Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Dương Sơn nằm trên sườn một quả đồi thấp, cao khoảng 30m, trên trục đường tỉnh lộ 398 tuyến Bắc Giang- Cao Thượng- Nhã Nam-Cầu Gỗ. Cách UBND xã Liên Sơn cũ về phía Bắc 0,5km, cách thị trấn Cao Thượng về phía Nam 3km, cách thành phố Bắc Giang 18km về phía Nam- Đông Nam.
Di tích có các vị trí giáp ranh cụ thể như sau:
Phía Đông Bắc (hướng chính diện) là đường tỉnh lộ 298 và cánh đồng Cầu.
Phía Tây giáp hộ dân cư.
Hiện nay sau tháng 7/2025, di tishc chùa Dương Sơn thuộc địa phận xã Nhã Nam tỉnh Bắc Ninh.
Lịch sử và nhân vật
Căn cứ khảo sát điền dã tại địa phương và qua các tài liệu lưu trữ thì chùa Dương Sơn có từ lâu đời vào khoảng thế kỷ XVIII, với quy mô nhỏ gắn với yếu tố đình, chùa làng. Khi khởi dựng, di tích nằm ở vị trí ngã 3 tuyến đường nối Cao Thượng – Nhã Nam – Cầu Gỗ; Cao Xá – Nhã Nam- toà đi huyện Hiệp Hoà, sang tinh Thái Nguyên, cách vị trí ngày nay khoảng 300m về phía Nam. Dưới thời Pháp thuộc vị trí đình chùa được người Pháp đánh dấu cột mốc gọi là Ngã ba đình Nẻo.
Cuối thế kỷ XIX, Chùa Dương Sơn được trùng tu lớn. Theo truyền tích tại địa phương thì việc trùng tu đình và chùa gắn liền với sự tích dựng một đêm. Vào thời kỳ đó, làng Dương Sơn, kết Chạ với làng Hả, xã Tân Trung bên cạnh. Làng Dương Sơn là Chạ em, làng Hà là Chạ anh. Khi đó làng Hả xây dựng đình lớn (đình Hà) thấy Chạ em đình nhỏ, bé, đổ nát nên đã hô hào dân sang giúp trong một đêm đã chuyển gỗ, nguyên vật liệu tập kết và dựng lại xong đình. Truyền thuyết dân gian thì kể vậy, song căn cứ vào những tài liệu lưu trữ được và sau kết các sự kiện lịch sử diễn ra trong giai đoạn cuối thế kỷ XIX, đầu XX thì đình, chùa Nẻo là một trong những địa điểm có nhiều sự kiện gắn liền với phong trào khởi nghĩa Yên Thế do Đề Nắm và Đề Thám lãnh đạo. Di tích nằm trong vùng là lãnh địa quan trọng của các thủ lĩnh nghĩa quân Yên Thế (Đề Hả, Đề Sặt, Đề Thám) nên việc được các thủ lĩnh nghĩa quân Yên Thế quan tâm, hỗ trợ tu sửa trong thời kỳ này là có cơ sở.
Một tư liệu rất quan trọng mà cho đến ngày nay vẫn may mắn còn lưu lại được giúp cho chúng ta hình dung được quy mô ngôi đình xưa đó chính là bức ảnh tư liệu do người Pháp chụp toàn cảnh ngôi đình Nèo vào 1901. Đặc biệt là nơi chứng kiến sự kiện lịch sử cuộc gặp gỡ giữa thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám và Thống sứ Bắc Kỳ Moren cùng nhiều quan chức của Pháp trong cuộc đình chiến, hoà hoãn lần 2 giữa thực dân Pháp và Nghĩa quân Yên Thế vào ngày 17.4.1901. Bức ảnh chất liệu rõ nét cho ta thấy được quy mô lớn của ngôi đình với toà đại đình lớn, mái và kiến trúc đẹp theo phong cách thời Lê (XVIII). Chùa Dương Sơn theo lời kể của các cụ cao niên trong vùng thì bao gồm 3 gian hai chái, có hậu cung, đằng sau có bãi dẻ lớn.
Sang đầu thế kỷ XX đến 1945, chùa Dương Sơn tiếp tục được tu sửa quy mô nhỏ và hầu như không có sự thay đổi lớn. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1945-1954, với vị trí giao thông thuận lợi, di tích là địa điểm liên lạc và là trụ sở hội họp của bộ đội và du kích địa phương. Năm 1947, thực dân Pháp cản vào làng Dương Sơn, đốt làng, đốt cháy hoàn toàn ngôi chùa.
