Ký hiệu: Mộ H-Q2-PBTĐ-MHC5
Niên đại: Năm Gia Long thứ 17 (năm 1819)
Chất liệu: Hợp chất, đá Non Nước xám trắng
Kích thước: Quy mô lăng mộ: 850 cm x 720 cm (trên gò cát cao 1,5 – 2 m); Sân thờ: 720 cm x 300 cm; Tường bao dày 45 cm, cao 53 cm; Cổng rộng 180 cm; Bình phong tiền (220 x 139 cm); Tường bao chánh mộ: 580 cm x 500 cm; Trụ búp sen cao 185 cm; Cổng rộng 160 cm; Hậu chẩm (220 x 229 x 65 cm); Mui luyện: 300 cm x 90 cm, cao 70 cm; Nhà bia rộng 140 cm; Bia đá: 88,5 cm x 46.5 cm x 13 cm (mặt khắc chữ 69,5 cm x 25,5 cm)
Loại hình: Mộ cổ hợp chất (lăng mộ quan lại phong kiến)
Nơi phát hiện: Gò cát trung tâm, Phường Bình Trưng Đông, Quận 2 (nay thuộc Thành phố Thủ Đức), Thành phố Hồ Chí Minh (cũ)
Giới thiệu mộ hợp chất
Mộ H-Q2-PBTĐ-MHC5 là một ngôi mộ cổ hợp chất quy mô đồ sộ, được xây dựng trên một gò cát tự nhiên cao từ 1,5 m đến 2 m. Lăng mộ có cấu trúc khép kín hoàn chỉnh, hướng về phía Bắc lệch Đông 40°.
Mặt bằng lăng mộ được phân thành hai khu vực chính nối tiếp nhau. Phía trước là sân thờ hình chữ nhật được bao bọc bởi tường gạch, lối vào rộng 180 cm với hai trụ cổng chữ Kim và bình phong tiền che chắn bên trong. Tiếp nối là khu vực chánh mộ có tường bao cao hơn tường sân thờ 30 cm, lối vào rộng 160 cm với hai trụ búp sen uy nghi. Phần hậu chẩm phía sau được tạo dáng hai cánh cuốn thư cong uốn lượn, trên mặt phủ lớp hợp chất màu hồng nhạt, trang trí các họa tiết hoa cúc sắc màu (đỏ tươi, xanh da trời) cùng nhiều dòng chữ Nho khắc chìm. Cấu trúc nấm mộ làm theo kiểu mui luyện liền kề với gian nhà bia phía trước.
Tấm bia đá gốc của ngôi mộ hiện được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh. Bia chế tác từ chất liệu đá Non Nước màu xám trắng, dạng khối chữ nhật dẹt chặt góc. Hoa văn trên bia được chạm khắc vô cùng tinh xảo:และและ vành trên chạm đồ án đôi phụng chầu thái cực trong mây, hai cạnh bên chạm mây hóa rồng, cạnh dưới chạm cành thiên tuế, chân bia chạm khối dây lá hóa lân.
Lòng bia khắc 24 chữ Hán chân phương rõ nét: “Hoàng Việt. Hiển khảo Đồng Đức Công thần Phụng Trực Đại phu Chính trị Khanh Lại Bộ Tả Tham tri Triệt tế hầu thụy Đôn Mẫn Phạm quý công chi mộ. Gia Long Kỷ mão niên nhuận nguyệt cốc đán. Tự tử Quang Đạm lập bia” (Dịch nghĩa: Mộ cha họ Phạm tên thụy Đôn Mẫn, tước phong Triệt Tế Hầu, là Đồng Đức Công Thần, chức Tả Tham Tri Bộ Lại, hàm Chính Trị Khanh Cáo Thụ Phụng Trực Đại Phu. Con thừa tự là Quang Đạm lập bia vào ngày tốt tháng tư nhuận năm Kỷ Mão niên hiệu Gia Long – 1819).
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Ngôi mộ là di tích táng thức trực tiếp của một đại thần triều Nguyễn – Triệt Tế Hầu Phạm Quý Công (Tả Tham tri Bộ Lại dưới triều vua Gia Long). Văn tự trên bia là nguồn sử liệu gốc vô cùng quý giá giúp xác minh thân thế, chức tước, công trạng và niên đại lịch sử giai đoạn đầu nhà Nguyễn tại vùng đất Nam Bộ.
Giá trị kiến trúc – Nghệ thuật: Lăng mộ thể hiện sự chuẩn mực trong quy hoạch kiến trúc lăng mộ quan lại đầu thế kỷ XIX với đầy đủ các thành tố (trụ chữ Kim, trụ búp sen, bình phong, hậu chẩm cuốn thư, mui luyện). Nghệ thuật phối màu tô sơn hoa cúc trên nền hợp chất hồng cùng kỹ thuật điêu khắc đá tinh xảo (phụng chầu thái cực, mây hóa rồng, dây lá hóa lân) đạt đến trình độ mỹ thuật cao.
Giá trị kỹ thuật: Thể hiện trình độ đúc và chế tác hợp chất kiên cố của nghệ nhân xưa trên địa hình gò cát, bảo tồn nguyên vẹn cấu trúc lăng mộ qua hơn hai thế kỷ.
Giá trị văn hóa: Lăng mộ là biểu hiện sinh động của thể chế phong kiến triều Nguyễn trong việc đãi ngộ công thần, đồng thời phản ánh đạo hiếu truyền thống qua việc con thừa tự phụng lập bia thờ cha.
