Tên gọi và vị trí địa lý
Đình Ngõa tọa lạc trên một khu gò đồi đẹp, cao ráo, có tầm nhìn thoáng, rộng thuộc địa phận xã Văn Quán, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc. Đây là một ngôi đình cổ, nhìn về hướng Nam, ẩn dưới bóng cây tĩnh mịch, trang nghiêm. Nơi dựng đình bây giờ tương truyền là nơi xưa kia Quý Minh đại vương cho dựng đồn để đề phòng quân giặc. Nhân dân vùng này đã xin được làm thần tử, sau khi thánh hóa, nơi đây được xây dựng thành nơi thờ tự để phụng sự ngài mãi mãi về sau.
Lịch sử và nhân vật
Đình Ngõa tọa lạc tại xã Văn Quán, được xây dựng từ thời Hậu Lê, là một trong những công trình văn hóa – lịch sử lâu đời của địa phương. Ngôi đình được lập ra chủ yếu để thờ vị thần Qúy Minh đại vương, một nhân vật lịch sử – truyền thuyết nổi tiếng về văn võ toàn tài và học vấn uyên bác, từng được phong tướng dưới thời Duệ Vương, đời vua Hùng Vương thứ 13.
Theo sử sách và truyền thuyết dân gian, Quý Minh là một vị tướng tài năng xuất chúng: không chỉ giỏi võ nghệ, ông còn có kiến thức uyên thâm về binh pháp và chính trị. Khi đất nước bị xâm lược, Quý Minh được phong làm tướng, trực tiếp chỉ huy các sứ quân và dân binh đánh đuổi giặc Thục Phán, bảo vệ giang sơn, giữ gìn nền độc lập và an ninh cho quốc gia. Sự nghiệp và công lao của ông để lại dấu ấn sâu sắc trong đời sống tâm linh và văn hóa của người dân nơi đây.
Để tưởng nhớ công đức và phẩm hạnh của Quý Minh, nhân dân đã lập Đình Ngõa làm nơi thờ tự, đồng thời giữ chức năng là trung tâm sinh hoạt văn hóa và cộng đồng. Việc thờ phụng Quý Minh tại đây không chỉ nhằm kính nhớ một vị tướng trung nghĩa, mà còn là biểu tượng của tinh thần bảo vệ đất nước, trí tuệ và đức hạnh mà nhân dân coi trọng.
Qua các thời kỳ, đình đã được trùng tu, tu sửa nhiều lần, đặc biệt là vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, nhằm bảo tồn các giá trị lịch sử và nghệ thuật kiến trúc. Điểm nổi bật là phương đình trước chính diện đại đình có cùng niên đại xây dựng với đại đình, kết cấu gỗ truyền thống, thể hiện rõ kỹ thuật và mỹ thuật thời Hậu Lê.
Dù trải qua các biến cố thăng trầm của lịch sử, Đình Ngõa vẫn giữ nguyên hồn cốt kiến trúc và giá trị lịch sử, trở thành một minh chứng sống động về nhân vật Quý Minh, sự nghiệp của ngài và lòng biết ơn của nhân dân. Năm 1994, để ghi nhận giá trị văn hóa, lịch sử và tâm linh đặc sắc, Đình Ngõa được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa quốc gia, khẳng định vai trò quan trọng của ngôi đình trong việc gìn giữ ký ức lịch sử và nhân vật thờ phụng của địa phương.
Kiến trúc cảnh quan
Đình Ngõa có mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh, một kiểu truyền thống phổ biến trong các đình làng Việt Nam. Đại đình được xây dựng từ thời Hậu Lê, qua nhiều thế kỷ đã được trùng tu và sửa chữa nhiều lần, đặc biệt vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX.
Điểm đặc biệt trong bố cục kiến trúc của Đình Ngõa là phương đình nằm phía trước chính diện đại đình. Phương đình được xây dựng cùng thời với đại đình, kết cấu hoàn toàn bằng gỗ, trong khi hai tòa tả mạc và hữu mạc được xây năm 1932, theo phong cách kiến trúc thời Pháp thuộc, tạo nên sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại.