Với ý thức khôi phục lại một di tích lịch sử – văn hóa có giá trị của địa phương. Năm 2000, chính quyền và nhân dân sở tại đã khởi công phục dựng lại chùa Dương Sơn cách vị trí cũ 300m về phía Bắc.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa Dương Sơn nằm trên cùng một thửa đất với đình Nèo. Chùa nằm sát cạnh đình, nền chùa cao hơn nền đình và lùi về phía sau. Chùa có hướng chính nhìn phía Đông Bắc, phía trước là một am nhỏ có tên gọi là đền Am, cách khoảng 70m là đường 384 xa hơn một chút là cánh đồng Cầu, và núi Đồng Sến. Phía Tây giáp hộ dân cư, phía Đông Nam giáp đình Nèo, phía Tây – Tây Nam dựa lưng vào đồi Thông.
Tổng thể kết cấu của chùa Dương Sơn bao gồm sân chùa, vườn, khu nội tự gồm tiền đường và thượng điện có diện tích là 3683m. Từ đường 398 rẽ vào khoảng 70m là qua cổng chung đình, chùa theo sườn đồi ngược lên khoảng 20m là đến sân chùa. Sân chùa có diện tích 163m, lát gạch chỉ hai bên góc sân là hai cột đồng trụ bồ ô soi gờ kẻ chỉ đắp nổ, đôi câu đối:
Câu đối 1 (mặt chính diện)
“Hữu hằng sản, hằng tâm hữu hằng công đức
Vô lượng Phật, vô lượng pháp, vô lượng nhân duyên”
Dịch nghĩa:
“Có tiền của, có lòng tốt, có tấm lòng công đức.
Tam đức của nhà Phật lớn lao đối với thế gian
Qua sân gạch là tiếp cận đến cửa chùa được kết cấu bằng gỗ kiểu ván bưng đóng then. Toà tiền đường chùa Dương Sơn được dựng đơn giản gồm 3 gian hai chái. Chất liệu gỗ theo kiểu kèo tứ trụ, quá giang gác tường, các cấu kiện bên trong đơn giản không chạm khắc cầu kỳ, mái lợp ngói ta thoáng mát, nền lát gạch vuông đỏ. Trên đỉnh nóc mái có đắp đồi rồng theo lối lưỡng long chầu nhật, bờ nóc mái có đắp nổi 3 chữ Dương Sơn Tự. Tiền đường có chiều dài 13m, rộng 4,5m tổng diện tích 58,5m. Thượng điện chùa Dương Sơn được xây sát ngay sau vuông góc với toà tiền đường tạo kết cấu theo kiểu chuôi về. Kích cỡ dài 5,3m, rộng 4,2m tổng diện tích 24m”. Bên trong thượng điện được bố trí hệ thống bệ gạch xây giật cấp để bài trí tượng Phật và đồ thờ tự. Toàn bộ kết cấu chùa Dương Sơn được xây dựng và hoàn thiện vào năm 2000.
Hiện vật
Tượng chùa Dương Sơn được bài trí cụ thể như sau:
Hàng thứ nhất từ trên thượng điện xuống: Bộ tượng Tam Thế Phật, chất liệu đất, tượng được tạo tác theo kiểu toạ thiền trên đài sen, tay Phật kết ấn Tam muội, tóc xoắn ốc màu đen, mặt vàng, thân và áo tượng sơn thếp màu đỏ. Ba pho Tam Thế được tạo dáng tương đối giống nhau và có cùng kích cỡ: Chiều cao cả bệ: 85cm, ngang vai 33cm, ngang gối 45cm, thân tượng dầy 24cm, bệ sen cao 16cm. Tượng được tạo tác thế kỷ XX.
Hàng thứ 2 gồm: Tượng Đại Thế Chí Bồ Tát, A Di Đà và Quan Thế Âm Bồ Tát. Chất liệu đất, sơn thếp. Kích cỡ : Hai pho Quan Thế Âm và Đại Thế Chí Bồ Tát có cùng kích cỡ: Tượng đứng, cao cả bệ: 86cm; ngang gối: 36cm; ngang vai: 32cm, thân tượng dầy: 16cm. Bệ sen cao 16cm. Tượng tạo tác thế kỷ XX. Pho A Di Đà : Tượng ngồi, cao cả bệ: 102cm; ngang vai 42cm, ngang gối 55cm, thân tượng dày 26cm, bệ sen cao 20cm. Tượng tạo tác thế kỷ XX.
Hàng thứ 3 gồm: Tượng Ca Diếp, Thích Ca Mâu ni và A Nan. Tượng chất liệu đất, sơn thếp. Hai pho A Nan và Ca Diếp có cùng kích cỡ : Tượng đứng, cao cả bệ 106cm; ngang gối 34cm ; ngang vai 30cm; thân tượng dày 19 cm. Tượng được tạo tác thế kỷ XX. Pho Thích Ca Mau ni có kích cỡ : Tượng ngồi, cao 104cm; ngang gối 53cm; ngang vai 35cm; thân tượng dầy 23cm. Bộ sen cao 19cm. Tượng tạo tác thế kỷ XX.
