Lược sử
Chùa Du Anh nằm trong quần thể danh thắng động Hồ Công ở dưới chân lèn đá phía tây núi Xuân Đài được lập từ thời Lý. Đến thời Trần, vua Trần Nghệ Tông đưa công chúa Du Anh về lễ chùa và dưỡng bệnh. Công chúa được điều trị bằng cây thuốc ở núi Xuân Đài khỏi bệnh. Vua Trần phát tâm công đức cho nâng cấp chùa lên Tam Tòa do công chúa Du Anh trực tiếp đốc công. Từ đó chùa được mang tên là Du Anh. Lâu ngày đổ nát. Đầu niên hiệu Hoằng Định (1601 – 1619), Quảng quận công Trịnh Vĩnh Lộc xuất tiền cất dựng lại, từ năm Tân Sửu (1601) đến năm Ất Tỵ (1605) làm xong. Phía trước trông ra núi Trác Phong. Bên hữu có am Công chúa ở lưng chừng lèn đá, bên tả có gác Ngọc Hoàng đổ nát. Cạnh chùa có vài gian tăng phòng. Phong cảnh u tịch, chim kêu hoa rụng, tùng trúc chen nhau. Hai bên vách chùa có hai cái hồ là Nhật Hồ và Nguyệt Hồ. Góc núi phía đông nam là động Hồ Công. Trong chùa có bi ký và bài minh do Thượng thư Phùng Khắc Khoan soạn năm Hồng Đức thứ 6 (1605) ca ngợi công đức của Quảng quận công Trịnh Vĩnh Lộc (Ái Châu bi ký chép là đô đốc Trịnh Vĩnh Trinh) quê ở Sóc Sơn, huyện Vĩnh Lộc, trú quán tại Biện Thượng. Đầu thời Lê trung hưng, thời Bình An Vương Trịnh Tùng, ông được phong Tuyên lực công thần, Đặc tiến Phụ quốc thượng tướng quân Đô đốc phủ Đô đốc đồng tri.
Dấu tích
Dấu tích của ngôi chùa thời Trần chỉ còn lại hai hiện vật có giá trị đó là voi đá và sư tử đá.
Voi đá: Được tạo tác bằng đá trắng nguyên khối đã ngả màu (kích thước 1,60m x 0,70m x 0,30m). Voi vóc dáng tròn mập, tai to, mắt nhỏ, ngà nhọn cong nhẹ, vòi dài cuộn tròn ở phía đầu. Voi trong tư thế quỳ phục trên bệ hình hộp, các chân to khoẻ, gập gối xoải song song về phía sau. Cổ đeo hình lục lạc. Thoạt nhìn thìkhông có gì đặc sắc, nhưng ngắm kỹ chúng ta mới thấy từ những nét đơn sơ bật ra nhiều điểm độc đáo.
Voi quỳ ở chùa theo lý giải của Phật pháp, là biểu tượng cho sự sùng Phật cũng như điềm lành khi thế giới xuất hiện đức Phật, do đó voi được tạc ở tư thế rất hiền lành.
Sư tử đá: Được tạo tác bằng đá trắng nguyên khối, trên một bệ đá hình hộp có hoa văn hình sóng nước (kích thước 1,1m x 0,50m x 50m). Vóc dáng sư tử tròn mập, mồm há rộng, răng nhe. Nhìn từ phía trước, hai chân sư tử như đang vận động sức mạnh gồng đỡ, chân bên trái lùi về phía sau, chân bên phải đang giữ cầu. Hai chân sau ở tư thế chồm lên, đầu sư tử ngoảnh ra phía đường. Mình sư tử trang sức cầu kỳ bởi các hoa văn kiểu hoa đào tròn (14 hoa), 2 chân sau 12 hoa, 2 chân trước 10 hoa, ở bụng 10 hoa. Bờm tóc nhiều vằn, lông trải mượt theo sống lưng.