Từ đường liên huyện phía trước đình, đi theo con đường nhỏ sẽ đến cổng đình kiểu nghi môn tứ trụ. Qua cổng, bước qua một sân rộng và lên bậc thềm đá ong là đến phương đình. Phương đình có mặt bằng hình vuông, kích thước 6m, được xây theo kiểu chồng diêm 2 tầng với 8 mái có đao, 4 cột trụ gỗ cao gần 5m đặt trên chân tảng bằng đá, nền lát gạch đỏ, mái lợp ngói ta. Về sau, người ta xây thêm bốn cột gạch vữa ở bốn góc để nâng đỡ các đầu đao.
Kiến trúc mái tầng 2 sử dụng kiểu kèo suốt, còn tầng 1 có kết cấu đặc biệt: do không có cột quân, hệ thống mái được tạo thành bằng các kèo cánh ở các góc phương đình, phía trên là kẻ, phía dưới là các bẩy ngang liên kết với nhau, bám vào thân cột chính.
Các phần kiến trúc gỗ được trang trí bằng các hình rồng, vân mây cách điệu, đơn giản nhưng sắc nét và uyển chuyển, thể hiện tay nghề tinh xảo của nghệ nhân thời bấy giờ. Đặc biệt, ở các đầu vì cánh các góc, thay vì sử dụng cột quân truyền thống, các nghệ nhân đã tạo ra biến thể cột trốn kéo dài xuống, trang trí với hình Bát quả (tám loại quả quý: đào, lựu, mận, lê, phật thủ, nho, bầu bí), bên dưới là hình búp sen ngược.
Điều thú vị là hình dáng này rất giống cây bút lông truyền thống, khiến phương đình trông như một giá treo bút lông thời xưa. Đây là một trong những dấu ấn thể hiện ảnh hưởng của Nho giáo trong kiến trúc đình làng, vừa mang giá trị thẩm mỹ vừa gắn với ý nghĩa văn hóa – giáo dục.
Hai bên phương đình có hai tòa tả – hữu mạc xây theo kiểu kiến trúc thời thuộc Pháp, mỗi tòa có 3 gian, xây tường gạch vữa, mái lợp ngói mũi hài, có hiên phía trước, ngoài hiên có các cửa vòm và cột xây giống kiểu kiến trúc gothic, phía trên cửa vòm chính giữa có đắp nổi thời điểm xây dựng – năm 1930. Nay chỉ còn tòa tả mạc được bảo tồn tương đối nguyên vẹn, tòa hữu mạc đã bị đổ chỉ còn nền móng.
Qua phương đình một khoảng không gian chừng hơn 2m là đến đại đình. Đình gồm đại bái 5 gian, hậu cung 3 gian, kích thước 17,2m x 9m. Đại bái có kết cấu kiến trúc 4 hàng cột gỗ với 8 cột cái (cao 3,7m), 16 cột quân (cao 2,8m). Các gian có kích thước thu hẹp dần từ giữa sang hai bên. Hậu cung nối liền với đại bái bởi hệ thống các liên kết xà, hoành, thượng lương, cột … kéo dài ra phía sau tạo thành góc xối, dân gian còn gọi phần kiến trúc này là chuôi vồ. Hậu cung có kích thước 8,2m x 5,7m, gồm 3 hàng cột gỗ kiến trúc bốn hàng chân cột giống đại bái, gồm 4 cột cái và 8 cột quân. Gian giữa hậu cung có kích thước lớn nhất, có sàn cao 2m, trên sàn là khám thờ, xung quanh bít ván gỗ, phía trước có 6 cửa bức bàn, tất cả đều sơn son, bên trong là nơi để long ngai bài vị của thần thành hoàng làng.