Hàng thứ 4 gồm sở giữa là pho Quan Âm Chuẩn Đề; hai bên là 2 pho Quan Âm Bố Tất. Tụng chất liệu đài, sơn thấp kích cô cụ thể gồm: Hai pho Quan Âm Bộ Tất có cùng kích cô – Tượng ngôi, cao 97cm; ngang gởi 46cm, ngang vai 35 cm, thần tượng dày 24cm. Pho Quan Âm Chuẩn Đề : Tạng ngôi, cao 100cm ; ngang gối 55cm; ngang vai 36.cm ; thần tượng dày 23cm. Be sen cao 22cm.
Toàn bộ 3 pho tạo tác thế kỷ XX.
Hàng thứ năm gồm 3 pho: Ở giữa là toà Cửu Long bên trong có đặt tượng Thích Ca sơ sinh. Toà Cửu Long cao 87.cm; rộng 83cm; dày 29cm Tượng Thích Ca sơ sinh tạo đúng, cao 48cm; rộng 19cm. Tượng chất liệu đất, sơn thếp, tạo tác thế kỷ XX. Bên trái là tượng Di Lặc, tượng ngồi, cao 86cm; ngang gối 53cm; ngang vai 40cm; thân tượng dày 25cm. Bệ sen cao 18cm. Bên phải là pho Thổ Địa, tượng ngồi, cao 104cm; ngang gối 42cm, ngang vai 36cm; thân tượng dày 23cm, bệ sen cao 30cm. Tượng chất liệu đất, sơn thếp tạo tác thế kỷ XX.
Xếp hạng
Chùa Dương Sơn được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh năm 2017
Tài liệu tham khảo
- Sở Văn hóa Thể Thao và Du lịch tỉnh Bắc Giang, 2015, Hồ sơ di tích đình Nẻo và chùa Dương Sơn.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Duong Son Pagoda (Nha Nam, Bac Giang)
Name and Geographical Location
Duong Son Pagoda is situated on the slope of a low hill approximately 30 meters high, along Provincial Road 398 on the Bac Giang – Cao Thuong – Nha Nam – Cau Go route. The site is located 0.5 km north of the former Lien Son Commune People’s Committee headquarters, 3 km south of Cao Thuong Town, and 18 km south-southeast of Bac Giang City.
The monument has the following surrounding boundaries:
- To the northeast (the main front direction) are Provincial Road 298 and Cau Field.
- To the west are residential households.
After July 2025, Duong Son Pagoda relic site administratively belongs to Nha Nam Commune, Bac Ninh Province.
History and Historical Figures
According to field surveys and archived documents, Duong Son Pagoda dates back to around the 18th century, originally built on a small scale associated with the traditional village communal house–pagoda complex. At the time of its establishment, the site was located at the intersection connecting Cao Thuong – Nha Nam – Cau Go and Cao Xa – Nha Nam routes leading to Hiep Hoa District and Thai Nguyen Province, approximately 300 meters south of the present location. During the French colonial period, the French marked the communal house and pagoda area with a milestone known as “Nga Ba Dinh Neo” (Neo Communal House Crossroads).
At the end of the 19th century, Duong Son Pagoda underwent a major restoration. According to local legends, the rebuilding of the communal house and pagoda was associated with the story of “construction completed overnight.” At that time, Duong Son Village formed a ritual alliance (ket cha) with Ha Village in neighboring Tan Trung Commune. Duong Son was considered the “younger village,” while Ha Village was the “elder village.” When Ha Village built its large communal house (Ha Communal House), the villagers saw that the younger village’s communal house was small and dilapidated. They therefore mobilized the people to assist, and within a single night transported timber and materials to rebuild the communal house.
Although this is preserved in folk legend, surviving archival materials and historical events from the late 19th and early 20th centuries indicate that Neo Communal House and Pagoda were among the important sites associated with the Yen The Uprising led by De Nam and De Tham. The monument stood within a strategic territory controlled by Yen The insurgent leaders such as De Ha, De Sat, and De Tham. Therefore, it is historically plausible that the Yen The leaders supported and financed restoration works during this period.
An extremely valuable historical source that fortunately survives today is a photograph taken by the French in 1901 depicting the entire Neo Communal House. The site was especially significant as the location of the historic meeting between insurgent leader Hoang Hoa Tham and the Resident Superior of Tonkin, Moren, together with several French officials, during the second truce and peace negotiation between the French colonial authorities and the Yen The insurgents on 17 April 1901. The clear photograph reveals the large scale of the communal house, featuring a grand main hall with elegant Le Dynasty (18th century) architectural style. According to elderly local residents, Duong Son Pagoda consisted of three compartments with two side lean-tos, a rear sanctuary, and a large chestnut grove behind it.
