Giới thiệu
Đền Mẫu Thác Bà hay còn có tên gọi khác là Đền Thác Bà.
Về vị trí: Đền thuộc thị trấn Thác Bà, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái.
Về diện tích: diện tích 1.800m2 nằm trên núi Hoàng Thi ở độ cao 70m so với chân núi thuộc thị trấn Thác Bà, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái. Đền quay theo hướng Đông Bắc dựa lưng vào núi, nhìn ra sông Chảy.
Đến đền Mẫu Thác Bà du khách có thể đi bằng đường bộ hoặc đường thủy. Nếu ở phía Nam và phía Đông lên khách có thể đi bằng xe cơ giới đến tận nhà máy thủy điện Thác Bà và lối lên đền Mẫu theo quốc lộ 37 Hà Nội – Yên Bái và tỉnh lộ Tuyên Quang – Thác Bà. Nếu ở phía Tây và phía Bắc tới theo Quốc lộ 70 Lào Cai – Hà Nội và đường Đông Hồ phân đoạn Lục Yên – Thác Bà, đi ca nô từ bến cảng Hương Lý và nhiều bến thuyền khác từ các nơi trên hồ Thác Bà đến đền Mẫu.
Lịch sử hình thành
Tương truyền từ thời các các vua Hùng, có nàng công chúa tên gọi Minh Đạt được cắt cử trông coi vùng sông Chảy Thác Bà, dạy dân khai khẩn đất hoang, trồng lúa, dệt vải. Khi bà mất được nhân dân tôn kính là Thánh Mẫu và lập đền thờ phụng tại Thác Bà.
Vào tháng 4 năm 1963 do tại nơi đây cần xây dựng nhà máy thuỷ điện Thác Bà, vì vậy nhà đền, thiện nam tín nữ và toàn dân xã Minh Phú tự nguyện rước Mẫu sang xã Vĩnh Kiên bên kia sông Chảy cách vị trí đền Thác Bà 5km để lấy chỗ thi công.
Đền Mẫu tọa lạc bên hữu ngạn sông Chảy, mặt hướng ra sông theo hướng Đông Đông bắc. Sau nhiều lần tôn tạo, phục dựng nhưng đền vẫn giữ được dáng vẻ cổ xưa. Cảnh quan do con người và tạo hóa đắp đổi, tuy khiêm nhường về mặt vật chất nhưng công trình thực sự vẫn toát lên linh khí của đền xưa chốn cũ với dáng vẻ vừa mộng lại vừa thực, vắng mà không quạnh, lặng mà không đìu hiu, tĩnh động luôn hòa quyện, cổ kính song vẫn hiện đại.
Kiến trúc
Đến với Đền bạn sẽ được chiêm ngưỡng nối kiến trúc độc đáo.
Đền Mẫu Thác Bà gồm có 5 gian đại bái, 3 gian trung cung và 3 gian hậu cung.
- Chính giữa gian Đại bái là bức cuốn thư “Thác Bà linh từ”.
- Ở cung chính tâm: trên cùng thờ Tam Phủ: Đức Ngọc Hoàng, quan Nam Tào (bên phải) quan Bắc Đẩu (bên trái); Tiếp đó là vị trí thờ Ngũ Vị Tôn Ông (Tức 5 ông quan lớn trấn giữ 4 phương Đông, Tây, Nam, Bắc và phương chính giữa) với ông Hoàng Bảy (bên phải) và ông Hoàng Mười (bên trái), hai bên là hai đôi câu đối.
- Cung bên phải là bàn thờ Ban Trần Triều có tượng Đức thánh Trần Hưng Đạo.
- Cung bên trái thiết lập phủ “Chúa Sơn Lâm” có 2 tượng cô hầu và 12 cô Sơn Trang. Tại gian giữa “Tứ phủ Chầu bà” thờ 4 chầu cai quản 4 phương Đông, Tây, Nam, Bắc theo đúng tín ngưỡng tâm linh của người Việt.
- Gian hậu cung thờ Mẫu Thác Bà và Tam Tòa Thánh Mẫu.
Trong đền còn nhiều những hiện vật quý giá mang giá trị lịch sử, văn hóa. Qua các triều đại, đền được 6 lần sắc phong. Nữ thần Diệu Minh Đạt là vị duy nhất được nhắc đến trong sắc phong cùng văn chầu và bài khấn. Ngài choàng khăn đỏ, vận áo đỏ. Không rõ thân thế.
Các nhân vật được thờ tự
Mẫu Thác Bà; Tam Tòa Thánh Mẫu; Ngũ vị tôn ông.
Ngoài thần Diệu Minh Đạt, đền còn thờ Tam Phủ và các Hoàng Cô Hoàng Cậu như các đền khác.
