Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Thiên Tuế có tên chữ là Quán Không tự, tọa lạc tại làng Phù Lỗ Đông xã Sóc Sơn, thành phố Hà Nội. Chùa được xây dựng trên một khu đất rộng rãi, phong thủy đặc biệt, tương truyền là đỉnh Chu Tước, một trong bốn linh thú trấn giữ bốn phương theo quan niệm phương Đông. Phía trước chùa nhìn ra dãy núi Tản Viên hùng vĩ, phía bên trái tựa vào sông Nguyệt Đức êm đềm, bên phải là mạch Đăng Khoa.
Lịch và nhân vật
Lịch sử
Căn cứ vào văn bia Thánh thượng thái bình thời/Trùng tu Thiên Tuế tự/Công đức cúng điền bi/Tín chủ hưng sùng ký lập vào niên hiệu Thịnh Đức thứ 2 (1654), biết rằng chùa Thiên Tuế ở xã Phù Lỗ, huyện Kim Hoa vốn là một cổ tự danh lam, nổi tiếng linh ứng, có phong cảnh hữu tình. Tương truyền, vào thời Trần, thiền sư Quán Không từng đến đây trụ trì, từ đó chùa còn có tên gọi chùa Quán Không. Trải qua nhiều thế kỷ, chùa từng được các bậc quyền quý đương thời quan tâm tu bổ. Đặc biệt, Thái úy Trấn Quốc công cùng cha con Thái bảo Ninh Quốc công nhiều lần đứng ra sửa sang, mở rộng. Tuy nhiên, do biến động binh hỏa liên miên, chùa nhiều lần bị hư hại, đổ nát. Đến đầu thế kỷ XVII, Thị nội giám Lê Văn Tiến, Đô đốc Ninh quận công Thân Văn Quang cùng nhiều tín chủ phát tâm đã đứng ra hưng công đại trùng tu, kiến thiết lại Phật Điện, Thiêu Hương, Tiền Đường, Hậu Đường, đồng thời tô tượng và tu bổ cảnh quan chùa.
Đến năm 1707, chùa tiếp tục được trùng tu quy mô lớn. Văn bia trên cột hương đá Quán Không/Thiên Tuế/Thiên Đài/Thạch Trụ cho biết, trong đợt này, các thiện nam tín nữ đã đóng góp công sức và của cải để dựng bảy gian Tiền Đường, xây Đài Hương cùng nhiều hạng mục khác. Danh sách những người phát tâm cúng tiến cũng được ghi chép đầy đủ trên bia.
Các đời sư trụ trì
- Trụ trì Tạ Thế Hiền, tự Đức Thành, hiệu Huyền Vinh trụ trì chùa trong khoảng trước và sau năm 1654 (bia Thánh thượng thái bình thời/Trùng tu Thiên Tuế tự/Công đức cúng điền bi/Tín chủ hưng sùng ký)
- Trụ trì tự Huyền Đức, trụ trì chùa trong khoảng trước và sau năm 1707 (bia Quán Không/Thiên Tuế/Thiên Đài/Thạch Trụ)
- Sư cô Thích Minh Tâm trụ trì chùa từ năm 2002 đến nay.
Kiến trúc cảnh quan
Hiện tại, chùa được dựng theo lối kiến trúc nội công ngoại quốc gồm các hạng mục như: Tam Quan, Tam Bảo, Nhà Tổ, Quan Âm Các, Địa Tạng Lầu, Điện Dược Sư, Nhà Mẫu, Vườn Tháp Tổ,… cùng các nhà phụ trợ khác.
Hiện vật
Những hiện vật quý giá hiện vẫn được lưu giữ và bảo quản tại chùa gồm:
- 2 văn bia: Thánh thượng thái bình thời/Trùng tu Thiên Tuế tự/Công đức cúng điền bi/Tín chủ hưng sùng kí niên hiệu Thịnh Đức thứ 2 (1654) và Quán Không/Thiên Tuế/Thiên Đài/Thạch Trụ niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 3 (1707).
- 1 quả chuông niên hiệu Cảnh Thịnh
- 1 khánh cổ bằng đồng
Tài liệu tham khảo
- Thác bản văn bia chùa Thiên Tuế, Chonthieng.com
__________________
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Name and Geographical Location
Thien Tue Pagoda, formally known as Quan Khong Tu, is located in Phu Lo Dong Village, Soc Son District, Hanoi. The pagoda stands on a spacious plot of land with unique feng shui, traditionally believed to be the Vermilion Bird (Chu Tuoc) peak, one of the four sacred creatures guarding the cardinal directions in Eastern cosmology. In front of the pagoda lies the majestic Tan Vien Mountain range; to the left flows the gentle Nguyet Duc River; and to the right stretches the Dang Khoa vein.