Đình Ngõa được làm theo kiểu kiến trúc đình làng truyền thống vùng đồng bằng – trung du Bắc Bộ, kiểu thức bốn mái đao cong rất đặc trưng. Mái đình phẳng, các đầu đao cong vút, uyển chuyển, ngói mũi hài phủ rêu phong, cổ kính. Điều đặc biệt là còn một ít viên ngói cổ có hình mặt hổ phù ở đầu mũi hài, đây là đặc trưng của thời Lê, điều này giúp cho việc đoán định về niên đại xây dựng của đình. Kết cấu chịu lực chính của đình là hệ thống khung cột bằng gỗ, được liên kết bởi các vì kèo do hệ thống xà ngang, dọc ăn mộng với nhau mà thành. Các vì kèo được làm theo kiểu thức chồng rường. Thượng lương làm kiểu “tứ trụ lòng thuyền”. Câu đầu nằm trên cột cái và có các đấu kê đệm giữa các con rường. Các chi tiết kiến trúc đều được bào trơn đóng bén, mộng sàm chặt khít. Các chân cột đình còn có dấu vết của dầm sàn là các lỗ mộng cách nền gạch chừng 0,5m, điều này chứng tỏ trước đây đình có sàn gỗ xung quanh giống những ngôi đình cổ thế kỷ 17-18, nay ván sàn không còn. Dưới các chân cột đều được kê đá chống ẩm, chống mối, đá kê chân cột đình Ngõa cũng được gia công khá cầu kỳ với các khe rãnh được đục xung quanh. Trước đây đình không có tường bao, về sau để đảm bảo an toàn, nhân dân đã xây tường gạch bao quanh đại đình, riêng phần trước vẫn để trống để tạo sự thông thoáng cho ngôi đình.
Nhìn chung, các bộ phận tạo nên kiến trúc ngôi đình đều được bố trí hợp lý, gia cố chính xác, thể hiện sự tính toán tỉ mỉ, thiết kế giỏi giang của các nghệ nhân dân gian, tạo nên một ngôi đình có kiến trúc tổng thể to đẹp và bề thế. Cùng với địa thế, cảnh quan thiên nhiên xung quanh khiến cho đình Ngõa có một không gian thâm nghiêm, tĩnh mịch, lại uy nghi, trang trọng thu hút khách thập phương tới tham quan, chiêm bái.
Xếp hạng
Đình được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia ngày 12/12/1994.
Tài liệu tham khảo
- Bảo tàng tỉnh Vĩnh Phúc, 2022, Kiến trúc đình Ngõa, truy cập tại: https://www.baotangvinhphuc.vn/kien-trkien-truc-dinh-ngoa.html
- Lê Trang,2025, Vĩnh Phúc: Khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia Đình Ngõa, truy cập tại: https://baophapluat.vn/vinh-phuc-khanh-thanh-cong-trinh-tu-bo-ton-tao-di-tich-lich-su-van-hoa-quoc-gia-dinh-ngoa-post539438.html
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Ngoa Temple (Tien Lu commune, Vinh Phuc province)
Geographical location and name
Ngoa Temple is located on a beautiful, elevated hill with a wide and open view, in Van Quan commune, Lap Thach district, Vinh Phuc province. This is an ancient temple facing south, hidden under the shade of quiet, solemn trees. The temple venerates the village tutelary deity, Quy Minh Dai Vuong. According to historical records, he was a general during the 18th Hung Vuong (Hung Due Vuong) era. The site where the temple now stands is traditionally believed to have been the location where Quy Minh Dai Vuong established a garrison to defend against invaders. Local people requested to become his subjects, and after his deification, the site was built as a place of worship to honor him permanently.
History and deity
Ngoa Temple, located in Van Quan commune, was built during the Later Le period, making it one of the long-standing cultural and historical monuments in the area. The temple was primarily established to venerate Quy Minh, a legendary historical figure renowned for both martial prowess and profound learning, who was appointed general under Due Vuong during the 13th Hung Vuong reign.
According to historical texts and folk legends, Quy Minh was an outstanding general: not only skilled in martial arts, but also well-versed in military strategy and politics. When the country was invaded, Quy Minh was appointed general, directly commanding local militias to repel the Thuc Phan invaders, protect the homeland, and safeguard national independence and security. His achievements left a deep impression on the spiritual and cultural life of the local people.