Các hiện vật
Trải qua nhiều năm tháng Đền vẫn còn giữ được nhiều hiện vật có giá trị: một pho tượng gỗ, sơn thiếp, vận sắc phục đỏ, thờ trong hậu cung. Bốn góc có bốn pho tượng nữ gỗ tô mầu tượng quanh tượng Mẫu.
Sắc phong có 6 bản gồm: Tự Đức năm thứ 33 (1880) gồm một bản chính và một bản sao phong cho thần nữ Diệu Minh Đạt; Đồng Khánh năm thứ 2 (1887) phong cho thần nữ Thục Diệu Minh Đạt; Duy Tân năm thứ 3 (1907) phong lần thứ 2 cho thần nữ Thục Diệu Minh Đạt; Khải Định năm thứ 9 (1924) phong cho thần nữ Huyền Diệu Minh Đạt… Ngoài ra còn có một sắc phong đời Lê Cảnh Hưng bị thất lạc.
Sự kiện – Lễ hội
Lễ hội đền Mẫu Thác Bà có 3 lễ hội chính: Lễ hội mùa xuân ngày mùng 9 tháng Giêng; Lễ hội mùa hè ngày 17 tháng 5; Lễ hội mùa thu ngày 10 tháng 10 (âm lịch), trong đó lễ hội xuân là lễ hội lớn nhất.
Quyết định số 701/QĐ-UBND, ngày 28/12/2004 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái công nhận Di tích đền Thác Bà, thị trấn Thác Bà, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái là Di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh.
____________________________
Tiếng Anh (English)
The Thac Ba Shrine, also known as the Thac Ba Temple, is located in Thac Ba town, Yen Binh district, Yen Bai province. With an area of 1,800m2, situated on Hoang Thi mountain, the shrine is positioned 70m above the mountain base, facing northeast, leaning against the mountain, overlooking the Chay River. Visitors can reach the shrine by road or waterway from various directions.
According to tradition dating back to the time of the Hung Kings, the Thac Ba Shrine was built to honor Princess Minh Dat, who contributed to the development of the Chay River area. In 1963, due to the construction of the Thac Ba hydroelectric plant, the shrine was relocated 5km to Vinh Kien commune for preservation.
The architecture of the Thac Ba Shrine is unique with 5 main halls, 3 middle halls, and 3 rear halls. The shrine also houses many precious artifacts, including wooden statues and royal decrees from different dynasties.
The festival at the Thac Ba Shrine is held on three main occasions throughout the year, with the spring festival being the largest. This was recognized by the decision of the Yen Bai Provincial People’s Committee in 2004, when the shrine was designated as a provincial-level historical and cultural relic.
Tiếng Trung (Chinese)
塔巴母庙，又称塔巴庙，位于云南省元阳县塔巴镇。占地1800平方米，位于皇帝山上，海拔70米，朝东北方向，背山面河。游客可以通过不同方向的公路或水路到达寺庙。
根据传统，自从雄王时代，塔巴母庙就是为了纪念明达公主而建造的，她对开发塔巴瀑布地区做出了贡献。1963年，由于修建塔巴水电站的需要，庙宇被迁移至离此地5公里的永健乡以便保存。
塔巴母庙的建筑非常独特，有五间大殿、三间中殿和三间后殿。庙内还藏有许多珍贵的文物，包括各个时代的木雕和文物。
塔巴母庙的节日在一年中举办三次，其中春节是最重要的节日。这是由于2004年云南省人民政府的决定，将寺庙确定为省级历史文化遗址。
Tiếng Pháp (French)
Le sanctuaire de Thac Ba, également connu sous le nom de temple Thac Ba, est situé dans la ville de Thac Ba, district de Yen Binh, province de Yen Bai. Avec une superficie de 1 800 m2, situé sur la montagne Hoang Thi, le sanctuaire est positionné à 70 mètres au-dessus de la base de la montagne, orienté vers le nord-est, adossé à la montagne, surplombant la rivière Chay. Les visiteurs peuvent accéder au sanctuaire par la route ou par voie navigable depuis diverses directions.
Selon la tradition remontant à l’époque des Rois Hùng, le sanctuaire de Thac Ba a été construit pour honorer la princesse Minh Dat, qui a contribué au développement de la région de la rivière Chay. En 1963, en raison de la construction de la centrale hydroélectrique de Thac Ba, le sanctuaire a été déplacé de 5 km vers la commune de Vinh Kien pour être préservé.
L’architecture du sanctuaire de Thac Ba est unique avec 5 salles principales, 3 salles intermédiaires et 3 salles arrières. Le sanctuaire abrite également de nombreux objets précieux, notamment des statues en bois et des décrets royaux de différentes dynasties.
La fête au sanctuaire de Thac Ba est célébrée à trois occasions principales tout au long de l’année, le festival du printemps étant le plus important. Cela a été reconnu par la décision du comité populaire provincial de Yen Bai en 2004, lorsque le sanctuaire a été désigné comme un site historique et culturel de niveau provincial.
