretaker are rewarded. The buffalo is then assigned for care and training, which is considered a great honor. Fighting buffaloes are kept separately in clean, well-ventilated stables and are not allowed contact with other buffaloes to maintain their aggressiveness. There are also strict taboos, such as prohibiting women from approaching the buffalo area.
The care and training process is systematic. The diet is gradually increased, combined with regular training from early Fifth Lunar Month. Trial fights are held with drums and cheering to help buffaloes adapt to the lively festival atmosphere.
On the main day (10th of the Eighth Lunar Month), rituals are solemnly conducted at the communal house. The sacrificial ceremony takes place first, lasting until nearly noon, expressing the villagers’ respect for the deities.
Next is the buffalo procession. The buffaloes are bathed, covered with red cloth, and their horns decorated with pink ribbons. The procession moves with traditional music, drums, and gongs. Upon entering the communal house, each buffalo pauses facing the shrine as if presenting itself to the deity before being led to the waiting area.
After the festival, all buffaloes—whether winners or losers—are sacrificed in a ritual offering. The meat is evenly distributed among the groups so that everyone in the village receives a share, reflecting community spirit and fairness.
Festive Activities (Phan hoi)
The festive part is the most dynamic, clearly expressing martial spirit, strength, and community cohesion.
From the Fifth Lunar Month, villages organize trial matches and elimination rounds. The first selection round takes place in mid–Fifth Lunar Month, followed by another on the 8th day of the Sixth Lunar Month. From many participating buffaloes, only the strongest are selected for the final round.
On the 10th day of the Eighth Lunar Month, the main festival officially begins. People from many regions gather, creating an extremely lively atmosphere. The arena is set up on a large field with boundary markers, spectator stands, and waiting areas for buffaloes. Festival flags are displayed everywhere, adding bright colors under the autumn sun, forming a space that is both solemn and vibrant.
The festival opens with a “flag dance” performance by young men in red costumes. They move in coordinated formations, symbolizing battle formations and expressing bravery.
The announcer then calls out the competing pairs. Matches are organized by ranking: first-place buffaloes compete with each other, second-place with second-place, and so on. Winners continue competing to determine the final champion.
In each match, two buffaloes are led in from opposite sides. At the designated point, handlers release them and quickly retreat. The buffaloes initially observe each other, then suddenly charge and clash horns. They push with all their strength, attempting to knock down the opponent. Some matches last a long time with intense struggle; others end quickly when one buffalo is injured or retreats.
The atmosphere is electrifying, with waves of cheering rising like the sea. The excitement lies not only in the fight but also in the “retrieving of buffaloes” afterward. Victorious buffaloes often become aggressive and continue chasing opponents, making it dangerous to control them. Handlers must act at the right moment; any mistake could result in serious injury.
After many matches lasting until evening, the final results are announced and awards are presented at the arena.
The festival does not end immediately but continues until the Full Moon of the Eighth Lunar Month. During this time, various entertainment activities take place, creating a rich festival season that combines recreation with community cultural life.
Recognition
The Do Son Buffalo Fighting Festival is one of the most typical traditional festivals of Vietnam’s northern coastal region. It has been recognized as a National Intangible Cultural Heritage.
Today, the festival is not only a religious event but also a major cultural and tourism attraction of Hai Phong city, drawing large numbers of visitors each year.
References
- Vũ Thụy An (Biên soạn), 2015, Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Thanh niên.
- Mai Thanh Hải (2004), Địa chí tôn giáo – lễ hội Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin.