To honor his merits and virtue, the people established Ngoa Temple as a place of worship and as a center for cultural and community activities. Worshipping Quy Minh here not only commemorates a loyal and righteous general but also symbolizes the spirit of defending the country, intelligence, and virtue highly valued by the people.
Over the centuries, the temple has been restored and repaired multiple times, especially in the late 19th and early 20th centuries, to preserve its historical and architectural values. A distinctive feature is the front temple hall (phuong dinh) in front of the main hall, built at the same time as the main hall, using traditional wooden structures, showcasing the craftsmanship and aesthetics of the Later Le period.
Despite historical vicissitudes, Ngoa Temple has retained its architectural essence and historical value, serving as a living testament to Quy Minh, his achievements, and the gratitude of the people. In 1994, recognizing its cultural, historical, and spiritual significance, Ngoa Temple was designated a National Historical-Cultural Relic, affirming its importance in preserving local historical memory and the venerated figure.
Architecture and landscape
Ngoa Temple has a “Dinh” shaped layout, a traditional style common in Vietnamese village temples. The main hall was built during the Later Le period and has undergone multiple restorations over centuries, particularly in the late 19th and early 20th centuries.
A unique feature of Ngoa Temple’s layout is the phuong dinh in front of the main hall. The phuong dinh was constructed at the same time as the main hall, entirely of wood, while the left and right side halls (ta-mac and huu-mac) were built in 1932 in the French colonial style, creating a blend of tradition and modernity.
From the inter-communal ancestral road in front of the temple, a small path leads to a four-pillar ceremonial gate (ngi mon tu tru). Beyond the gate, crossing a wide courtyard and a stone step, one reaches the phuong dinh. The phuong dinh has a square plan, 6m in size, built in a two-tiered “chong diem” style with 8 corner eaves, 4 tall wooden columns nearly 5m high set on stone pedestals, a red brick floor, and traditional Vietnamese tile roofing. Later, four additional brick columns were added at the corners to support the eave ends.
The second-tier roof uses a continuous rafter system, while the first tier has a unique structure: lacking auxiliary columns, the roof is formed by corner rafters, with horizontal beams (ke) above and connecting braces (bay ngang) below, anchored to the main columns.
Wooden architectural elements are decorated with stylized dragons and cloud motifs, simple but sharp and graceful, reflecting the exquisite craftsmanship of artisans of the time. Notably, at the corner eaves, instead of traditional auxiliary columns, artisans created extended “hidden columns” decorated with Bat qua motifs (eight precious fruits: peach, pomegranate, plum, pear, Buddha’s hand, grape, gourd, squash) with inverted lotus designs beneath.
Interestingly, this shape resembles a traditional brush, making the phuong dinh look like an ancient brush rack, reflecting Confucian influence in village temple architecture, with both aesthetic and educational significance.
On either side of the phuong dinh are two side halls built in the French colonial style, each with three compartments, brick walls, shoe-shaped tile roofs, front verandas, arched windows with Gothic-style columns, and the construction date “1930” embossed above the central arch. Today, only the ta-mac remains relatively intact; the huu-mac has collapsed, leaving only the foundation.
A space of about 2m separates the phuong dinh from the main hall. The main hall consists of a 5-compartment worship area and a 3-compartment rear sanctuary, measuring 17.2m x 9m. The main hall has four rows of wooden columns: 8 main columns (3.7m high) and 16 secondary columns (2.8m high), with compartment sizes tapering from center to sides. The rear sanctuary is connected to the main hall by beams and ridge ties forming a sloped corner, called “chuoi vo” by locals. The rear sanctuary measures 8.2m x 5.7m, with three rows of wooden columns, including 4 main and 8 secondary columns. The central compartment is largest, with a 2m high floor, housing the altar, wooden panels around, six folding doors at the front, painted red, containing the ceremonial seat for the village tutelary deity.
