Đền Mẫu (Duyên Hải, Lào Cai)

Tên gọi và vị trí địa lý

Nằm ngay ngã ba sông Hồng và sông Nậm Thi gặp nhau, nơi có vị trí cửa ngõ biên giới quốc gia, cạnh trục đường giao thương hai nước Việt Nam – Trung Quốc, Đền Mẫu tọa lạc tại cột mốc biên giới số 102 giữa Việt Nam và Trung Quốc, gần cửa khẩu quốc tế Lào Cai; xưa thuộc phố Bảo Thắng, châu Thủy Vĩ, tỉnh Hưng Hóa; nay là phường Lào Cai, thành phố Lào Cai, Việt Nam.

Đền Mẫu nằm trong quần thể Di tích Đền Thượng – nơi thờ tự và ghi nhớ công lao to lớn của Quốc công tiết chế – Hưng Đạo Đại Vương – Trần Quốc Tuấn. Đền Mẫu cùng với Đền Thượng còn là nơi có vị trí chiến lược quan trọng, là cột mốc biên cương phía Bắc của Tổ quốc và là địa chỉ đỏ của cội nguồn lịch sử, văn hóa dân tộc.

Lịch sử và nhân vật

Đền Mẫu tại thành phố Lào Cai được nhân dân Lào Cai xây dựng cách đây hơn 300 năm. Theo nội dung được ghi trên bia của di tích:

Đền Mẫu Lào Cai được khởi dựng vào giữa thế kỷ thứ XVII, Đền thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh – một vị thánh tôn quý trong tín ngưỡng của người Việt và là một trong “Tứ bất tử” của Việt Nam.

Dân gian truyền lại, ngay từ khi giáng sinh xuống trần giới lần thứ 2, Mẫu Liễu Hạnh thường xuyên lui tới cửa ải Lê Hoa (Tức Cửa Khẩu Quốc Tế Lào Cai ngày nay), tại đây ngài cải tên là Lá, dân gian gọi là Bà Lá. Bà thường giúp đỡ dân chúng quanh vùng nhằm cứu khổ, cứu nạn, trừ ác, giúp đỡ quân triều đình dẹp giặc. Sau khi bà thác xuống, nhân dân các dân tộc Lào Cai đã lập đền thờ nhằm tưởng nhớ đến công lao của Bà. Trong “Hương ước làng xã Lào Cai xưa có viết: Ngôi đền Mẫu Lào Cai từ xưa đến nay vẫn được làm ở chỗ mé sông Ngân. Ngôi đền Mẫu hướng ra ngã ba sông chảy về hướng Nhị Hà, Hà Nội.”

Vào thời nhà Nguyễn, khi xem xét công trạng của Bách thần trong cả nước, các triều đại vua Nguyễn đã ba lần ban sắc phong cho đền Mẫu Lào Cai và Thánh Mẫu Liễu Hạnh.

Sắc phong lần 1: Niên hiệu Tự Đức năm thứ 6 (24/8/1853).

Sắc phong lần 2: Niên hiệu Tự Đức năm thứ 33 (24/11/1880).

Sắc phong lần 3: Niên hiệu Khải Định năm thứ 9 (25/7/1924).

Ngôi đền nơi đây, ngoài thờ Thánh mẫu Liễu Hạnh (vị Thánh được nhân dân tôn vinh là một trong bốn vị Thánh bất tử, gồm Tản Viên Sơn Thánh, Phù Đổng Thiên Vương, Chử Đồng Tử và Công Chúa Liễu Hạnh) còn có vị thế quan trọng khẳng định vị trí, chủ quyền lãnh thổ quốc gia.

Thánh mẫu Liễu Hạnh trong in sâu trong tiềm thức của người dân Việt Nam nói chung và tỉnh Lào Cai ta nói riêng từ thế kỷ thứ 16. Trải qua những bước thăm trầm của lịch sử đến ngày nay, dân Việt ta đã phong Bà là Mẫu Nghi Thiên Hạ, luôn ước nguyện Thánh Mẫu giúp cho “Thiên hạ Thái bình – Quốc thái dân an – Phong đăng hoà cốc”. Mẫu Liễu hạnh là một biểu tượng sinh động trong cuộc sống hàng ngày, nhưng lại rất linh thiêng trong đời sống tâm thức của người Việt Nam.

