Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Hương Tuyết có tên chữ là Hương Tuyết tự, tọa lạc tại ngõ 205, phố Bạch Mai, phường Cầu Dền, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội.
Lịch sử và nhân vật
Lịch sử
Tương truyền chùa Hương Tuyết, ban đầu được xây dựng tại khu vực ngõ Giếng Mứt, làng Hồng Mai vào cuối thế kỷ XIX, chùa do một số vị tăng sĩ và dân làng cùng chung tay kiến tạo.
Do hoàn cảnh thay đổi, chùa được dời từ ngõ Giếng Mứt về vị trí như hiện tại. Theo Thiền phả chùa Bà Đá, chùa được tái thiết vào năm Nhâm Tý niên hiệu Duy Tân thứ 6 (1912): “Duy Tân lục niên Nhâm Tý, tân tạo Hương Tuyết tự.” Người có công xây dựng lại chùa Hương Tuyết là vị Tổ thứ tư chùa Bà Đá – Thiền sư Thích Thông Toàn, ngài cũng chính là vị trụ trì đầu tiên của chùa Hương Tuyết. Việc xây dựng chùa không thể không nhắc đến sự đóng góp tịnh tài lớn của vợ chồng thí chủ Nguyễn Hữu Quang.
Theo đó, tấm bia Hương Tuyết tự phụng Hậu bi lập vào năm Duy Tân thứ sáu (1912) hiện còn lưu giữ tại khuôn viên chùa cho biết ông Nguyễn Hữu Quang ở phố Hàng Đào, phường Đồng Lạc, cùng phu nhân là bà Trương Thị Điều đã phát tâm mua một khu vườn tư tại địa phận phường Bạch Mai, huyện Hoàn Long để xây dựng chùa thờ Phật, tô tượng, đúc chuông,…đến ngày lành tháng 10 năm Tân Hợi (1911) chùa xây xong, đặt tên là Hương Tuyết tự.
Chùa Hương Tuyết từng gắn bó mật thiết với hoạt động cách mạng nửa đầu thế kỷ XX. Ngôi nhà số 8 cạnh chùa (trước kia thuộc đất chùa) từng là nơi sinh hoạt của Tổ chức Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội và là nơi đặt Chi bộ Cộng sản đầu tiên vào năm 1929. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chùa Hương Tuyết là nơi che giấu cán bộ, lưu trữ và tuyên truyền các tài liệu cách mạng như báo Búa Liềm, truyền đơn, tuyên ngôn của Đông Dương Cộng sản Đảng. Đặc biệt, chùa có liên quan đến cuộc bãi công của công nhân xưởng Avia ngày 28/5/1929, một trong những phong trào công nhân tiêu biểu đầu tiên tại Hà Nội. Hơn 200 công nhân đã tham gia bãi công, đưa ra các yêu sách về tăng lương, giảm áp bức, không đuổi người bãi công,… việc bãi công kéo dài suốt 13 ngày, buộc chủ xưởng phải nhượng bộ.
Năm 1983, chùa tiếp tục tiến hành một cuộc trùng tu lớn, tuy nhiên vẫn giữ được các nét kiến trúc, điêu khắc cũ mang dấu ấn nghệ thuật thời Nguyễn đầu thế kỷ XX.
Các đời trụ trì
- Sư tổ Thuần Hợp – Thích Thông Toàn, tự Minh Minh thiền sư (1846 – 1917), Ngài là Tổ thứ 4 chùa Bà Đá.
- Sa môn Thích Thanh Lạc (sau trụ trì chùa Ngâu, xã Tam Hiệp, huyện Thanh Trì, Hà Nội).
- Sa môn Thích Thanh Doãn (đường sinh trụ trì chùa Linh Quang, xã Phương Cầu, huyện Đà Bắc).
- Ni sư Thích Đàm Tiến (thế danh Lý Thị Sự) đương kim trụ trì.
Kiến trúc cảnh quan
Hiện nay, mặt bằng tổng thể của chùa gồm các hạng mục chính: Cổng chùa, Chùa chính, Nhà Tổ, Nhà Mẫu và Nhà Khách. Chùa chính được xây dựng theo kiểu “tiền nhị, hậu đinh”, gồm ba phần: Tiền Đường, Trung Đường và Thượng Điện. Tiền Đường và Trung Đường: bố cục song song hình chữ “nhị”, mỗi nếp nhà 5 gian, tường hồi bít đốc tay ngai, mái liền nhau có hệ thống máng thoát nước. Tiền đường có kết cấu đơn giản kiểu vì kèo quá giang, các xà, hoành, kẻ bào trơn, nhẹ nhàng. Trung Đường sử dụng kết cấu thượng chồng rường giá chiêng – hạ kẻ chuyền, với hoa văn chạm nổi đơn giản như hoa thị, lá cách điệu. Thượng Điện: gồm 3 gian chạy dọc, nối tiếp Trung Đường, có 4 bộ vì kèo kiểu chồng rường giá chiêng, bào trơn, kẻ soi. Gian giữa có hai bức cốn nách chạm nổi đề tài rồng cuốn thủy, thể hiện kỹ thuật chạm khắc tinh xảo, đậm phong cách nghệ thuật kiến trúc thời Nguyễn thế kỷ XX.