Ngoa Temple follows traditional Northern Delta-Midland village temple architecture, with four curved eaves typical of the region. The roof is flat, eaves curved gracefully, tiles moss-covered, showing age. Some tiles bear lion-face motifs at the tips, a characteristic of the Le period, helping date the construction. The main structural system is wooden columns linked by beams joined with mortise and tenon joints. Rafters follow the “chong ruong” style. The ridge beam uses the “tu tru long thuyen” technique. All woodwork is smoothly planed and precisely fitted. Column bases show traces of wooden floors typical of 17th-18th century temples. Stones under columns prevent moisture and termites, crafted with grooves for secure placement. Originally, the temple had no enclosing walls; later brick walls were added for protection, leaving the front open for ventilation.
Overall, the architectural components are logically arranged and reinforced, reflecting the meticulous planning and skill of traditional artisans, creating a grand and harmonious temple. Combined with the surrounding landscape, Ngoa Temple has a solemn, quiet, and majestic atmosphere, attracting visitors and worshippers alike.
References
- Bảo tàng tỉnh Vĩnh Phúc, 2022, Kiến trúc đình Ngõa, truy cập tại: https://www.baotangvinhphuc.vn/kien-trkien-truc-dinh-ngoa.html
- Lê Trang,2025, Vĩnh Phúc: Khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia Đình Ngõa, truy cập tại: https://baophapluat.vn/vinh-phuc-khanh-thanh-cong-trinh-tu-bo-ton-tao-di-tich-lich-su-van-hoa-quoc-gia-dinh-ngoa-post539438.html
Tiếng Pháp
Dinh Ngoa (xa Tien Lu, tinh Vinh Phuc)
Position géographique et appellation
Le Dinh Ngoa est situé sur une colline pittoresque, élevée et offrant une vue dégagée, dans la commune de Van Quan, district de Lap Thach, province de Vinh Phuc. Il s’agit d’un ancien dinh, orienté vers le sud, niché à l’ombre d’arbres tranquilles et majestueux. Le dinh est dédié au dieu protecteur Quý Minh dai vuong. Selon les registres historiques, il fut un général sous le 18e roi Hung (Hung Due Vuong). L’emplacement actuel du dinh est traditionnellement considéré comme le lieu où Quý Minh dai vuong avait fait établir un poste militaire pour défendre contre les envahisseurs. Les habitants de la région ont demandé à le vénérer comme divinité, et après sa canonisation, cet endroit a été transformé en lieu de culte permanent pour lui rendre hommage.
Histoire de la fondation et personnages vénérés
Situé dans la commune de Van Quan, le Dinh Ngoa a été construit à l’époque de la dynastie Hau Le et constitue l’un des monuments culturels et historiques les plus anciens de la région. Le dinh fut principalement établi pour vénérer le dieu Quý Minh, personnage historique et légendaire reconnu pour ses talents militaires et civils ainsi que pour sa vaste érudition, et qui fut nommé général sous le règne de Due Vuong, durant le 13e roi Hung.
Selon les annales et les légendes populaires, Quý Minh était un général exceptionnel : non seulement habile dans l’art militaire, mais également érudit en stratégie et en politique. Lors des invasions ennemies, Quý Minh fut nommé général, dirigeant directement les seigneurs locaux et les milices pour repousser les troupes de Thuc Phan, protéger le territoire national et maintenir l’indépendance et la sécurité du pays. Ses exploits et ses mérites ont laissé une empreinte durable dans la vie spirituelle et culturelle des habitants.
Pour honorer ses vertus et son mérite, les habitants ont érigé le Dinh Ngoa comme lieu de culte, tout en conservant sa fonction de centre d’activité culturelle et communautaire. Vénérer Quý Minh ici n’est pas seulement un acte de mémoire envers un général loyal, mais aussi un symbole de la protection du pays, de l’intelligence et de la vertu, valeurs chères aux habitants.