History of Formation
According to the stele Thanh Thuong Thai Binh Thoi / Trung Tu Thien Tue Tu / Cong Duc Cung Dien Bi / Tin Chu Hung Sung Ky, dated to the 2nd year of the Thinh Duc era (1619), Thien Tue Pagoda in Phu Lo commune, Kim Hoa district, was originally an ancient and sacred site, renowned for its spiritual efficacy and picturesque setting.
Tradition holds that during the Tran dynasty, Zen Master Quan Khong resided here, giving the pagoda its alternate name, Quan Khong Pagoda. Over the centuries, the temple received attention and patronage from contemporary nobility, particularly Grand Commandant Tran Quoc Cong and Grand Guardian Ninh Quoc Cong and his son, who sponsored multiple restorations and expansions. However, due to successive wars, the pagoda repeatedly suffered damage and destruction.
By the early 17th century, Court Eunuch Le Van Tien, Admiral Ninh Quan Cong Than Van Quang, and many devoted patrons launched a major reconstruction, rebuilding the Buddha Hall, Incense Hall, Front Hall, Rear Hall, as well as recasting statues and restoring the temple’s landscape.
In 1707, the pagoda underwent another large-scale renovation. The stele on the stone incense pillar (Quan Khong / Thien Tue / Thien Dai / Thach Tru) records that during this campaign, local devotees contributed resources to build a seven-bay Front Hall, a Hương Pavilion, and many other structures. The full list of contributors was inscribed on the stele.
Architecture and Landscape
Today, Thien Tue Pagoda is designed in the traditional “noi cong ngoai quoc” layout (inner I-shape, outer square), featuring:
Tam Quan Gate
Tam Bao Hall
Patriarchs’ Hall (Nha To)
Avalokitesvara Pavilion (Quan Am Cac)
Ksitigarbha Pavilion (Dia Tang Lau)
Medicine Buddha Hall (Dien Duoc Su)
Mother Goddess Hall (Nha Mau)
Stupa Garden (Vuon Thap To)
along with auxiliary structures.
Artifacts
The pagoda preserves many valuable relics, including:
2 stone steles:
Thanh Thuong Thai Binh Thoi / Trung Tu Thien Tue Tu / Cong Duc Cung Dien Bi / Tin Chu Hung Sung Ky, dated Thinh Duc 2 (1619)
Quan Khong / Thien Tue / Thien Dai / Thach Tru, dated Vinh Thinh 3 (1707)
1 bronze bell, dated to the Canh Thinh era
1 ancient bronze khanh (ritual gong)
Successive Abbots
Venerable Ta The Hien, Dharma name Duc Thanh, title Huyen Vinh, abbot before and after 1619 (per the 1619 stele).
Venerable Huyen Duc, abbot before and after 1707 (per the 1707 stele).
Bhikkhuni Thich Minh Tam, serving as abbot since 2002 to the present.
References
- Stele inscriptions of Thien Tue Pagoda, Chonthieng.com
__________________
Tiếng Pháp (français’)
Nom et situation géographique
La pagode Thien Tue, dont le nom en caractères est Quan Khong tu, est située dans le village de Phu Lo Dong, district de Soc Son, ville de Hanoï. Elle s’élève sur un vaste terrain au feng shui particulier, considéré comme le sommet du Chu Tuoc, l’un des quatre animaux sacrés protégeant les directions cardinales selon la cosmologie orientale. Devant la pagode s’étend la majestueuse chaîne de montagnes Tan Vien, à gauche coule la douce rivière Nguyet Duc, tandis qu’à droite se trouve la veine Dang Khoa.
Histoire de formation
Selon la stèle Thanh thuong thai binh thoi / Trung tu Thien Tue tu / Cong duc cung dien bi / Tin chu hung sung ky datée de la 2e année de l’ère Thinh Duc (1619), la pagode Thien Tue, située dans la commune de Phu Lo, district de Kim Hoa, était déjà un ancien sanctuaire renommé, réputé pour son caractère sacré et son paysage poétique.