Hiện vật
Chùa Hương Tuyết hiện đang lưu giữ một hệ thống hiện vật phong phú, có giá trị cao cả về mặt lịch sử, tín ngưỡng và nghệ thuật, phản ánh đặc trưng mỹ thuật tôn giáo Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX.
- 50 pho tượng tròn được tạo tác khoảng nửa đầu thế kỷ XX, mang đầy đủ quy chuẩn của tượng Phật đương thời.
- Bia Hương Tuyết tự phụng Hậu bi ký niên đại Duy Tân thứ 6 (1912)
- Bia Đức sinh văn bi kỷ niệm niên đại ?
- 01 Chuông đồng
- Y môn, cửa võng, cuốn thư, nhang án, hoành phi, câu đối, long ngai, khám thờ,.. sơn son thếp vàng, chạm khắc tứ linh, hổ phù, tứ quý, rồng chầu.
Sự kiện và lễ hội
Chùa Hương Tuyết không chỉ là một công trình kiến trúc tôn giáo độc đáo mà còn là một địa danh lịch sử quan trọng, gắn liền với thời kỳ chuẩn bị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Chính vì vậy, chùa thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước, đặc biệt là những người yêu thích lịch sử và văn hóa cách mạng.
Hàng năm, chùa tổ chức nhiều sự kiện và lễ hội truyền thống mang đậm nét văn hóa tâm linh và lịch sử. Trong đó, lễ hội xuân tại chùa Hương Tuyết là một trong những hoạt động nổi bật nhất, thu hút hàng nghìn lượt người tham dự. Lễ hội thường bắt đầu từ đầu năm âm lịch và kéo dài trong nhiều ngày, với các nghi lễ cầu an, dâng hương, tụng kinh và các hoạt động văn hóa đặc sắc.
Ngoài ra, chùa còn tổ chức các sự kiện tưởng niệm và hoạt động tri ân những sự kiện lịch sử quan trọng liên quan đến giai đoạn cách mạng, giúp du khách hiểu sâu sắc hơn về vai trò của chùa trong quá trình đấu tranh giành độc lập dân tộc. Các chương trình giao lưu văn hóa, tọa đàm về lịch sử cách mạng và Phật giáo cũng được tổ chức định kỳ, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng.
Nhờ những sự kiện và lễ hội đặc sắc, chùa Hương Tuyết không chỉ là nơi thờ tự mà còn trở thành điểm đến văn hóa, lịch sử hấp dẫn, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản truyền thống của dân tộc.
Xếp hạng
Chùa Hương Tuyết được xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia năm 1996.
Tài liệu tham khảo
- Thanh Hà, “Chùa Hương Tuyết – Di tích cách mạng kháng chiến”, Sở Văn hóa – Thể thao Thành phố Hà Nội, Ngày 28/00/2022.
- Di tích lịch sử Chùa Hương Tuyết, hanoi.gov.vn
- Chùa Hương Tuyết, Di tích lịch sử – văn hóa Hà Nội.
- “Ngõ Chùa Hương Tuyết, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội”, Tạp chí Người Hà Nội online, Ngày 14/06/2017.
_____________________________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Huong Tuyet Temple is situated in Alley 205 Bach Mai Street, Bach Mai Ward, Hai Ba Trung District, Hanoi, and is affiliated with the Northern Buddhist sect. Constructed in the early 20th century, it was originally located in Hoan Long District, on the outskirts of Hanoi. The temple’s establishment was led by Nguyen Huu Quang and his wife Truong Thi Dieu, who acquired land to construct the temple. In 1911, the completed structure was named “Huong Tuyet Tu,” showcasing distinctive traditional architecture, including a main hall, ancestral hall, mother’s house, and guesthouse.
Tiếng Trung (Chinese)
香雪寺位于河内市海英区白梅街205巷，属于北宗佛教。建于20世纪初，最初位于河内市郊的桓龙区。寺庙的兴建由阮有光及其妻子张氏蝶发起，他们购地兴建寺庙。1911年，完工的寺庙被命名为“香雪寺”，展示了独特的传统建筑风格，包括主殿、祖堂、母亲之屋和客房。
Tiếng Pháp (French)
Le temple Hương Tuyết, situé dans l’allée 205 de la rue Bach Mai, quartier de Bach Mai, district de Hai Ba Trung, à Hanoï, appartient à la secte bouddhiste du Nord. Construit au début du XXe siècle, il était initialement situé dans le district de Hoan Long, en périphérie de Hanoï. La construction a été initiée par Nguyen Huu Quang et son épouse Truong Thi Dieu, qui ont acheté un terrain pour construire le temple. Nomé “Huong Tuyet Tu” en 1911, le temple présente une architecture traditionnelle unique avec une salle principale, une salle ancestrale, une maison mère et une maison d’hôtes.