Au fil des siècles, le dinh a été restauré à plusieurs reprises, notamment à la fin du XIXe et au début du XXe siècle, afin de préserver ses valeurs historiques et architecturales. Un élément remarquable est le “phuong dinh” situé devant la façade principale du grand dinh, construit à la même époque que celui-ci, en bois traditionnel, reflétant la technique et l’esthétique de l’époque Hau Le.
Malgré les vicissitudes de l’histoire, le Dinh Ngoa a conservé son âme architecturale et sa valeur historique, devenant un témoignage vivant de Quý Minh, de sa carrière et de la reconnaissance des habitants. En 1994, pour reconnaître ses valeurs culturelles, historiques et spirituelles, le Dinh Ngoa a été classé monument historique national, affirmant son rôle dans la préservation de la mémoire historique et du personnage vénéré de la région.
Architecture et paysage
Le Dinh Ngoa adopte un plan architectural de type “chu Dinh”, un style traditionnel répandu dans les dinh des villages vietnamiens. Le grand dinh, construit à l’époque Hau Le, a été restauré à plusieurs reprises au fil des siècles, notamment à la fin du XIXe et au début du XXe siècle.
Un aspect particulier de la disposition architecturale est le phuong dinh devant la façade principale. Le phuong dinh, construit en même temps que le grand dinh, est entièrement en bois, tandis que les bâtiments latéraux gauche et droite (ta mac et huu mac) ont été construits en 1932 selon le style architectural de l’époque coloniale française, créant une combinaison de tradition et de modernité.
Depuis la route intercommunale devant le dinh, en suivant un petit chemin, on atteint la porte du dinh de type “ngu mon tu tru”. Après avoir franchi la porte, on traverse une grande cour et monte les marches en pierre pour atteindre le phuong dinh. Le phuong dinh a une forme carrée, de 6 m de côté, construit selon le style à deux niveaux avec huit toits et quatre colonnes en bois de près de 5 m de hauteur, reposant sur des socles en pierre, le sol pavé de briques rouges et le toit couvert de tuiles vietnamiennes. Plus tard, quatre colonnes en briques ont été ajoutées aux angles pour soutenir les extrémités des toits.
La structure du toit du deuxième niveau utilise des fermes continues, tandis que le premier niveau a une structure particulière : sans colonnes intermédiaires, le toit est formé par des fermes d’angle reliées entre elles, soutenues par la colonne principale.
Les éléments en bois sont décorés avec des motifs de dragons et de nuages stylisés, simples mais précis et élégants, témoignant du savoir-faire des artisans de l’époque. Aux extrémités des fermes d’angle, au lieu des colonnes traditionnelles, les artisans ont créé une variante avec des colonnes descendantes décorées de motifs “Bat qua” (huit fruits précieux : pêche, grenade, prune, poire, main de Bouddha, raisin, calebasse) et de bourgeons de lotus inversés.
Cette forme rappelle un pinceau traditionnel, donnant au phuong dinh l’apparence d’un support à pinceaux ancien, un exemple de l’influence du confucianisme dans l’architecture des dinh, avec une valeur esthétique et culturelle-éducative.
Les bâtiments latéraux gauche et droite sont construits selon le style français, chacun avec trois travées, murs en briques, toit en tuiles en forme de sabots, avant-toit avec arcs et colonnes de style gothique, le fronton central indiquant l’année de construction – 1930. Aujourd’hui, seul le ta mac est relativement intact, le huu mac est en ruine, ne laissant que les fondations.
À environ 2 m du phuong dinh se trouve le grand dinh. Il comprend cinq travées pour la salle principale et trois travées pour le sanctuaire arrière, mesurant 17,2 m x 9 m. La salle principale possède quatre rangées de colonnes en bois avec huit colonnes principales (hauteur 3,7 m) et 16 colonnes secondaires (hauteur 2,8 m). Les travées rétrécissent progressivement vers les côtés. Le sanctuaire arrière est relié à la salle principale par un système de poutres et colonnes formant un angle incliné, appelé “chuoi vo” par le peuple. Le sanctuaire arrière mesure 8,2 m x 5,7 m avec trois rangées de colonnes similaires à la salle principale, comprenant quatre colonnes principales et huit secondaires. La travée centrale est la plus grande, avec un plancher à 2 m de hauteur, accueillant l’autel entouré de panneaux en bois et de six portes peintes en rouge, où sont placées les stèles du dieu protecteur.
