Vị trí
Chùa Tây (Tây Hưng tự) thuộc làng Đạt Tài, xã Hoằng Hà, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hoá.
Chùa Tây nằm ở phía tây làng Đạt Tài, được xây dựng từ rất lâu. Do thời gian, mưa bão, lụt lội và do chiến tranh, chùa Tây nằm chung số phận như một số công trình văn hóa tâm linh ở làng. Các pho tượng thờ, đồ thờ thất thoát, mất mát. Một số pho tượng còn lại được đưa về nghè Tây – công trình còn lại tương đối nguyên vẹn của làng.
Cấu trúc
Năm 2001, nhân dân làng Đạt Tài xây dựng ngôi chùa 3 gian. Do kinh phí hạn chế nên để lại dấu ấn ở kiến trúc chùa. Chùa xây gạch 3 mặt, 2 đầu bít đốc, 3 bộ cánh cửa phía trước đóng theo kiểu bức bàn. Nghè Tây quay hướng tây còn chùa Tây xây dựng ngay sát hậu cung của nghè, chùa quay hướng đông. Hai bên trước chùa là hai trụ biểu, viết chữ Hán. Trụ biểu nhỏ, thấp. Chùa Tây không có Hậu cung.
Chùa Tây còn lưu giữ được tấm bia đá nay được dựng phía hông chùa. Chữ trên bia rất mờ, khó đọc.
Đồ thờ trong chùa đơn sơ. Bàn thờ bằng gỗ đặt sát tường. Chính giữa là pho tượng Thích Ca, bên ngoài là tượng Cửu Long. Bên trái tượng Thích Ca là tượng Đức Ông, bên phải là tượng Thánh tăng. Bốn pho tượng thờ trong chùa nhỏ, nước sơn đã cũ theo thời gian. Đây là một số pho tượng còn lại được chuyển từ Nghè Tây sang và một số pho mới được rước về.
Những năm gần đây, chính quyền xã Hoằng Hà đã tạo điều kiện cho mở rộng khuôn viên nghè Tây và chùa Tây lên gần 7.000m2. Khu vực chùa trước đây được dựng một nhà mái tôn khung sắt thép. Trong khu nhà này có một số pho tượng và các đồ thờ tự. Ngày mồng một, ngày rằm hay lúc tổ chức lễ hội bà con trong làng, trong vùng đến đây dâng hương lễ Phật, dự lễ hội.
Theo các vị trong Ban Quản lý di tích của xã Hoằng Hà, địa phương có kế hoạch xây dựng lại chùa Tây nhưng do kinh tế địa phương còn gặp nhiều khó khăn. Ban quản lý di tích đang có kế hoạch vận động các tổ chức, các nhân, các nhà hảo tâm đóng góp, cung tiến để xây dựng lại chùa.
Thẳm sâu trong tâm thức những người thợ Đạt Tài, họ đã đi nhiều nơi, làm nhiều công trình để đời nay muốn đem sức lực bàn tay khéo léo, trí tuệ góp phần xây dựng ngôi chùa khang trang, đẹp đẽ ngay trên quê hương mình.
Bên cạnh cánh đồng lúa xanh, bên hồ nước trong xanh, lấp loáng ngôi chùa, vang vọng tiếng chuông, nơi đây là miền quê yên ả, thanh bình.
- Trích theo cuốn Chùa xứ Thanh Tập III – Tác giả Đại Đức THÍCH TÂM ĐỨC – Xuất bản năm 2016
