Ông Hoàng Đôi (Quan Hoàng Đôi)

Quan Hoàng Đôi là ai?

Quan Hoàng Đôi hay Ông Hoàng Đôi là vị thánh hoàng thứ hai (đứng sau Quan Hoàng Cả) trong hàng thập vị Quan Hoàng trong Tín ngưỡng thờ Mẫu Tứ phủ của người Việt.

Sử sách lưu truyền về ngài là một vị tướng toàn tài, hay kinh sử, nhuần binh thư, trung thần phò vua hộ quốc. Thánh Ông Hoàng Đôi từng tham gia nhiều trận đánh trên thượng ngàn và sau này khi hiển thánh, được nhân dân nhiều vùng lập đền nghiêm cẩn thờ kính. Ông cùng Quan Hoàng Bảy  chống giặc ngoại xâm, bảo vệ sự bình yên trên vùng đất Bảo Hà – Lào Cai. 

Xung quanh thân thế và những thần tích của ngài có rất nhiều dị bản. Trong vùng đất xứ Thanh, một số nơi đồng nhất Quan Triệu Tường là Quan Hoàng Đôi. Thế nhưng lại có tài liệu khác cho rằng, Quan Triệu Tường là hiện thân của Quan Lớn Đệ Thập. Một trong mười vị tướng của Vua cha Bát Hải Động Đình trong Tín ngưỡng Tứ Phủ, Ông được tôn là Quan thứ mười trong hàng Lục Phủ Tôn Ông và hay được thỉnh đến sau hàng Ngũ vị Tôn quan.

Thần tích Quan Hoàng Đôi

Xưa nay, các tài liệu đều nói về thân thế của Quan Hoàng Đôi như sau: 

Quan Hoàng Đôi là con thứ hai của Vua cha Bát Hải Động Đình, hiện thân của ông là tướng quân Nguyễn Hoàng. Ông theo lệnh Vua cha giáng sinh lên cõi trần gian làm con trai thứ hai của nhà họ Nguyễn; sau đó ông trở thành danh tướng có công giúp nhà Lê trong công cuộc phù Lê diệt Mạc. Ông đã từng đem quân truy đuổi họ Mạc đến tận đất Cao Bằng, được vua Lê phong nhiều công trạng. Nơi đóng quân của ông là đất Tống Sơn – Triệu Tường – Thanh Hoá. 

Theo các tư liệu cổ thì Quan Hoàng Triệu chính là chúa Nguyễn Hoàng – thuỷ tổ của 9 đời chúa Nguyễn và 13 đời vua Nhà Nguyễn. Nguyễn Hoàng là người Gia Miêu – Hà Phong – Hà Trung – Thanh Hóa ngày nay; ngài sinh năm Ất Dậu (1525) là con trai thứ hai của một công thần triều Lê là Nguyễn Kim. Sau khi anh và cha của Nguyễn Hoàng bị đầu độc chết, Nguyễn Hoàng đã xin vua Lê về trấn thủ đất Thuận Hóa. Từ nơi đây, Nguyễn Hoàng và các con cháu đã có công mở mang bờ cõi nước Nam từ Quảng Bình đến mũi Cà Mau và thống nhất các vùng đất Tuyên Quang, Hà Giang, Lạng Sơn, Cao Bằng thuộc cai trị của chúa Bầu và Mạc Thành nước Việt Nam ngày nay. Vì vậy trong vùng Thanh Hoá, một số nơi đồng nhất Quan Hoàng Đôi với Quan Triệu Tường; điều này đã được một số tài liệu chứng minh là không đúng với các yếu tố sau: 

Thứ nhất, Quan Hoàng Đôi là vị tướng giáng trần cùng Quan Hoàng Bảy Bảo Hà vào thời gian những năm 1740 – 1786 và hai ông cùng chinh chiến với nhau như những người anh em. Điều này được khẳng định trong bản văn Ông Hoàng Bảy như sau: 

Quan Hoàng Bảy Bảo Hà chính vi 
Cùng tướng công Đệ Nhị Hoàng Đôi
Can qua dâu bể biển dời
Anh hùng xưa đã ra người cung tiên.

Mà theo truyền thuyết kể lại thì Quan Hoàng Bẩy giáng trần vào cuối đời Lê niên hiệu Cảnh Hưng (1740 – 1786). 

Về sự tích thì ông Hoàng Triệu là con trai của Nguyễn Kim (1468 – 1545), ông tham gia vào công cuộc Phù Lê Dẹp Mạc ở những giai đoạn khi nhà Mạc rút lên Cao Bằng cát cứ, giai đoạn lịch sử này ứng với khoảng thời gian những năm 1620. Và cho đến khi nhà Mạc thực sự chấm dứt thì cũng chỉ vào năm 1677. 