Bên cạnh đó, việc lập đền thờ Mẫu ngay ở cửa ngõ đất nước đã khẳng định ý chí độc lập, tự chủ và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc cũng như biểu tượng cho cuộc sống hòa bình, ấm no, hạnh phúc. Ngôi đền là nơi ghi dấu bao thăng trầm, hưng vong của lịch sử, oanh liệt, buồn đau và vui sướng.

Kiến trúc cảnh quan

Qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, Đền Mẫu hiện nay khang trang, sạch đẹp, bề thế với 9 gian thờ chính gồm: Cung thờ Tam toà Thánh Mẫu; Ban thờ Công đồng; Đức Trần Triều; Đức vua cha Ngọc Hoàng và các ban thờ phía Tả Vu – Hữu Vu thờ Chầu bà Đệ Nhị, các quan Hoàng Bảy, Hoàng Mười, Quan lớn Thủ Đền và động Sơn Trang… Các pho tượng thờ sơn son thiếp vàng mang dáng vẻ uy nghi tráng lệ.

Đền Mẫu nằm ở vị trí đắc địa, được bao quanh bởi khung cảnh thiên nhiên núi non hùng vĩ, với dòng sông chảy qua, tạo nên bầu không khí linh thiêng và tĩnh lặng,

Sự kiện và lễ hội

Nằm trong khuôn viên của đền là cốc mốc biên giới (102) biểu tượng lãnh thổ biên giới Việt Nam, cùng với đó là khu vực cửa khẩu quốc tế Lào Cai hàng ngày tấp nập những đoàn người qua lại biên giới thăm quan, du lịch và trao đổi hàng hoá.

Cùng với đền Thượng, chùa Tam Bảo, Đền Quan, Đền Cấm, đền Mẫu Lào Cai là một trong những ngôi đền linh thiêng được nhiều người biết đến trong hệ thống các đền, chùa tại Lào Cai, mỗi năm Đền đón hàng vạn lượt khách thập phương đến thăm quan, thắp hương cầu tài, cầu lộc, phát tâm công đức đóng góp xây dựng đền.

Xếp hạng

Đền Mẫu được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp Quốc gia theo Quyết định số 325/QĐ-BVHTTDL ngày 26/01/2011.

Tham khảo

Cổng TTĐT Lào Cai, Đền Mẫu ở Lào Cai, website bienphongvietnam.gov.vn, số ra ngày 12/08/2021.
Bài viết Đền Mẫu Lào Cai: Ngôi đền thờ một trong tứ thánh của Việt Nam, website vietnamhoinhap.vn, số ra ngày 14/04/2021.
BQL Di tích TP Lào Cai, Đền Mẫu Lào Cai – Cột mốc linh thiêng nơi biên ải, Di Tích TP. Lào Cai Quản Lý, số ra ngày 31/07/2024.

__________________________

Các ngôn ngữ khác

1. English

Name and Geographical Location

Located at the confluence of the Red River and the Nam Thi River, where the national border of Vietnam begins, Mau Temple stands beside Border Marker No. 102 between Vietnam and China, near the Lao Cai International Border Gate.

Formerly part of Bao Thang Street, Thuy Vi Prefecture, Hung Hoa Province, it is now situated in Lao Cai Ward, Lao Cai City, Vietnam.

The temple belongs to the Thuong Temple Complex, dedicated to Hung Dao Dai Vuong Tran Quoc Tuan, the Grand Commander of the Tran Dynasty. Together, Mau Temple and Thuong Temple form an important cultural and spiritual frontier, marking the northern boundary of the Vietnamese nation and serving as a “red address” of national heritage.

History and Figures

Mau Temple in Lao Cai was built more than 300 years ago.

According to the stele inscription, it was constructed in the mid-17th century to worship Saint Mother Lieu Hanh, one of Vietnam’s “Four Immortals.”

Legend holds that during her second incarnation, the Mother Goddess Lieu Hanh often visited the Le Hoa Gate (now the Lao Cai International Border Gate). She took the name La, affectionately called Lady La by the people. She aided locals, banished evil spirits, and helped royal troops repel invaders. After her ascension, the local people built the temple to commemorate her divine deeds.