Le Dinh Ngoa suit le style architectural des dinh traditionnels des plaines et moyennes collines du Nord Vietnam, avec quatre toits incurvés caractéristiques. Le toit est plat, les extrémités des toits élégamment incurvées, couvertes de tuiles vietnamiennes anciennes avec mousse. Certaines tuiles présentent des motifs de visage de tigre, typiques de l’époque Le, permettant d’estimer la période de construction.
La structure principale repose sur un cadre en bois, relié par des poutres assemblées avec précision. Les fermes sont de type “chong ruong”, avec des chevrons en forme de “tu tru long thuyen”. Tous les éléments sont soigneusement taillés et ajustés. Les colonnes reposent sur des pierres anti-humidité et anti-termites, finement sculptées avec des rainures. Initialement, le dinh n’avait pas de murs d’enceinte ; plus tard, les habitants ont construit des murs en briques autour du grand dinh, laissant l’avant ouvert pour assurer la ventilation.
Dans l’ensemble, chaque élément architectural est disposé de manière harmonieuse et renforcé avec précision, reflétant le savoir-faire minutieux des artisans, créant un dinh majestueux et impressionnant. Le paysage naturel environnant renforce l’atmosphère solennelle et paisible, attirant les visiteurs et les fidèles.
Références
- Bảo tàng tỉnh Vĩnh Phúc, 2022, Kiến trúc đình Ngõa, truy cập tại: https://www.baotangvinhphuc.vn/kien-trkien-truc-dinh-ngoa.html
- Lê Trang,2025, Vĩnh Phúc: Khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia Đình Ngõa, truy cập tại: https://baophapluat.vn/vinh-phuc-khanh-thanh-cong-trinh-tu-bo-ton-tao-di-tich-lich-su-van-hoa-quoc-gia-dinh-ngoa-post539438.html
Tiếng Trung
诺娅祠（永福省先吕社）
地理位置与名称
诺娅祠坐落在一片高耸开阔的美丽小丘上，视野开阔，属于永福省立石县文泉社境内。这是一座面向南方的古祠，隐匿在静谧庄严的树影之下。祠中供奉的城隍神是贵明大王。据玉谱记载，他是雄王第十八代（雄锐王时期）的将军。传说现在祠堂所建之地，原为贵明大王所设的防御兵营，以抵御外敌。当地百姓虔心拜为神明，经过神化，这里最终建成祀奉之所，以永久供奉贵明大王。
历史沿革与祭祀人物