Trong đạo Phật, sư tử biểu trưng linh vật vũ trụ đầy sức mạnh và trí tuệ. Còn nơi chủ yếu thường giữ vị trí canh giữ, trấn yểm ở các cửa lâu đài của vua chúa, đền đài các thần linh. Ở chùa Du Anh, sư tử được đặt ở vị trí cổng chùa. Người dân vùng này còn lưu giữ câu thành ngữ: “Voi quỳ hổ phục hai bên – Hồ Công đệ nhất có tên đứng đầu“.
– Bia Trùng tu Xuân Đài sơn Hồ Công động Du Anh tự bi được tạo ngày lành tháng 10 năm Hoằng Định thứ 6 (1605). Bia được tạo vuông từ mỏm đá nguyên khối nằm dưới chân núi Trác Phong đối diện với chùa Du Anh trong quần thể núi Xuân Đài, động Hồ Công. Bia vuông 4 mặt (kích thước 1,90m x 1,60m). Chân bia cao 0,50m, rộng 2m được chạm ba lớp hình hoa sen đỡ lấy thân bia. Mái bia được tạo tác hình mai luyện. Mặt 1 và mặt 4 trán bia chạm khắc “lưỡng long chầu nhật” cầu kỳ, khá đẹp so với hai mặt 3 và 2. Mặt 1 và mặt 3 khắc nội dung văn bia và lạc khoản, mặt 3 và 4 khắc tên tuổi các tín thí từ vua, chúa, hoàng hậu, cung phi, quận công, hoàng thân quốc thích và người dân thường. Tên và văn bia khắc kiểu chữ Khải chân, nhiều chữ bị mờ.
Nội dung bia ghi: Đất Thiên Vực, huyện Vĩnh Phúc (nay là xã Thọ Vực, xã Vĩnh Ninh, huyện Vĩnh Lộc) ở phía tây nước Việt có núi Xuân Đài, trong núi có động Hồ Công, trong động có pho tượng đá Hồ Công, Phí Trường Phòng dấu tiên từ xa xưa để lại. Cạnh động có chùa Du Anh, sông Lỗi và sông Bưởi như đôi rồng uốn khúc, núi lớn bé tựa bầy phượng ngồi trông. Hoa cỏ xanh tươi, thú chim lượn nhảy, khói mây giăng mắc cửa động, chòm xóm đông đúc tụ họp bên sông gom nhặt thành thế giới một bầu. Thật là danh thắng không hai, thiền thiên đệ nhất của Tây Đô...
Nay có ngài Tuyên lực công thần, Đặc tiến Phụ quốc thượng tướng quân, Nam quân Đô đốc phủ Đô đốc đồng tri, tước Quảng quận công là Trịnh Vĩnh Lộc quê ở Biện Thượng, xã Sóc Sơn, huyện Vĩnh Phúc (nay là xã Vĩnh Hùng, huyện Vĩnh Lộc) vốn là người văn dựa võ oai, tước cao chức đầy… ngài bèn dốc lòng bồ đề, mở nên phương tiện mới nhân nền móng phúc trước kia khởi công tu sửa lại chùa vào năm Tân Sửu (1601) đến năm Ất Tỵ (1605) thì chùa cất dựng xong, tô tượng Phật thánh. Lâu đài vàng ngọc, lộng lẫy nguy nga, tượng Phật thếp vàng lung linh chễm chệ y như là cõi Tây Thiên lại có vị Phật đản sinh ra đời vậy. Cuối bia có bài minh ca ngợi.
Những dấu tích của chùa Du Anh thời Trần chỉ còn vậy. Hiện nay, chùa đã được trùng tu, tôn tạo lại gồm có chùa chính, nhà Mẫu, nhà Tổ, nhà sư ở nhưng kiến trúc bằng bê tông, cốt thép đơn giản.