From the early 20th century until 1945, Duong Son Pagoda continued to undergo minor repairs without major structural changes. During the resistance war against the French from 1945 to 1954, thanks to its convenient transportation location, the monument served as a liaison point and meeting headquarters for local soldiers and guerrilla forces. In 1947, French troops raided Duong Son Village, burned the village, and completely destroyed the pagoda.
With the desire to restore a valuable historical and cultural monument, in 2000 the local authorities and residents initiated the reconstruction of Duong Son Pagoda approximately 300 meters north of its original site.
Architecture and Landscape
Duong Son Pagoda stands on the same land plot as Neo Communal House. The pagoda is adjacent to the communal house, with its foundation higher and set further back. The pagoda faces northeast. In front stands a small shrine called Den Am, about 70 meters from Provincial Road 384; farther away lie Cau Field and Dong Sen Mountain. The west borders residential houses, the southeast adjoins Neo Communal House, and the west–southwest leans against Thong Hill.
The overall layout of Duong Son Pagoda includes the courtyard, garden, and inner worship area consisting of the front hall and upper sanctuary, covering a total area of 3,683 square meters. From Provincial Road 398, one turns about 70 meters through the shared gate of the communal house and pagoda, then ascends roughly 20 meters along the hillside to reach the pagoda courtyard.
The pagoda courtyard covers 163 square meters, paved with brick. At the two corners stand a pair of ornamental pillars decorated with molded motifs and a parallel sentence:
Parallel Sentence (front side):
“Huu hang san, hang tam huu hang cong duc
Vo luong Phat, vo luong phap, vo luong nhan duyen”
Meaning:
“With wealth comes kindness and virtuous merit.
The immeasurable virtues of Buddhism benefit the world.”
Beyond the brick courtyard is the pagoda entrance, constructed of wooden plank doors with traditional locking bars. The front hall of Duong Son Pagoda is simply designed with three compartments and two side lean-tos. The timber framework follows the keo tu tru style with transverse beams resting on walls. Interior structural elements are plain and without elaborate carvings. The roof is covered with traditional Vietnamese tiles, and the floor is paved with red square bricks.
On the roof ridge are decorative dragons in the “two dragons flanking the sun” motif. The ridge also bears the three raised Chinese characters “Duong Son Tu” (Duong Son Pagoda). The front hall measures 13 meters in length and 4.5 meters in width, with a total area of 58.5 square meters.
The upper sanctuary is attached directly behind and perpendicular to the front hall, forming a “hammer-handle” architectural layout. It measures 5.3 meters long and 4.2 meters wide, covering 24 square meters. Inside, stepped brick altars are arranged for displaying Buddhist statues and ritual objects. The entire structure of Duong Son Pagoda was completed in 2000.
Artifacts
The Buddhist statues at Duong Son Pagoda are arranged as follows:First Row (highest level of the upper sanctuary):
The Three Buddhas of the Three Times (Tam The Phat), made of clay and lacquered. The statues are depicted seated in meditation on lotus pedestals, with hands forming the samadhi mudra, black spiral hair, golden faces, and red lacquered robes. All three statues are similar in form and size: total height including pedestal 85 cm; shoulder width 33 cm; knee width 45 cm; body thickness 24 cm; lotus pedestal height 16 cm. Created in the 20th century.
Second Row:
Statues of Mahasthamaprapta Bodhisattva, Amitabha Buddha, and Avalokitesvara Bodhisattva. Made of clay and lacquered. The Avalokitesvara and Mahasthamaprapta statues are standing figures of identical size: total height including pedestal 86 cm; knee width 36 cm; shoulder width 32 cm; body thickness 16 cm; lotus pedestal height 16 cm. Created in the 20th century.
The Amitabha statue is seated: total height including pedestal 102 cm; shoulder width 42 cm; knee width 55 cm; body thickness 26 cm; lotus pedestal height 20 cm. Created in the 20th century.
Third Row:
Statues of Kassapa, Sakyamuni Buddha, and Ananda. Made of clay and lacquered. The Ananda and Kassapa statues are standing figures of identical dimensions: total height including pedestal 106 cm; knee width 34 cm; shoulder width 30 cm; body thickness 19 cm. Created in the 20th century.
The Sakyamuni statue is seated: height 104 cm; knee width 53 cm; shoulder width 35 cm; body thickness 23 cm; lotus pedestal height 19 cm. Created in the 20th century.
Fourth Row:
In the center is the statue of Cundi Avalokitesvara; on both sides are two statues of Avalokitesvara Bo Tat. Made of clay and lacquered. The two side statues are seated figures: height 97 cm; knee width 46 cm; shoulder width 35 cm; body thickness 24 cm.