- Thạch Phương – Lê Trung Vũ (2015), 60 Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
Tiếng Trung
举办时间
民间旧时有句俗语：
无论人们在何处经商谋生，
八月初九斗牛日必定归来；
纵使百业奔波劳碌，
八月初九也要回来看斗牛。
斗牛节每年农历八月初十举行，正会仅在这一天展开。但事实上，整个节日的准备工作早在数月前便已开始。
大约从农历二月起，各村便派人外出挑选和购买斗牛。到五月，各甲（村社单位）开始训练斗牛，并组织试斗。随后进行淘汰赛，一般在五月中旬和六月初八举行，从中选出最优秀的斗牛进入正赛。
农历八月初十为正式比赛日，而节后的村落活动与娱乐往往持续至中秋（八月十五）。
地点
斗牛节举办于海防市图山（Đồ Sơn）镇，这是一片具有悠久文化传统的沿海地区。
1945年以前，图山地区为一总，下辖图山、图海和玉川三社，共有十四个“甲”参与节会活动。
斗牛场设于图山总亭附近的一片开阔地，面积约6亩（约2万平方米）。四周设有围栏与观台，并搭建临时牛棚供参赛斗牛休息。远处是浩瀚大海，形成独具特色的海滨节庆景观。
历史
斗牛作为民间娱乐形式，在越南多地均有出现，如富寿省的一些地区也有类似习俗，但多只是节庆中的娱乐项目。
而图山斗牛则发展成为一种制度化、历史悠久且极具影响力的传统仪式。
据《大南一统志》记载，图山山脚有水神庙。传说有人夜间经过庙宇时，看见两头牛在庙前相斗，因此人们每年农历八月初十举行斗牛以祭祀水神。
民间还流传着多种不同的起源传说：
一种说法与“婆帝”（Bà Đế）有关——她被认为与水神结缘，却因怀孕遭村民误解而被沉海。后来人们立庙祭祀，并以献牛代替古代的人祭。
另一传说称，中秋之夜海面出现神光，一位白发老者观看两牛相斗，随后天降大雨，被视为神灵显现，因此形成此俗。
也有观点认为斗牛与纪念十八世纪起义领袖阮友求（Quận He）有关。
这些不同传说表明，该节日融合了多层历史与文化内涵。
仪式部分（礼）
斗牛节的礼仪部分具有浓厚的宗教与社区色彩，从数月前便开始准备。
农历二月，各村举行祭祀仪式后派人购牛。选牛过程极为严格，要求体格健壮、结构匀称、角形优美，年龄一般在4至5岁以上。
选回的斗牛由专人饲养，这是极高的荣誉。斗牛被单独圈养，避免与其他牛接触，以保持斗性，同时遵守诸多禁忌，如女性不得接近牛舍。
饮食与训练也极为讲究，自五月起逐步加强营养并进行实战训练，使其适应比赛氛围。
正会当天，首先在总亭举行隆重的祭神仪式。随后进行迎牛仪式：斗牛被洗净、披红布、系红绸，在鼓乐声中入场，并向神位行礼。
比赛结束后，无论胜负，所有斗牛均被作为祭品。牛肉平均分给各甲，象征共享神灵赐福与社区团结。
娱乐部分（会）
斗牛节的会场气氛极为热烈，体现出尚武精神与集体凝聚力。
五月起已进行预赛与选拔赛。正式比赛日，各地民众云集，场面热闹非凡。
开场为红衣青年表演的“开阵舞旗”，象征战阵与勇武精神。
随后斗牛依次上场比赛。每一场称为一“合”（kháp）。两牛对峙后猛然冲撞，以角相抵、力量对抗，比赛或持久胶着，或迅速决出胜负。
观众的呐喊声此起彼伏，如海浪翻涌。比赛结束后“收牛”环节同样惊险，因为胜牛往往更加凶猛，需要经验丰富的人及时控制。
比赛持续至傍晚，最终决出名次并现场颁奖。
节日并不随比赛结束而终止，而是持续至中秋期间，同时伴有各种民间娱乐活动，形成丰富多彩的节庆氛围。
等级与评价
图山斗牛节是越南北部沿海地区最具代表性的传统节日之一，已被列入国家级非物质文化遗产名录。
如今，该节不仅具有信仰意义，也成为海防市重要的文化旅游活动，每年吸引大量游客前来观赏。
参考资料
- Vũ Thụy An (Biên soạn), 2015, Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Thanh niên.
- Mai Thanh Hải (2004), Địa chí tôn giáo – lễ hội Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin.
- Thạch Phương – Lê Trung Vũ (2015), 60 Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
Tiếng Pháp
Periode d’organisation
Dans la tradition populaire, on dit :
« Ou que l’on aille commercer,
Le neuvieme jour du huitieme mois, on revient voir le combat de buffles.
Quels que soient les metiers,
Le neuvieme jour du huitieme mois, on revient pour le combat. »
Le festival de combat de buffles de Do Son est organise chaque annee, avec la fete principale le 10 du huitieme mois lunaire. Bien que les combats n’aient lieu que pendant une seule journee, la preparation commence plusieurs mois a l’avance.
Des le deuxieme mois lunaire, les villages envoient des representants pour chercher et acheter les buffles. Au cinquieme mois, les quartiers commencent l’entrainement et organisent des combats d’essai. Des tours eliminatoires ont ensuite lieu vers la mi-mai et le 8 du sixieme mois lunaire, afin de selectionner les meilleurs buffles pour la competition principale.
Le 10 du huitieme mois lunaire est le jour du festival principal. Apres cela, les activites festives se poursuivent jusqu’a la pleine lune du huitieme mois.
Lieu
Le festival se deroule dans la ville de Do Son, a Hai Phong, une region cotiere possedant une longue tradition culturelle.