Nhìn chung, chùa Du Anh nằm trong quần thể khu di tích thắng cảnh động Hồ Công gồm núi non, hang động, chùa chiềng… đặc biệt có giá trị. Động Hồ Công ở núi Xuân Đài cùng với núi Trác Phong như hai bức “nhị bình” thiên tạo treo cao trên bầu trời, được điểm xuyết bằng chùa Du Anh nhân tạo, tạo thành một cụm thắng tích danh sơn như một câu thơ của chúa Trịnh Sâm: “Phúc địa cổ lai đa thắng tích, Hà lao điểm xuyết “Võng Xuyên đồ”. Nghĩa là: Dấu tích nghìn xưa nhiều thắng tích, cần chi tô vẽ bức tranh Tàu.
Nguồn: Chùa Xứ Thanh (Tập I), TS. Phạm Tuấn
___________________
Tiếng Anh (English)
Du Anh Pagoda is part of the historical site of Ho Cong Cave at the foot of Xuan Dai Mountain, established since the Ly Dynasty. During the Tran Dynasty, Princess Du Anh was brought by King Tran Nghệ Tông to the temple for worship and treatment of illness. Because the princess was healed from her illness at Xuan Dai Mountain, King Tran decided to upgrade the temple to Tam Toa and named it Du Anh after the princess. After several renovations, Du Anh Pagoda has been reconstructed with simple architecture using concrete and steel. The relics of the pagoda now only include two important artifacts, a stone elephant statue and a stone lion statue. Elephants and lions are symbols of worship and protection in Buddhism. Additionally, there is a commemorative stone tablet left from the Hoang Dinh era, recording the renovation and construction of Du Anh Pagoda under the sponsorship of Trịnh Vĩnh Lộc, the lord of Quảng district. Overall, Du Anh Pagoda, along with the Ho Cong Cave historical site, creates a special scenic cluster of historical and cultural value, attracting tourists to the local area.
Tiếng Trung (Chinese)
度英寺是玄岱山脚下的河公洞历史遗址的一部分，自从李朝成立以来。在陈朝时期，杜英公主被陈宁宗带到这里朝拜和治疗疾病。因为公主在玄岱山上痊愈，陈宁宗决定将寺庙升级为三塔，并以公主的名字命名为度英寺。经过几次翻新，度英寺已经以简单的混凝土和钢结构重新建造。寺庙的遗迹现在只包括两件重要的文物，一座石象和一座石狮。大象和狮子是佛教中崇拜和保护的象征。此外，还有一块纪念性的石碑，留下了黄定时代的记载，记录了度英寺在广区县主庭文禄的赞助下的翻新和建设。总的来说，度英寺与河公洞历史遗址共同构成了一个具有历史和文化价值的特殊风景群，吸引着游客来到当地。
Tiếng Pháp (French)
Le temple Du Anh fait partie du site historique de la grotte Ho Cong au pied de la montagne Xuan Dai, établi depuis la dynastie des Ly. Pendant la dynastie des Tran, la princesse Du Anh a été emmenée par le roi Tran Nghe Tong au temple pour y être adorée et traitée de sa maladie. Parce que la princesse a été guérie de sa maladie à Xuan Dai Mountain, le roi Tran a décidé de moderniser le temple en Tam Toa et de le nommer Du Anh d’après la princesse. Après plusieurs rénovations, le temple Du Anh a été reconstruit avec une architecture simple en béton et en acier. Les reliques du temple ne comprennent désormais que deux artefacts importants, une statue d’éléphant en pierre et une statue de lion en pierre. Les éléphants et les lions sont des symboles de culte et de protection dans le bouddhisme. De plus, il y a une tablette commémorative laissée depuis l’époque de Hoang Dinh, enregistrant la rénovation et la construction du temple Du Anh sous le parrainage de Trinh Vinh Loc le seigneur du district de Quảng. Dans l’ensemble, le temple Du Anh, ainsi que le site historique de la grotte Ho Cong, créent un cluster paysager spécial de valeur historique et culturelle, attirant les touristes dans la région locale.