The Cundi Avalokitesvara statue: seated figure, height 100 cm; knee width 55 cm; shoulder width 36 cm; body thickness 23 cm; lotus pedestal height 22 cm.
All three statues were created in the 20th century.
Fifth Row:
This row contains three statues. In the center is the Nine-Dragon Throne (Cuu Long), inside which stands the infant Sakyamuni Buddha statue. The Nine-Dragon structure is 87 cm high, 83 cm wide, and 29 cm thick. The infant Buddha statue stands 48 cm high and 19 cm wide. Made of clay and lacquered, created in the 20th century.
To the left is the Maitreya statue: seated figure, height 86 cm; knee width 53 cm; shoulder width 40 cm; body thickness 25 cm; lotus pedestal height 18 cm.
To the right is the Earth God (Tho Dia) statue: seated figure, height 104 cm; knee width 42 cm; shoulder width 36 cm; body thickness 23 cm; lotus pedestal height 30 cm.
All are made of clay and lacquered, created in the 20th century.
Classification
Duong Son Pagoda was recognized as a provincial-level historical and cultural monument in 2017.
References
- Sở Văn hóa Thể Thao và Du lịch tỉnh Bắc Giang, 2015, Hồ sơ di tích đình Nẻo và chùa Dương Sơn.
Tiếng Pháp
Pagode Duong Son (Nha Nam, Bac Giang)
Nom et situation géographique
La pagode Duong Son est située sur le versant d’une basse colline d’environ 30 mètres de hauteur, le long de la route provinciale 398 sur l’axe Bac Giang – Cao Thuong – Nha Nam – Cau Go. Le site se trouve à 0,5 km au nord du siège de l’ancien Comité populaire de la commune de Lien Son, à 3 km au sud du bourg de Cao Thuong et à 18 km au sud-sud-est de la ville de Bac Giang.
Le monument possède les limites suivantes :
- Au nord-est (façade principale) : la route provinciale 298 et les rizières de Cau.
- À l’ouest : des habitations résidentielles.
Après juillet 2025, le site de la pagode Duong Son relève administrativement de la commune de Nha Nam, province de Bac Ninh.
Histoire et personnages historiques
Selon les enquêtes de terrain et les documents d’archives conservés, la pagode Duong Son remonte approximativement au XVIIIe siècle. À l’origine, elle était un édifice de petite dimension associé au complexe traditionnel maison communale–pagode du village. Lors de sa fondation, le monument se trouvait au carrefour reliant les routes Cao Thuong – Nha Nam – Cau Go et Cao Xa – Nha Nam menant au district de Hiep Hoa puis à la province de Thai Nguyen, soit environ 300 mètres au sud de l’emplacement actuel. Sous la période coloniale française, les autorités françaises marquèrent l’emplacement de la maison communale et de la pagode par une borne appelée « Nga ba dinh Neo » (carrefour de la maison communale Neo).
À la fin du XIXe siècle, la pagode Duong Son fit l’objet d’une importante restauration. Selon les traditions locales, la reconstruction de la maison communale et de la pagode est liée à une légende selon laquelle les travaux auraient été accomplis en une seule nuit. À cette époque, le village de Duong Son entretenait une alliance rituelle (ket cha) avec le village de Ha, dans la commune voisine de Tan Trung. Duong Son était considéré comme le « village cadet », tandis que Ha était le « village aîné ». Lorsque le village de Ha construisit sa grande maison communale (dinh Ha), ses habitants constatèrent que celle du village cadet était petite et délabrée. Ils mobilisèrent alors les villageois qui, en une seule nuit, transportèrent le bois et les matériaux nécessaires afin de reconstruire entièrement l’édifice.
Bien que cette histoire relève de la tradition populaire, les documents d’archives et les événements historiques de la fin du XIXe siècle et du début du XXe siècle montrent que la maison communale et la pagode Neo furent des lieux étroitement liés au mouvement insurrectionnel de Yen The dirigé par De Nam et De Tham. Le monument se situait dans une zone stratégique contrôlée par plusieurs chefs insurgés de Yen The, notamment De Ha, De Sat et De Tham. Il est donc vraisemblable que ces chefs aient soutenu et financé les travaux de restauration durant cette période.
Un document historique particulièrement précieux, miraculeusement conservé jusqu’à aujourd’hui, permet de se représenter l’ancienne maison communale : une photographie prise par les Français en 1901 montrant l’ensemble du site de la maison communale Neo. Ce lieu fut notamment témoin de la rencontre historique entre le chef insurgé Hoang Hoa Tham et le Résident supérieur du Tonkin Moren, accompagnés de plusieurs fonctionnaires français, lors de la seconde trêve et négociation de paix entre les autorités coloniales françaises et les insurgés de Yen The, le 17 avril 1901. Cette photographie très nette révèle la grande dimension de la maison communale, dotée d’un vaste bâtiment principal à l’architecture élégante de style de l’époque Le (XVIIIe siècle). Selon les anciens du village, la pagode Duong Son comprenait trois travées avec deux appentis latéraux, un sanctuaire arrière et un vaste bosquet de châtaigniers derrière le bâtiment.