Avant 1945, Do Son etait une unite administrative comprenant trois communes : Do Son, Do Hai et Ngoc Xuyen, totalisant 14 quartiers participant au festival.
Le lieu principal est la maison communale du district de Do Son. L’arene est installee sur un terrain d’environ 20 000 m², delimitee par des cordes, avec des tribunes pour les invites et des enclos provisoires pour les buffles.
Le cadre est vaste, ouvert sur la mer, creant une atmosphere typique des fetes littorales.
Histoire
Le combat de buffles est un jeu traditionnel present dans plusieurs regions, notamment dans la province de Phu Tho. Cependant, ailleurs, il ne constitue qu’un divertissement parmi d’autres.
A Do Son, il est devenu une coutume bien structuree, ancienne et largement populaire.
Selon le Dai Nam nhat thong chi, un temple dedie au dieu des eaux se trouvait au pied de la montagne de Do Son. Une legende raconte qu’un habitant aurait vu deux buffles s’affronter devant le temple une nuit, ce qui aurait donne naissance a la tradition annuelle du combat en l’honneur du dieu.
D’autres legendes existent egalement.
L’une raconte l’histoire de Ba De, une jeune femme liee au dieu des eaux, injustement mise a mort par les villageois. Par la suite, ceux-ci auraient remplace les sacrifices humains par des sacrifices de buffles.
Une autre evoque une apparition lumineuse en mer, ou un vieillard observait deux buffles combattre sur les flots, interpretee comme un signe divin.
Certains pensent egalement que la fete est liee a la memoire de Nguyen Huu Cau, chef rebelle du XVIIIe siecle.
Ces differentes traditions montrent la richesse culturelle accumulee au fil du temps.
Partie rituelle
La partie rituelle est tres importante et implique toute la communaute.
Des le deuxieme mois lunaire, les villages organisent des ceremonies pour demander la permission divine avant d’acheter les buffles. Les acheteurs doivent etre experimentes et parcourent de nombreuses regions pour trouver les meilleurs animaux.
Les criteres de selection sont stricts : morphologie equilibree, force, belles cornes, bonne endurance, et age suffisant (4 a 5 ans minimum).
Une fois ramene, le buffle est soigne avec attention. Il est eleve separement, sans contact avec d’autres, pour maintenir son aggressivite. Certaines regles strictes sont observees, comme l’interdiction aux femmes de s’approcher.
L’alimentation et l’entrainement sont soigneusement organises. Des combats d’essai sont effectues avec tambours et encouragements pour habituer les animaux.
Le jour principal, une ceremonie solemnelle est organisee au temple. Puis a lieu la procession des buffles, pares de tissus rouges et de rubans, accompagnes de musique traditionnelle.
Apres le festival, tous les buffles, gagnants ou non, sont sacrifies rituellement, et leur viande est partagee entre les habitants, symbolisant l’equite et la cohesion sociale.
Partie festive
La partie festive est la plus dynamique.
Des combats eliminatoires ont lieu des le mois de mai. Chaque combat est appele « khap ». Seuls les meilleurs buffles accedent a la finale.
Le jour principal, une foule nombreuse afflue. L’arene est animee, avec drapeaux et decorations.
L’ouverture commence par une danse de drapeaux symbolisant le combat. Ensuite, les paires de buffles sont annoncees.
Les combats suivent un ordre : buffles premiers contre premiers, seconds contre seconds, etc. Les gagnants continuent jusqu’au classement final.
Lors du combat, les buffles sont amenes face a face, puis liberes. Ils s’observent avant de charger violemment. Les affrontements peuvent etre longs et intenses, ou rapides si un buffle fuit ou est blesse.
L’ambiance est electrisee, avec les cris du public. La phase de recuperation des buffles est aussi dangereuse, car les vainqueurs restent aggressifs.
Apres plusieurs combats jusqu’au soir, les resultats sont annonces et les recompenses remises.
Les festivites se poursuivent ensuite jusqu’a la pleine lune, avec d’autres activites.
Classement et valeur
Le festival de combat de buffles de Do Son est l’un des plus emblematiques du nord du Vietnam. Il est reconnu comme patrimoine culturel immateriel national.
Aujourd’hui, il constitue egalement un evenement touristique majeur de Hai Phong, attirant de nombreux visiteurs chaque annee.
References
- Vũ Thụy An (Biên soạn), 2015, Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Thanh niên.
- Mai Thanh Hải (2004), Địa chí tôn giáo – lễ hội Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin.
- Thạch Phương – Lê Trung Vũ (2015), 60 Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