诺娅祠位于文泉社，始建于后黎时期，是当地悠久的文化历史建筑之一。祠堂主要供奉贵明大王，他是一位历史与传说中的人物，以文武全才和渊博学识闻名，曾在雄王第十三代（锐王时期）被授予将军之职。
据史书记载及民间传说，贵明大王是一位才华出众的将领：不仅精通武艺，而且对兵法与政治有深厚造诣。国家遭受侵略时，他被任命为将军，直接指挥地方兵民击退蜀方入侵，保卫疆土，维护国家独立与安全。他的功绩深深印刻在当地民众的精神生活与文化之中。
为纪念贵明大王的功德与品德，百姓建造了诺娅祠作为祭祀之所，同时兼具文化活动与社区中心功能。在此祭祀贵明大王，不仅是缅怀忠义将军，也象征着保卫国家的精神，以及民众重视的智慧与德行。
历经多个时期，祠堂多次重修，特别是在十九世纪末至二十世纪初，以保存其历史和建筑艺术价值。尤为突出的是，正殿前的前祠与正殿同期建造，木结构传统工艺，体现了后黎时期的建筑技术与美学。
尽管经历历史变迁，诺娅祠仍保持完整的建筑精髓和历史价值，成为贵明大王形象、事业以及民众感恩之心的生动见证。1994年，诺娅祠因其独特的文化、历史和精神价值，被认定为国家级历史文化遗址，确认了其在保存地方历史记忆和祭祀人物中的重要作用。
建筑与景观
诺娅祠采用丁字型平面布局，这是越南村祠常见的传统形式。正殿建于后黎时期，历经数百年多次修缮，尤其是在十九世纪末至二十世纪初。
诺娅祠建筑布局的特点是正殿前的前祠。前祠与正殿同期建造，完全木结构，而左右厢房则建于1932年，采用法国殖民时期建筑风格，形成传统与现代结合。
从前祠的跨县族谱堂出发，沿小路可到四柱仪门式祠门。穿门而入，经过宽阔庭院并登上石阶，即到前祠。前祠平面呈正方形，边长6米，采用二层重檐叠脊结构，八个屋顶翘角，四根近5米高的木柱置于石基之上，地面铺红砖，屋顶盖越式瓦。后来在四角增建了四根砖柱以支撑屋檐。
二层屋顶采用连梁式檩架，首层结构特殊：因无军柱，屋顶由角梁形成，上有椽子，下有横撑相连，依附主柱。
木构件装饰有龙纹和祥云纹，简洁而精美，体现了当时工匠的高超技艺。特别是在角梁端，工匠没有使用传统军柱，而是制作了延伸柱变体，饰八果（桃、石榴、李、梨、佛手、葡萄、葫芦、瓜），下方为倒莲花形。形态酷似传统毛笔，使前祠看似古代笔架，体现了儒家文化在村祠建筑中的影响，兼具美学与教育文化意义。
前祠两侧为左右厢房，法国时期建筑风格，每座三间，砖墙，屋顶越式瓦，前有檐廊，廊外有拱门与哥特式柱子，拱门上方标注建造年份——1930年。目前仅左厢房保存较完整，右厢房已倒塌，仅存地基。
从前祠跨过约两米空间即可到正殿。祠堂包括五间正殿与三间后宫，尺寸17.2米×9米。正殿四列木柱架构，八根主柱（高3.7米）、十六根副柱（高2.8米）。各间宽度从中间向两侧逐渐缩小。后宫通过梁、枋、上梁等结构与正殿相连，延伸形成斜角，民间称为“锤尾”。后宫尺寸8.2米×5.7米，有三列四柱式木架，中央间最大，地面高2米，上设供奉神位，周围木板封闭，前方设六扇门屏，漆红色，是村城隍神灵的安置处。
诺娅祠为北部平原与中丘地区传统村祠建筑，四角翘脊屋顶极具特色。屋顶平整，翘角柔美，越式瓦覆盖，古朴斑驳。部分古瓦饰有虎面兽头，属黎朝时期特色，有助于推定祠堂建造年代。祠堂主要承重为木柱框架，通过梁横纵咬合而成，采用叠梁形式，上梁为“四柱船心式”，枋上置斗栱，所有构件打磨光滑，榫卯紧密。柱基有地板梁孔，显示原有木地板类似十七至十八世纪古祠，现在已无。柱下置石以防潮防虫，石基精细雕凿沟槽。原无围墙，后为安全建砖墙环绕正殿，前方保持空旷以通风。
总体而言，祠堂各部分布局合理，加固精确，体现民间工匠精心设计，使祠堂整体宏伟壮丽。结合地形和自然景观，诺娅祠空间庄重宁静，庄严肃穆，吸引四方游客前来参观、瞻仰。
参考资料
- Bảo tàng tỉnh Vĩnh Phúc, 2022, Kiến trúc đình Ngõa, truy cập tại: https://www.baotangvinhphuc.vn/kien-trkien-truc-dinh-ngoa.html
- Lê Trang,2025, Vĩnh Phúc: Khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia Đình Ngõa, truy cập tại: https://baophapluat.vn/vinh-phuc-khanh-thanh-cong-trinh-tu-bo-ton-tao-di-tich-lich-su-van-hoa-quoc-gia-dinh-ngoa-post539438.html