Du début du XXe siècle jusqu’en 1945, la pagode Duong Son continua à subir de petites réparations sans transformations majeures. Pendant la guerre de résistance contre les Français (1945-1954), grâce à sa position favorable sur les voies de communication, le site servit de point de liaison et de quartier général pour les soldats et les guérillas locales. En 1947, les troupes coloniales françaises pénétrèrent dans le village de Duong Son, incendièrent le village et détruisirent entièrement la pagode.
Dans le souci de restaurer un monument historique et culturel précieux pour la région, les autorités et les habitants locaux entreprirent en 2000 la reconstruction de la pagode Duong Son, à environ 300 mètres au nord de son emplacement originel.
Architecture et paysage
La pagode Duong Son est située sur la même parcelle que la maison communale Neo. Elle se trouve juste à côté de la maison communale, mais sur un terrain plus élevé et légèrement en retrait. La pagode est orientée vers le nord-est. Devant elle se dresse un petit sanctuaire appelé Den Am, situé à environ 70 mètres de la route provinciale 384 ; plus loin s’étendent les rizières de Cau et la montagne Dong Sen. À l’ouest se trouvent des habitations, au sud-est la maison communale Neo, tandis qu’à l’ouest-sud-ouest le site s’appuie contre la colline Thong.
L’ensemble architectural comprend la cour, le jardin et l’espace cultuel composé de la salle antérieure et du sanctuaire supérieur, pour une superficie totale de 3 683 m². Depuis la route provinciale 398, on parcourt environ 70 mètres par l’entrée commune de la maison communale et de la pagode, puis on gravit environ 20 mètres le long de la colline pour atteindre la cour de la pagode.
La cour, d’une superficie de 163 m², est pavée de briques. Aux deux coins s’élèvent deux piliers ornementaux décorés de motifs moulés et portant un distique parallèle :
« Huu hang san, hang tam huu hang cong duc
Vo luong Phat, vo luong phap, vo luong nhan duyen »
Traduction :
« Posséder des biens, avoir un cœur bienveillant et pratiquer les œuvres méritoires.
Les vertus infinies du Bouddha apportent d’immenses bienfaits au monde. »
Au-delà de la cour pavée se trouve l’entrée de la pagode, composée de portes en bois à panneaux pleins. La salle antérieure est construite simplement avec trois travées et deux appentis latéraux. La charpente en bois suit le système traditionnel keo tu tru, avec poutres transversales appuyées sur les murs. Les éléments intérieurs sont sobres et dépourvus de sculptures élaborées. Le toit est couvert de tuiles traditionnelles vietnamiennes, et le sol est pavé de carreaux rouges carrés.
Au sommet du toit figurent des dragons décoratifs dans le motif traditionnel des « deux dragons faisant face au soleil ». Sur le faîtage apparaissent également en relief les trois caractères « Duong Son Tu » (pagode Duong Son). La salle antérieure mesure 13 mètres de longueur et 4,5 mètres de largeur, pour une superficie totale de 58,5 m².
Le sanctuaire supérieur est construit directement derrière et perpendiculairement à la salle antérieure, formant une structure dite « en manche de marteau ». Il mesure 5,3 mètres de long sur 4,2 mètres de large, soit une superficie de 24 m². À l’intérieur, des autels en briques à degrés servent à disposer les statues bouddhiques et les objets cultuels. L’ensemble architectural de la pagode Duong Son fut achevé en 2000.
Objets et statues cultuelles
Les statues de la pagode Duong Son sont disposées comme suit :
Premier rang (partie supérieure du sanctuaire)
Le groupe des Trois Bouddhas des Trois Temps (Tam The Phat), en argile laquée. Les statues représentent des Bouddhas assis en méditation sur des socles de lotus, les mains formant le mudra de la concentration (samadhi), avec des cheveux noirs en spirales, des visages dorés et des robes laquées rouges. Les trois statues sont similaires en forme et en dimensions : hauteur totale avec socle 85 cm ; largeur des épaules 33 cm ; largeur des genoux 45 cm ; épaisseur du corps 24 cm ; hauteur du lotus 16 cm. Œuvres du XXe siècle.
Deuxième rang
Statues du bodhisattva Mahasthamaprapta, du Bouddha Amitabha et du bodhisattva Avalokitesvara. En argile laquée. Les statues d’Avalokitesvara et de Mahasthamaprapta sont debout et de dimensions identiques : hauteur totale avec socle 86 cm ; largeur des genoux 36 cm ; largeur des épaules 32 cm ; épaisseur 16 cm ; socle de lotus 16 cm. Œuvres du XXe siècle.
