Vị trí địa lý
Chùa Sở Thượng là tên gọi theo địa đanh của thôn trước đây, tên chữ là Hưng Phúc tự. Chùa hiện nay thuộc phường Yên Sở, quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội.
Lược sử
Sở Thượng là một làng Việt cổ, nằm ở tả ngạn sông Hồng, phía Nam kinh thành Thăng Long, một vùng đất có lịch sử tạo dựng và phát triển rất sớm, với vị thế hiểm yếu án ngữ đường thuỷ phía Nam kinh đô Thăng Long. Làng Sở Thượng hình thành vào cuối thế kỷ XV, vốn là đất An Duyên hay Yên Duyên vào thời Lê Thánh Tông (1460 – 1479). Đất Sở Thượng là sở đồn điền, vừa rộng lại nhiều hồ ao, có điều kiện phát triển thành làng mạc trù phú, đồng thời là một khu căn cứ quân sự về đường thuỷ rất quan trọng để bảo vệ phía Nam kinh thành Thăng Long trong những cuộc chiến tranh giữ nước.
Cũng như nhiều ngôi chùa khác trong vùng, chùa Sở Thượng được xây dựng để thờ Phật nhằm thoả mãn nhu cầu văn hoá tâm linh của một cộng đồng dân cư. Theo bài minh khắc trên quả chuông đồng niên hiệu Cảnh Thịnh (1797) cho thấy tương đối chính xác về niên đại khởi đựng ngôi chùa và việc trùng tu, tạc tượng Phật của chùa. Chùa Sở Thượng được xây dựng trên khu đất rộng phía sau đền Sở Thượng, có quy mô bề thế khang trang, cùng với đình Sở Thượng ở vị trí phía trước tạo thành một cụm di tích thắng cảnh nổi danh trong vùng.
Kiến trúc
Trong kháng chiến chống Pháp, ngôi đình làng bị phá để tiêu thổ kháng chiến, ngôi chùa cũng bị hư hại khá nặng. Tuy nhiên, những công trình kiến trúc của chùa hiện còn mang đậm phong cách kiến trúc tôn giáo truyền thống. Cổng tam quan xây kiểu ngũ quan hai tầng, bố cục kiến trúc theo chiều dọc, được tạo bởi hệ thống các cột trụ biểu, tầng dưới trổ ba cửa lớn kiểu vòm cuốn, tầng trên xây kiểu bốn mái, chồng diêm, mái lợp giả ngói ống, chính giữa bờ nóc đắp hình lưỡng long chầu nguyệt, các đầu đao đều đắp các hình rồng đuôi xoắn, mặt ngoài đắp ba chữ Hán tên chùa Hưng Phúc.
Nối tiếp cổng chính chạy dọc hai bên tường là hai cổng nhỏ, xây bằng gạch có kiểu dáng tương tự cổng chính nhưng kích thước nhỏ hơn. Qua cổng tam quan dẫn vào khu sân vườn được bố cục hài hoà với các công trình. Hai nhà vuông làm nhà bia và lầu Quan âm, kiến trúc hai toà nhà này tương tự nhau kiểu nhà vuông tám mái, mái lợp ngói ta, các đầu đao đắp hình rồng được tạo cong vút. Qua hai toà nhà này, bên phải là vườn tháp mộ, gồm năm ngọn tháp. Đây là những tháp mộ của các hoà thượng, sư tổ của chùa đã viên tịch. Phía trong hai nhà vuông là khoảng sân rộng lát gạch vuông, hai bên sân xây hai dãy nhà dải vũ, mỗi dãy năm gian kiểu tường hồi bít đốc, mái lợp ngói ta.
Chùa chính kết cấu chữ đinh gồm tiền đường và thượng điện. Nhà tiền đường năm gian được xây trên nền cao hơn mặt sân 50cm, xung quanh nền bó vỉa gạch. Toàn bộ phần mái hiên của toà nhà xây kiểu tam quan, chồng diêm, bốn mái, lợp ngói ta, loại ngói mỏng mũi cong như gợn sóng, giữa bờ nóc mái thượng đắp hình lưỡng long chầu nguyệt, các đao mái đắp nổi hình rồng cách điệu. Phần chính giữa đắp bức cuốn thư, hai bên đắp nổi bức tranh tích nhà Phật. Hai hồi nhà tiền đường xây hai trụ biếu, đỉnh trụ đắp hình bốn chim phượng cách điệu. Toà thượng điện ba gian, một đầu nối với gian giữa tiền đường chạy dọc về phía sau. Nội thất bốn hàng chân, các vì kèo đỡ mái kết cấu vì kiểu “chồng rường”, mái lợp ngói ta, bờ nóc đắp kiểu bờ đinh. Nền nhà lát gạch vuông.
