Tên gọi và vị trí địa lý
Động Dơi nằm trên lưng chừng một ngọn núi đá vôi thuộc thôn Lũng Súm, xã Đồng Loan, huyện Hạ Lang, tỉnh Cao Bằng (nay thuộc xã Lý Quốc, tỉnh Cao Bằng), cách tuyến đường dân sinh khoảng 700 m.
Động được hình thành trong khối núi đá vôi đặc trưng của vùng Đông Bắc, sở hữu cảnh quan tự nhiên còn nguyên sơ với hệ thống thạch nhũ phong phú. Nhờ vẻ đẹp kỳ thú cùng giá trị địa chất và cảnh quan đặc sắc, Động Dơi là một trong những hang động tiêu biểu của khu vực Hạ Lang, góp phần làm phong phú thêm tài nguyên du lịch tự nhiên của tỉnh Cao Bằng.
Kiến trúc cảnh quan
Động Dơi là một hang động đá vôi có quy mô lớn, được hình thành trong khối núi đá vôi thuộc dãy núi ở thôn Lũng Súm. Động nằm cách đường dân sinh khoảng 700 m, có chiều sâu gần 1.000 m, độ cao trung bình khoảng 40 m, gồm ba khoang lớn và hai tầng, liên kết với nhau bằng các hành lang tự nhiên, vách đá và những ô cửa đá. Trải qua quá trình phong hóa và hòa tan đá vôi kéo dài hàng triệu năm, động đã hình thành hệ thống thạch nhũ phong phú với nhiều hình dáng, kích thước và màu sắc khác nhau, tạo nên một không gian kỳ vĩ và giàu giá trị địa chất.
Khoang thứ nhất là khu vực gần cửa động, nơi vẫn còn lưu giữ rõ dấu tích của các mạch nước ngầm cổ. Vào mùa mưa, dòng nước trong vắt chảy dọc theo lòng hang, sâu khoảng 0,5 m và rộng trên 2 m, tạo nên không gian mát mẻ và giàu sức sống. Trần hang ở khu vực này thấp hơn các khoang phía trong, có nơi chỉ cao khoảng 4 m. Nền và vách hang được cấu tạo bởi những phiến đá lớn xếp chồng lên nhau, phủ lớp khoáng chất nhiều màu, phản chiếu ánh sáng tạo nên vẻ đẹp huyền ảo. Hệ thống thạch nhũ phát triển đa dạng với nhiều dải nhũ rủ xuống giống như những thác bạc, thác vàng, xen lẫn các măng đá mọc từ nền hang. Nhiều cụm nhũ nổi có hình dáng như những chiếc bánh đá khổng lồ, trong khi ở một số vị trí, nước đọng lâu ngày tạo thành những hồ nước nhỏ trong xanh, phản chiếu các khối thạch nhũ phía trên.
Khoang thứ hai có chiều dài khoảng 200 m, là một trong những khu vực đẹp và giàu giá trị thẩm mỹ nhất của động. Nền hang tương đối bằng phẳng, phủ lớp cát vàng tự nhiên trải dài. Điểm nổi bật của khoang này là hệ thống thạch nhũ tạo thành những tầng đá xếp lớp giống như ruộng bậc thang, được người dân địa phương gọi là “ruộng nàng tiên“. Trên vòm hang, hàng trăm dải nhũ đá mềm mại buông xuống như những tấm rèm hay những dòng thác bạc, tạo nên khung cảnh vừa hùng vĩ vừa mềm mại. Thành hang xuất hiện nhiều khối nhũ đá với hình dáng phong phú, gợi liên tưởng đến núi non, cây cối, chim thú và các hình tượng trong thiên nhiên. Dưới nền hang là dòng nước trong xanh, phẳng lặng như mặt gương, phản chiếu toàn bộ hệ thống nhũ đá và các “đảo đá” nhỏ nhô lên giữa dòng nước, tạo nên một bức tranh thiên nhiên mang vẻ đẹp tĩnh lặng, thơ mộng.
Tiếp tục đi sâu thêm khoảng 300 m là khoang thứ ba, được xem là trung tâm của toàn bộ Động Dơi. Đây là khoang có quy mô lớn nhất và sở hữu hệ thống thạch nhũ đồ sộ nhất trong hang. Khoang được chia thành hai tầng với cấu trúc không gian rõ rệt.
Tầng một có diện tích khoảng 10.000 m², độ cao trung bình khoảng 80 m, tạo nên một không gian rộng lớn và thông thoáng. Tại đây, các khối đá và thạch nhũ phát triển với kích thước lớn, nhiều cột đá nối liền từ nền lên trần hang, tạo cảm giác như những cây cột chống đỡ cả mái vòm khổng lồ. Các măng đá và nhũ đá đan xen, kết hợp với ánh sáng tự nhiên phản chiếu từ cửa hang tạo nên khung cảnh huyền ảo và tráng lệ.
Để lên tầng hai, du khách phải men theo vách đá cao gần 10 m. Không gian tầng này có dạng hình bán nguyệt, độ cao trung bình khoảng 60 m, rộng và thoáng. Trung tâm tầng hai nổi bật với những dải đá xếp tầng giống như ruộng bậc thang tự nhiên kéo dài. Trần hang phủ kín các dải nhũ đá cân đối, trong khi từ nền hang mọc lên nhiều măng đá lớn đang tiếp tục phát triển qua quá trình kết tủa canxi tự nhiên. Ở khu vực cuối động là tổ hợp các khối thạch nhũ màu vàng óng ánh, xếp thành từng cụm giống những trụ cột khổng lồ nâng đỡ mái hang, tạo nên điểm nhấn nổi bật của toàn bộ quần thể hang động. Không gian rộng lớn, thông thoáng của tầng hai kết hợp với hệ thống nhũ đá phong phú khiến nơi đây được ví như một “cung điện trong lòng núi”.
Toàn bộ Động Dơi là một công trình kiến tạo tự nhiên đặc sắc, nơi các quá trình địa chất kéo dài hàng triệu năm đã tạo nên hệ thống hang động, thạch nhũ và măng đá có giá trị cao về khoa học và thẩm mỹ. Sự kết hợp giữa quy mô rộng lớn, cấu trúc nhiều khoang nhiều tầng, các dòng nước ngầm, hồ nước tự nhiên cùng hệ thống thạch nhũ đa dạng đã tạo nên một không gian kỳ vĩ, hoang sơ và độc đáo, góp phần làm nên giá trị nổi bật của Động Dơi trong hệ thống hang động đá vôi của tỉnh Cao Bằng.
Xếp hạng
Năm 2014, Động Dơi được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích quốc gia loại hình Danh lam thắng cảnh. Việc được xếp hạng đã khẳng định những giá trị tiêu biểu của Động Dơi về cảnh quan thiên nhiên, địa chất, địa mạo và hệ thống hang động đá vôi đặc sắc, đồng thời tạo cơ sở cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản và phát triển du lịch sinh thái của địa phương.