Như vậy xét về mặt lịch sử Quan Hoàng Triệu phải giáng trần trước Quan Hoàng Bẩy Bảo Hà, không thể là anh em của Quan Hoàng Bẩy Bảo Hà được. Do vậy nếu coi Quan Hoàng Triệu là Quan Hoàng Đôi thì sẽ không phù hợp như trong bản văn ông Hoảng Bẩy.

Thứ hai, dựa trên quan điểm về Tín ngưỡng Tứ Phủ thì vị trí thứ hai trong hệ thống thần linh sẽ thuộc về Nhạc Phủ, ví dụ như Quan đệ nhị, Chầu đệ nhị, Cô đôi, Cậu đôi. Vậy thì Quan Hoàng Đôi phải thuộc về Nhạc phủ, tuy nhiên lịch sử về Quan Triệu Trường cũng như đền thờ của ngài lại cho thấy ngài không thuộc về Nhạc phủ. Đây là một lý do nữa để khẳng định Quan Triệu Tương không phải là Quan Hoàng Đôi.

Đền thờ Ông Hoàng Đôi

Đền thờ Ông Hoàng Đôi là một ngôi đền linh thiêng, được nhiều người thường xuyên lui tới để dâng lễ, thắp hương. Hiện nay, trên cả nước có rất nhiều đền thờ thờ Ông Hoàng Đôi, sau đây chúng tôi sẽ cung cấp cho các bạn địa chỉ một số đền thờ Ông Hoàng Đôi để thuận tiện cho việc bạn di chuyển nhé:

Đền thờ Ông Hoàng Đôi ở Cẩm Phả, Quảng Ninh

Ngôi đền này có tên gọi là đền Hoàng Đôi Bảo Hà, vì chính Hoàng Đôi đã được nhân dân Bảo Hà đưa về đây thờ tự. 

Ngôi chùa nằm ở lưng chừng đồi, nơi lưng tựa vào núi và mặt hướng ra nước. Vị trí của đền cách mặt đường Lý Bôn khoảng 70m, mặt chính của đền quay về hướng Nam nơi có vịnh Bái Tử Long xinh đẹp. Vị tể tướng đã nhanh chóng xây dựng ngôi đền này là ông Nhậm với lòng kính trọng và biết ơn công lao to lớn của Quan Hoàng Đôi đã anh dũng bảo vệ đất nước, cứu dân. Đây là đất của gia đình ông Đồng Nhâm và ông đã tự mình xây dựng ngôi chùa, đem hương đèn về thờ cúng.

Đền thờ Ông Hoàng Đôi ở Bảo Hà, Lạng Sơn

Ông Hoàng Đôi được thờ trong Tứ phủ Ông Hoàng tại đền Bảo Hà – ngôi đền chính thờ Ông Hoàng Bảy. Sở dĩ ông được thờ trong đền ông Hoàng Bảy Bảo Hà là vì hai ông có mối quan hệ thân thiết và điều này cũng hợp lý bởi hai ông đã cùng nhau đi đánh giặc bảo vệ đất nước. Người ta thường để tượng Ông Hoàng Đôi màu lam và Ông Hoàng Bảy màu tím. Đây cũng là tông màu chủ đạo của hai người trong lễ đính hôn.

Đền thờ Quan Hoàng Đôi tại Phủ Tây Hồ, thành phố Hà Nội 

Phủ Tây Hồ nơi gắn liền với Thánh Mẫu Liễu Hạnh thì nơi đây cũng là một trong những địa điểm tâm linh thờ phụng Quan Hoàng Đôi. Nơi thờ ông nằm ở bên cung Sơn Trang, nhìn vào hai bên cầu sẽ thấy có hai vị Quan Hoàng đang cưỡi ngựa bạch. Một vị mặc áo đỏ, đai vàng, khăn xếp lét màu vàng là Quan Hoàng Tư. Vị còn lại mặc áo xanh chính là Quan Hoàng Đôi. Ngoài ra, chùa Quang Minh ngay phía sau đền Bảo Hà là nơi Ông Hoàng Đôi được thờ chính.

Thời gian khánh tiệc Ông Hoàng Đôi

 Khánh tiệc của Ngài là ngày 14 tháng 7 âm lịch hàng năm. 