Di vật
Chùa Sở Thượng có khởi nguồn tạo dựng từ thời Lê, dấu ấn của lịch sử hình thành của chùa còn thể hiện qua hệ thống di vật. Về số lượng không nhiều nhưng những di vật đều mang giá trị tiêu biểu của nghệ thuật chạm khắc mấy thế kỷ qua. Tiêu biểu là bộ tượng tròn gồm 30 pho có kích thước lớn nhỏ khác nhau được tạo tác vào thế kỷ XVIII, XIX, XX. Đáng quan tâm nhất là toà Cửu long và tượng Thích Ca sơ sinh được tạo tác bằng chất liệu đồng vào năm Cảnh Thịnh (1797), cùng với việc đúc chuông và tu sửa chùa. Bộ tượng Tam Thế Phật cũng là những tác phẩm điêu khắc mang giá trị nghệ thuật thời Lê thế kỷ XVIII.
Năm 1991, nhân dân Sở Thượng đã phát hiện dưới lòng đất của chùa một số hiện vật chất liệu sứ men lam quý hiếm mang giá trị nghệ thuật thế kỷ XVIII như: choé sứ men trắng vẽ lam, thân trang trí hình rồng mây và bốn hình đầu khỉ ở gần cổ choé; một nậm rượu men trắng vẽ lam. Ngoài các di vật tiêu biểu nêu trên chùa còn lưu giữ 6 bức hoành phi, 8 đôi câu đối có nội dung ca ngợi công đức của Phật và cảnh đẹp của chùa.
_______________________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Chùa Sở Thượng, formerly known as Hưng Phúc Pagoda, is located in Yên Sở Ward, Hoàng Mai District, Hanoi. Sở Thượng Village, with its history dating back to the 15th century, holds strategic significance in safeguarding the Thăng Long Imperial City through its southern waterways. The temple was constructed to meet the spiritual needs of the local community and has undergone various phases of construction and restoration.
The architecture of the temple reflects traditional religious styles, featuring a triple gate, square houses, and the main pagoda with a nail-shaped structure. During the French resistance, the temple suffered damages, but some parts have retained their traditional characteristics.
Chùa Sở Thượng preserves numerous valuable artifacts, including a circular sculpture set, the Nine Dragons tower, the infant Thích Ca statue, and the Three Buddhas set. In 1991, local residents discovered rare ceramic artifacts beneath the temple grounds, showcasing white and blue enamel pottery with depictions of dragons and monkeys. Apart from the mentioned artifacts, the temple also houses six horizontal lacquered boards and eight pairs of couplets praising the virtues of Buddha and the beauty of the temple.
Tiếng Trung (Chinese)
索上寺，前称为“兴福寺”，位于河内市黄美区Yên Sở区。索上村有着可以追溯到15世纪的历史，对于保卫升龙皇城通过其南方水域具有战略意义。该寺建于满足当地社区的精神需求，经历了多个建设和修复阶段。
寺庙的建筑反映了传统的宗教风格，包括三道门、方形房屋以及釘字形结构的主塔。在抵抗法国入侵期间，寺庙遭受破坏，但一些部分保留了传统特色。
索上寺保存了许多珍贵的文物，包括一个圆形雕塑组、九龙塔、释迦牟尼佛童年像和三佛组。1991年，当地居民在寺庙地下发现了罕见的陶器文物，展示了白色和蓝色搪瓷器上的龙和猴的图案。除了上述文物之外，寺庙还收藏了六块横幅和八对对联，赞美佛陀的美德和寺庙的美丽。
Tiếng Pháp (French)
Le temple Sở Thượng, anciennement connu sous le nom de pagode Hưng Phúc, est situé dans le quartier Yên Sở, le district de Hoàng Mai, à Hanoï. Le village de Sở Thượng, dont l’histoire remonte au XVe siècle, revêt une importance stratégique dans la protection de la Cité impériale de Thăng Long par le biais de ses voies navigables du sud. Le temple a été construit pour répondre aux besoins spirituels de la communauté locale et a subi diverses phases de construction et de restauration.
L’architecture du temple reflète les styles religieux traditionnels, avec une triple porte, des maisons carrées et la pagode principale avec une structure en forme de clou. Pendant la résistance française, le temple a subi des dommages, mais certaines parties ont conservé leurs caractéristiques traditionnelles.
Le temple Sở Thượng conserve de nombreux artefacts précieux, dont un ensemble de sculptures circulaires, la tour des Neuf Dragons, la statue de l’enfant Thích Ca et l’ensemble des Trois Bouddhas. En 1991, les résidents locaux ont découvert des artefacts céramiques rares sous le sol du temple, présentant des poteries en émail blanc et bleu avec des représentations de dragons et de singes. Outre les artefacts mentionnés, le temple abrite également six panneaux laqués horizontaux et huit paires de couplets louant les vertus de Bouddha et la beauté du temple.
