Vị trí
Đền, chùa Xuân Hy còn có tên gọi là đền Hạ thuộc xã Xuân Thủy, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định.
Lược sử
Căn cứ vào các nguồn tư liệu hiện lưu giữ tại di tích cùng truyền thuyết tại địa phương, đền Xuân Hy là nơi ghi dấu công lao khai hoang lấn biển của tướng quân Ngô Miễn diễn ra vào cuối thời Trần.Tướng quân Ngô Miễn hiệu là Đại Đức, sinh năm 1371 tại xã Xuân Phương, huyện Kim Hoa, phủ Bắc Hà nay là xã Phúc Thắng, huyện Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc. Ngô Miễn sinh ra và lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống hiếu học. Năm 1391, ông thi đỗ Thái học sinh (Tiến sĩ) dưới triều vua Trần Thuận Tông. Sau khi đỗ đạt Ngô Miễn không ra làm quan mà trở về quê nhà mở trường dạy học. Với đức độ cùng tài năng của mình, học trò khắp nơi tìm đến theo học ông ngày một đông. Trong thời gian mở trường dạy học tại quê nhà, ông đã nhiều lần đặt chân đến vùng đất Sơn Nam (Nam Định) và Nhật Nam (Hà Tĩnh). Ông nhận thấy vùng biển Sơn Nam có nhiều bãi bồi rộng lớn thuận tiện cho công việc khai hoang. Trong giai đoạn này, nhà Trần vẫn duy trì chính sách cho những người có thế lực đưa dân đi khẩn hoang. Sau khi được triều đình cho phép, Ngô Miễn cùng 10 ông tổ của các dòng họ: Ngô, Đỗ, Trần, Hoàng, Nguyễn, Phạm, Vũ, Đinh, Đào, Bùi tìm xuống vùng đất ven biển thuộc phủ Thiên Trường.
Trong khoảng thời gian từ năm 1392 đến năm 1396, Ngô Miễn cùng các vị tổ của nhiều dòng họ đã khai khẩn trên 2.000 mẫu ruộng. Để khẳng định công lao và thành quả của mình, dân làng cùng Ngô Miễn liền đặt tên cho miền đất mới là Nhất Thi theo tên gọi tại quê cũ.
Năm 1400, Hồ Quý Ly lên ngôi vua đã cho mời ông ra làm quan. Ông được phong chức “Nội thái giám quân thiên vương” chỉ huy đội quân của triều đình đóng tại Tây Đô (Thanh Hóa). Năm 1406, ông được phong chức “Hữu tham tri chính tự, kiến tri các lăng phủ Thiên Xương”. Trong 6 năm làm quan dưới triều Hồ, ông luôn tỏ rõ là người có tài năng, đức độ, liêm khiết và đóng góp nhiều công sức vào việc cải cách xã hội. Năm 1407, quân Minh sang xâm lược nước ta, vua quan nhà Hồ lãnh đạo nhân dân kháng chiến bị thất bại. Tướng quân Ngô Miễn vẫn tiếp tục lãnh đạo nhân dân kháng chiến. Sau biết không thể chống cự được, ông bèn nhảy xuống biển Kỳ La (Hà Tĩnh) tuẫn tiết vào năm 1407. Trước công lao to lớn của ông đối với đất nước, quê hương với nhân dân nhiều xã ở huyện Xuân Trường đều tôn Ngô Miễn là ông tổ khai sáng. Sau khi ông tuẫn tiết nhân dân đã lập đền thờ tri ân công đức, bày tỏ lòng thành kính ngưỡng vọng. Hiện nay tại chính tẩm đền Xuân Hy còn bức đại tự ghi dòng chữ “Triệu tư ấp” có nghĩa là xây dựng nên ấp này.