La tradition rapporte qu’à l’époque des Tran, le maître zen Quan Khong y vécut comme abbé, d’où le nom alternatif de pagode Quan Khong. Au fil des siècles, des dignitaires importants en prirent soin, notamment le Thai uy Tran Quoc Cong et le Thai bao Ninh Quoc Cong (père et fils), qui la firent restaurer et agrandir à plusieurs reprises. Mais les guerres successives provoquèrent destructions et ruines.
Au début du XVIIe siècle, grâce au soutien de Le Van Tien (Thị nội giám), de Than Van Quang (Do doc Ninh quan cong) et de nombreux fidèles, une grande restauration fut entreprise : reconstruction du sanctuaire principal, de la salle des encens, de la salle antérieure et de la salle postérieure, modelage des statues et aménagement du paysage.
En 1707, la pagode fut à nouveau reconstruite à grande échelle. La stèle gravée sur la colonne de pierre Quan Khong / Thien Tue / Thien Dai / Thach Tru rapporte la contribution de nombreux fidèles pour l’édification d’un Tien Duong de sept travées, d’un pavillon des encens, ainsi que d’autres ouvrages. La liste des donateurs y est consignée.
Architecture et paysage
Aujourd’hui, la pagode suit le plan architectural noi cong ngoai quoc (intérieur en forme de 工, extérieur en forme de 國), comprenant : Tam Quan, Tam Bao, Maison des ancêtres, pavillon de Quan Am, tour de Dia Tang, sanctuaire du Bouddha de la médecine (Duoc Su), maison des déesses-mères, jardin des stupas, et divers bâtiments annexes.
Reliques conservées
2 stèles :
Thanh thuong thai binh thoi / Trung tu Thien Tue tu / Cong duc cung dien bi (ère Thinh Duc 2, 1654)
Quan Khong / Thien Tue / Thien Dai / Thach Tru (ère Vinh Thinh 3, 1707).
1 cloche datant de l’ère Canh Thinh.
1 gong ancien en bronze.
Les abbés successifs
Ta The Hien, nom religieux Duc Thanh, titre Huyen Vinh, abbé de la pagode avant et après 1619 (mentionné sur la stèle de l’ère Thinh Duc).
Abbé Huyen Duc, actif avant et après 1707 (mentionné sur la stèle de l’ère Vinh Thinh).
Sœur Thich Minh Tam, abbesse depuis 2002 jusqu’à nos jours.
Références
- Thác bản văn bia chùa Thiên Tuế, Chonthieng.com
__________________
Tiếng Trung (中文)
名称与地理位置
天岁寺，字名“观空寺”，坐落于河内市朔山郡扶鲁东村。寺建于一块宽阔之地，相传为朱雀峰——东方“四灵”之一所镇守之方。寺前远眺雄伟的傥渊山脉，左依宁静的月德河，右靠登科脉，地势风水殊胜。
历史形成
据碑刻《圣上太平时／重修天岁寺／功德供田碑／信主兴崇记》（盛德二年，1619）载，天岁寺原为金华县扶鲁社之名刹古寺，灵应著名，山水清幽。传说在陈朝时，禅师观空曾驻锡于此，因而寺亦称“观空寺”。
历经诸世纪，寺多次蒙受当时权贵修葺，尤以太尉镇国公及太保宁国公父子数次主持扩建。然因兵燹频仍，寺宇屡毁屡坏。至十七世纪初，内监黎文进、都督宁郡公申文光与诸多信士发心，发起大规模重修，重建佛殿、烧香殿、前堂、后堂，并塑佛像，整饰景观。
至永盛三年（1707），寺再度进行大规模修缮。石柱碑《观空／天岁／天台／石柱》记载，此次由善男信女出资出力，建成七间前堂、香台及其他多项工程，捐资芳名悉录于碑。
建筑景观
今之天岁寺依“内工外国”格局建造，主体建筑包括：三门、三宝殿、祖堂、观音阁、地藏楼、药师殿、母堂、祖塔园等，并配有若干辅助建筑。
文物
寺内现存珍贵文物如下：
碑刻二方：
《圣上太平时／重修天岁寺／功德供田碑／信主兴崇记》（盛德二年，1654）。
《观空／天岁／天台／石柱》（永盛三年，1707）。
一口景盛年间铜钟。
一面古铜磬。
历代住持
住持谢世贤，字德成，号玄荣，于1619年前后掌寺（据《圣上太平时／重修天岁寺／功德供田碑／信主兴崇记》）。
住持号玄德，于1707年前后掌寺（据《观空／天岁／天台／石柱》）。
尼师释明心，自2002年至今主持本寺。
参考文献
- 《天岁寺碑刻拓本》，Chonthieng.com。