Dâng lễ Ông Hoàng Đôi

Vào dịp này, các ngôi đền thờ ông Hoàng Đôi thu hút hàng nghìn lượt khách thập phương hành hương. Trước là để tỏ lòng thành kính, biết ơn công lao của ông trong việc bảo vệ đất nước, an dân, sau là để cầu mong được Thần linh che chở, bảo vệ, gia đình được bình an, mọi sự như ý. 

Mâm cúng thường là món chay, món mặn tùy bạn chọn, không đòi hỏi đắt tiền nhưng cần chứa đựng thành ý của người dâng lễ.

Hầu giá Quan Hoàng Đôi 

Theo sắc phong Tứ Phủ, khi ngự về đồng Quan Hoàng Đôi ngự áo xanh lá cây chít khăn mỏ rìu, mặc áo trấn thủ, đi mạng chéo, đi ghệt tay và ghệt chân, tay cầm đôi hèo. Ngài làm lễ khai quang, đi hèo ngự tọa, hiến tửu, nghe thơ, ban phát lộc tài.

Bản văn

Bản văn số 1:

Hoàng Đôi đem quân lên ngàn
Đùng đùng súng nổ dậy vang khắp trời
Sớ văn tấu thỉnh khuyên mời
Thỉnh Hoàng linh ứng ngự chơi đền này
Quan Hoàng vạn phép trong tay
Tam sanh sửa lễ khi nay khẩn cầu
Ai thời căn số phải hầu
Lập đàn thỉnh bóng, quy đầu làm tôi
Thánh Hoàng hoá phép trên trời
Hải môn bốn bể khắp nơi quyền hành
Bảo Hà coi chốn rừng xanh
Thổ Nùng Thổ mán phục tình làm tôi
Sắc phong chính hiệu Hoàng Đôi
Mười hai cửa bể mọi nơi đi về
Con vua Bát Hải thuỷ tề
Long thần Hoàng cưỡi đi về sớm khuya
Bấy giờ có sớ dâng lên
Vua Cha giáng chỉ hạ truyền phán ra
Kíp ngay diệt lũ yêu ma
Thánh hoàng đội lệnh bước ra sân rồng
Ba quân, lĩnh ấn công đồng
Kiếm thiêng ra phép thần thông xoay vần
Trên trời nổi trận phong vân
Sai lôi lôi giáng tối tăm mịt mờ
Pháp màu biến ứng thần cơ
Quỷ tan tà tán bấy giờ thu lôi
Chiêng kêu, trống đánh ba hồi
Thượng đường mở hội đón người lên công
Vua cha ban sắc tặng phong
Càng thêm tối tú oai hùng uy quang
Tiểu tôi bái lạy đức Hoàng
Dám xin soi xét trần gian lỗi lầm
Hoàng về giáng lưu ân
Khuông phù đệ tử thiên xuân thọ trường.

Bản văn số 2:

Hoàng Đôi lại sinh ra sau (2 lần)
Anh linh giáng thế ngự đồng hôm nay
Ông về đồng ra tay chấp chính kỷ cương.
Cầm cân nảy mực sửa sang cõi phàm
Chốn long nghỉ quyền quan chính ngự
Cảnh thuyền rồng tiên nữ chèo qua.
Quan ông dưỡng dục trên bờ
Khắp dòng sông ấy ông ngự thật là vui
Thỉnh mời đệ nhị ông Hoàng
Thống trị thiên hạ mọi nơi xa gần.
Thỉnh mời ông Hoàng đế tinh quân
Đệ Nhị ông ở rừng xanh ngự về
Vốn xưa ông Ngự thiên đình
Quyền cai các vị liệt tinh thiên tài.
Số tinh, số tử ở đời
Tay ông biến phép chẳng sai số nào
Quân cai văn võ thiên tào
Khi trong bệ ngọc, khi vào toà sen
Thông minh trí tuệ trăm đường
Quyền ông cai quản chẳng nhường chi ai.
Ra uy cập vũ thu am
Tự nhiên dựng nước đi tuần cõi xa

Văn mời nước:
Hỡi cô chuốc rượu vậy thời nơi nao
Tề tay tiên chuốc chén rượu đào
Dâng lên là lên cúng Mẫu
Dâng vào tiên thánh Hoàng sơi.
Đệ nhất tuần sơ, ông đã hiểu rồi
Đệ nhị tuần á, chúc chén rượu đầy.
Các cô dâng lên cúng Mẫu
Các cô dâng vào tiên thánh Hoàng sơi.
Đệ nhất tuần sơ, đệ nhị tuần á, đệ tam tuần chung
Các cô dâng lên cúng Mẫu
Các cô dâng vào tiên thánh Hoàng sơi.​..