La statue d’Amitabha est assise : hauteur totale avec socle 102 cm ; largeur des épaules 42 cm ; largeur des genoux 55 cm ; épaisseur 26 cm ; socle de lotus 20 cm. Œuvre du XXe siècle.
Troisième rang
Statues de Kassapa, du Bouddha Sakyamuni et d’Ananda. En argile laquée. Les statues d’Ananda et de Kassapa sont debout et de mêmes dimensions : hauteur totale avec socle 106 cm ; largeur des genoux 34 cm ; largeur des épaules 30 cm ; épaisseur 19 cm. Œuvres du XXe siècle.
La statue de Sakyamuni est assise : hauteur 104 cm ; largeur des genoux 53 cm ; largeur des épaules 35 cm ; épaisseur 23 cm ; socle de lotus 19 cm. Œuvre du XXe siècle.
Quatrième rang
Au centre se trouve la statue de Cundi Avalokitesvara ; de chaque côté, deux statues d’Avalokitesvara. En argile laquée. Les deux statues latérales sont assises : hauteur 97 cm ; largeur des genoux 46 cm ; largeur des épaules 35 cm ; épaisseur 24 cm.
La statue de Cundi Avalokitesvara : hauteur 100 cm ; largeur des genoux 55 cm ; largeur des épaules 36 cm ; épaisseur 23 cm ; socle de lotus 22 cm.
Les trois statues furent réalisées au XXe siècle.
Cinquième rang
Ce rang comprend trois statues. Au centre se trouve le Trône des Neuf Dragons (Cuu Long), contenant une statue du Bouddha Sakyamuni enfant. Le trône mesure 87 cm de hauteur, 83 cm de largeur et 29 cm d’épaisseur. La statue de l’enfant Bouddha mesure 48 cm de hauteur et 19 cm de largeur. En argile laquée, œuvre du XXe siècle.
À gauche se trouve la statue de Maitreya : figure assise, hauteur 86 cm ; largeur des genoux 53 cm ; largeur des épaules 40 cm ; épaisseur 25 cm ; socle de lotus 18 cm.
À droite se trouve la statue du Génie du Sol (Tho Dia) : figure assise, hauteur 104 cm ; largeur des genoux 42 cm ; largeur des épaules 36 cm ; épaisseur 23 cm ; socle 30 cm.
Toutes ces statues sont en argile laquée et datent du XXe siècle.
Classement patrimonial
La pagode Duong Son a été classée monument historique et culturel de niveau provincial en 2017.
Références
- Sở Văn hóa Thể Thao và Du lịch tỉnh Bắc Giang, 2015, Hồ sơ di tích đình Nẻo và chùa Dương Sơn.
Tiếng Trung
阳山寺（雅南，北江）
名称与地理位置
阳山寺坐落于一座低矮山丘的山坡上，海拔约30米，位于北江－高上－雅南－桥梧398号省道沿线。寺庙距原莲山社人民委员会北约0.5公里，距高上市镇南约3公里，距北江市东南偏南约18公里。