Kiến trúc
Đền Xuân Hy hiện nay được xây trên một khu đất rộng hơn 2 mẫu Bắc bộ, xung quanh là cánh đồng lúa. Ngôi đền làm theo kiểu: Tiền chữ nhất hậu chữ đinh gồm Tiền đường 7 gian, trung đường 3 gian, cung cấm 1 gian. Toàn bộ hệ thống kèo, xà, bẩy tiền, bẩy hậu gia công theo kiểu “bào trơn đóng bén” theo phong cách nghệ thuật thời Nguyễn chạm khắc đơn giản nhưng hài hòa thanh thoát.
Đền Xuân Hy được tọa lạc trên một khu đất rộng, nằm ở cuối làng, xung quanh là cánh đồng lúa bao bọc. Trước Đền là một hồ rộng, hình chữ nhật, xung quanh hồ là hàng nhãn cổ thụ xum xuê, trước đền là sân đền rộng để làm nghi lễ. Phần chính của khu đền hiện nay gồm: Bốn gian tiền đường, ba gian trung đường và một gian hậu cung. Trải qua thời gian dân làng tu sủa để bảo tồn nhưng vẫn giữ nét cổ kính và mang nhiều dấu ấn của kiến trúc Nguyễn.
Sự kiện – Lễ hội
Hàng năm vào các ngày từ 20 đến 22 tháng 8 âm lịch, nhân dân làng Xuân Hy lại vui mừng tổ chức lễ hội để bày tỏ lòng biết ơn các vị thủy tổ có công khai sáng. Trong ngày hội ngoài nghi thức tế lễ, rước kiệu thánh đi xung quanh làng, nhân dân còn tổ chức nhiều trò chơi dân gian như thi đấu cờ người, tổ tôm điếm. Nét đặc trưng trong hội làng Xuân Hy là trò chơi thổi cơm thi. Đây là trò chơi nhằm tái diễn cảnh lao động khó khăn vất vả của các vị thủy tổ ở miền đất mới. Trò chơi “thổi cơm thi” diễn ra vào sáng ngày 21 tháng 8. Tham dự trò này là 8 thanh niên của 8 giáp với trang phục đầu đội khăn đỏ, lưng thắt đai lụa xanh, mình để trần. Đồ dùng mang theo gồm bó đuốc, cần trúc treo một niêu đồng. Mở đầu cuộc thi là nghi thức lấy lửa được thực hiện theo kiểu xiết hai thanh tre vào bùi nhùi. Khi đã có lửa các giáp tiến hành thổi cơm. Quy định của cuộc thi là vừa đi vừa nấu cơm. Sau khi cơm chín các đội tiến hành mang lên lễ thánh.
Trong những năm gần đây, hội làng còn tổ chức thêm nhiều trò chơi mới như múa sư tử, chạy thi, đấu gậy… Tất cả nhằm mục đích khơi dậy truyền thống thượng võ và văn hiến của quê hương. Lễ hội truyền thống tại đền Xuân Hy là một nét đẹp văn hóa, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của người dân xã Xuân Thủy huyện Xuân Trường với công lao của tiên tổ.
___________________
Tiếng Anh (English)
The Xuan Hy Temple, also known as the Lower Temple, is located in Xuan Thuy commune, Xuan Truong district, Nam Dinh province. The history of this temple is recorded from local sources and legends. This is where General Ngo Mien, with the title Dai Duc, born in 1371, carried out the merit of reclaiming land from the sea at the end of the Tran dynasty. After passing the Imperial Examination, he returned to his hometown to establish schools and later led the people to reclaim land in Son Nam (Nam Dinh) and Nhat Nam (Ha Tinh). He and other lineages reclaimed over 2,000 hectares of land, contributing to the construction of the new land called Nhat Thi. After being appointed as an official, Ngo Mien contributed to social reforms under the Ho Quy Ly dynasty. During the invasion of the Ming army, he continued to lead the people in resistance but eventually succumbed in 1407. The villagers revered him as the founding father of enlightenment and built a temple to show gratitude for his virtues.
The architecture of Xuan Hy Temple is built on spacious land, including front yard, middle yard, and backyard. Although it has been renovated, the temple still retains its ancient beauty and bears many marks of Nguyen architecture.
Every year from the 20th to the 22nd of the 8th lunar month, the Xuan Hy village organizes a festival to honor the meritorious water ancestors. The festival not only includes ritual ceremonies but also traditional folk games such as human chess, catching crabs, and blowing rice straw, aiming to recreate the hardships of the water ancestors’ lives. This is a beautiful traditional cultural feature of the people of Xuan Thuy commune, Xuan Truong district.
Tiếng Trung (Chinese)
春池庙，又称下庙，位于南定省春长县春水乡。该庙的历史记录来源于当地资料和传说。这是将军吴绵，号称大德，生于1371年，在陈朝末期开垦海滨的功勋所在地。经过通过科举考试后，他回到家乡开办学校，随后领导人民在山南（南定）和日南（河静）开垦土地。他和其他族裔开垦了2000多公顷的土地，为建设新的土地贡献了力量，这片土地被称为“一泰”。吴绵被任命为官员后，为胡季礼王朝的社会改革做出了贡献。在明军入侵期间，他继续领导人民抵抗，但最终在1407年屈服。村民们尊称他为开明之父，并建造了一座庙宇来感谢他的功德。
春池庙的建筑建在宽敞的土地上，包括前院、中院和后院。尽管进行过翻修，但庙宇仍保留着古老的美丽，具有许多阮朝建筑的特点。
每年农历8月20日至22日，春池村举办庆祝活动，以表彰功勋卓著的水祖先。这个节日不仅包括宗教仪式，还有象棋、捉螃蟹和吹稻草等传统民间游戏，旨在重现水祖先的艰辛生活。这是春水乡春长县人民的一项美丽的传统文化特色。
Tiếng Pháp (French)
Le temple de Xuan Hy, également connu sous le nom de temple du Bas, est situé dans la commune de Xuan Thuy, district de Xuan Truong, province de Nam Dinh. L’histoire de ce temple est enregistrée à partir de sources locales et de légendes. C’est là que le général Ngo Mien, avec le titre de Dai Duc, né en 1371, a réalisé le mérite de reconquérir des terres sur la mer à la fin de la dynastie Tran. Après avoir réussi l’examen impérial, il est retourné dans sa ville natale pour établir des écoles et a ensuite conduit le peuple à reconquérir des terres à Son Nam (Nam Dinh) et Nhat Nam (Ha Tinh). Lui et d’autres lignées ont reconquis plus de 2 000 hectares de terres, contribuant à la construction de la nouvelle terre appelée Nhat Thi. Après avoir été nommé fonctionnaire, Ngo Mien a contribué aux réformes sociales sous la dynastie Ho Quy Ly. Pendant l’invasion de l’armée Ming, il a continué à diriger le peuple dans la résistance mais a finalement succombé en 1407. Les villageois l’ont vénéré comme le père fondateur de l’illumination et ont construit un temple pour témoigner leur gratitude pour ses vertus.
L’architecture du temple de Xuan Hy est construite sur un terrain spacieux, comprenant une cour avant, une cour moyenne et une cour arrière. Bien qu’il ait été rénové, le temple conserve toujours sa beauté ancienne et porte de nombreuses marques de l’architecture Nguyen.
Chaque année, du 20 au 22 du 8e mois lunaire, le village de Xuan Hy organise un festival pour honorer les ancêtres aquatiques méritoires. Le festival comprend non seulement des cérémonies rituelles mais aussi des jeux folkloriques traditionnels tels que les échecs humains, la capture de crabes et le soufflage de paille de riz, dans le but de recréer les difficultés de la vie des ancêtres aquatiques. Il s’agit d’une belle caractéristique culturelle traditionnelle des habitants de la commune de Xuan Thuy, district de Xuan Truong.