遗址具体毗邻如下：
- 东北面（正面朝向）为298号省道及桥田。
- 西面毗邻居民区。
自2025年7月以后，阳山寺遗址行政上隶属于北宁省雅南社。
历史与人物
根据地方田野调查及档案资料，阳山寺始建于18世纪左右，最初规模较小，与乡村亭庙体系相结合。初建时，遗址位于连接高上－雅南－桥梧及高舍－雅南通往协和县、太原省道路的三岔口，距今址以南约300米。法国殖民时期，法国人在亭寺所在地设立路标，称为“涅亭三岔口”（Nga ba dinh Neo）。
19世纪末，阳山寺曾进行大规模修缮。据地方传说，亭与寺的重修与“一夜建成”的故事有关。当时，阳山村与邻近新中社的夏村结为“社盟”（ket cha）。阳山村为“弟社”，夏村为“兄社”。夏村修建大亭（夏亭）时，见弟社之亭狭小破败，于是号召村民连夜协助搬运木材及建筑材料，并于一夜之间完成重建。
虽然这是民间传说，但结合现存档案及19世纪末至20世纪初的历史事件，可知涅亭与涅寺乃安世起义的重要据点之一，与提南、提探领导的安世义军关系密切。遗址地处安世义军首领提夏、提察、提探等人的重要势力范围，因此当时得到义军首领关注与资助修缮，具有相当历史依据。
一份极其珍贵且幸运保存至今的史料，是法国人于1901年拍摄的涅亭全景照片。这一地点尤为重要，因为1901年4月17日，安世义军首领黄花探与北圻统使莫兰（Moren）及多名法国官员，曾在此举行法军与安世义军第二次停战与和谈会晤。照片清晰展现了当年大亭宏伟的规模：主体建筑高大，屋顶与建筑风格具有18世纪后黎时期特色。据当地老人回忆，阳山寺原有三间两厦，设后宫，寺后还有大片栗树林。
20世纪初至1945年间，阳山寺虽多次小规模修缮，但整体格局变化不大。1945年至1954年抗法战争期间，由于交通便利，遗址成为地方部队与游击队的重要联络点和会议驻地。1947年，法国殖民军攻入阳山村，焚毁村庄，阳山寺亦被完全烧毁。
为了恢复这一具有重要价值的地方历史文化遗迹，2000年，当地政府与民众共同出资，于旧址以北约300米处重建阳山寺。
建筑与景观
阳山寺与涅亭位于同一地块之上。寺庙紧邻亭宇，但地势较高，并稍向后退。寺庙正面朝东北。寺前有一小庵，名曰“庵殿”（Den Am），距384号省道约70米；更远处为桥田与铜仙山。西面毗邻民居，东南接涅亭，西南背靠松山。
阳山寺整体布局包括寺院庭院、园林及内部礼佛区，由前堂与上殿组成，总面积约3683平方米。自398号省道转入约70米，经亭寺共门后，再沿山坡上行约20米，即至寺院前庭。
寺院庭院面积163平方米，以砖铺地。庭院两侧角落立有两根装饰华表，其上饰有浮雕纹样，并题有对联：
“有恒产，恒心有恒功德
无量佛，无量法，无量因缘”
释义：
“有财富者，当怀善心与功德之念；
佛法无量，因缘无量，广济世间。”
穿过砖铺庭院，即达寺门。寺门为传统木板门结构。阳山寺前堂结构简朴，为三间两厦式建筑。木构采用“四柱架梁”结构，横梁搁墙，内部构件简洁，无繁复雕刻。屋顶覆传统瓦片，地面铺红色方砖。
屋脊装饰“双龙朝日”图案，并嵌有“阳山寺”三字。前堂长13米，宽4.5米，总面积58.5平方米。
上殿紧接前堂之后，并与前堂垂直相连，形成“槌柄式”布局。其长5.3米，宽4.2米，总面积24平方米。殿内设有逐级砖砌佛坛，用于安置佛像及祭祀器物。整座阳山寺建筑于2000年完成重建。
文物与佛像
阳山寺佛像排列如下：
第一层（上殿最高处）
三世佛像。泥塑贴金彩绘。佛像结跏趺坐于莲台之上，双手结三昧印，黑色螺发，金面红衣。三尊造型与尺寸基本一致：通高85厘米，肩宽33厘米，膝宽45厘米，厚24厘米，莲座高16厘米。20世纪作品。
第二层
大势至菩萨、阿弥陀佛及观世音菩萨像。泥塑彩绘。观音与大势至菩萨均为立像，尺寸一致：通高86厘米，膝宽36厘米，肩宽32厘米，厚16厘米，莲座高16厘米。20世纪作品。
阿弥陀佛为坐像：通高102厘米，肩宽42厘米，膝宽55厘米，厚26厘米，莲座高20厘米。20世纪作品。
第三层
迦叶、释迦牟尼与阿难像。泥塑彩绘。阿难与迦叶均为立像：通高106厘米，膝宽34厘米，肩宽30厘米，厚19厘米。20世纪作品。
释迦牟尼为坐像：高104厘米，膝宽53厘米，肩宽35厘米，厚23厘米，莲座高19厘米。20世纪作品。
第四层
中央为准提观音，两侧为观音菩萨像。泥塑彩绘。两侧观音均为坐像：高97厘米，膝宽46厘米，肩宽35厘米，厚24厘米。
准提观音像：高100厘米，膝宽55厘米，肩宽36厘米，厚23厘米，莲座高22厘米。
三尊均为20世纪作品。
第五层 中央为九龙台，其内供奉释迦诞生像。九龙台高87厘米，宽83厘米，厚29厘米。释迦诞生像高48厘米，宽19厘米。泥塑彩绘，20世纪作品。
左侧为弥勒佛坐像：高86厘米，膝宽53厘米，肩宽40厘米，厚25厘米，莲座高18厘米。
右侧为土地神坐像：高104厘米，膝宽42厘米，肩宽36厘米，厚23厘米，座高30厘米。
皆为泥塑彩绘，20世纪作品。
文物等级
阳山寺于2017年被列为省级历史文化遗迹。
参考资料
- Sở Văn hóa Thể Thao và Du lịch tỉnh Bắc Giang, 2015, Hồ sơ di tích đình Nẻo và chùa Dương Sơn.