Old village records state:

“Mau Temple in Lao Cai has always stood by the bank of the Ngan River, facing the confluence where the waters flow southward toward Nhi Ha and Hanoi.”

During the Nguyen dynasty, the temple and the Saint Mother received three imperial investitures:

6th year of Tu Duc (August 24, 1853)
33rd year of Tu Duc (November 24, 1880)
9th year of Khai Dinh (July 25, 1924)

The temple thus became not only a place of worship for Saint Mother Lieu Hanh — one of the Four Immortals (Tan Vien Son Thanh, Phu Dong Thien Vuong, Chu Dong Tu, and Princess Lieu Hanh) — but also a symbol of national independence and sovereignty.

Deeply rooted in the spiritual consciousness of the Vietnamese since the 16th century, she is venerated as Mau Nghi Thien Ha, “The Holy Mother of All Under Heaven.” Devotees pray for peace, prosperity, and good harvests. The establishment of the temple at the nation’s frontier manifests Vietnam’s enduring will for unity and peace.

Architecture and Landscape

Through many restorations, Mau Temple today stands dignified and magnificent with nine main halls, including:

Sanctuary of the Three Mothers (Tam Toa Thanh Mau)
Cong Dong Altar
Tran Dynasty Deities
Jade Emperor (Ngoc Hoang)
And side halls (Ta Vu and Huu Vu) devoted to Lady Chua De Nhi, Marquis Hoang Bay, Marquis Hoang Muoi, Quan Lon Thu Den, and the Son Trang Grotto.

The gilded statues are splendidly adorned. Surrounded by majestic mountains and flowing rivers, the temple radiates solemnity and serenity.

Events and Festivals

Within the temple precinct stands Border Marker No. 102, a national sovereignty symbol.

Adjacent lies the Lao Cai International Border Gate, bustling with visitors and trade daily between Vietnam and China.

Together with Thuong Temple, Tam Bao Pagoda, Quan Temple, and Cam Temple, Mau Temple is one of the most sacred sites in Lao Cai, attracting tens of thousands of pilgrims annually to offer incense, pray, and contribute to its preservation.

Classification

Mau Temple was designated a National Historical and Cultural Relic by the Ministry of Culture, Sports and Tourism of Vietnam under Decision No. 325/QD-BVHTTDL, dated January 26, 2011.

2. Français

Nom et Localisation géographique

Situé au confluent du Fleuve Rouge et de la rivière Nam Thi, à la frontière nationale, le Temple de la Mère (Temple Mau) s’élève près de la borne frontière n°102 entre le Vietnam et la Chine, à proximité du poste frontalier international de Lao Cai.

Autrefois rattaché à la rue Bao Thang, châu Thuy Vi, province de Hung Hoa, il se trouve aujourd’hui dans le quartier Lao Cai, ville de Lao Cai.

Le temple fait partie de l’ensemble sacré du Temple Thuong, consacré à Hung Dao Dai Vuong Tran Quoc Tuan, grand commandant de la dynastie des Tran. Ensemble, les deux temples constituent un haut lieu spirituel et un symbole du nord du pays.

Histoire et Personnages

Édifié il y a plus de trois siècles, le Temple Mau fut fondé au XVIIᵉ siècle en l’honneur de Sainte Mère Liễu Hạnh, l’une des Quatre Immortelles du Vietnam.

Selon la légende, lors de sa seconde incarnation, Liễu Hạnh se rendait souvent à la porte de Lê Hoa (actuel poste frontalier de Lao Cai). Connue sous le nom de La, elle aidait les habitants et soutenait les troupes royales. Après sa disparition, les villageois construisirent un temple pour lui rendre hommage.

Sous la dynastie des Nguyen, le temple et la Sainte Mère reçurent trois décrets impériaux:

6ᵉ année de Tu Duc (24 août 1853)
33ᵉ année de Tu Duc (24 novembre 1880)
9ᵉ année de Khai Dinh (25 juillet 1924)

Depuis le XVIᵉ siècle, Liễu Hạnh est profondément ancrée dans la conscience du peuple vietnamien, vénérée comme Mau Nghi Thien Ha — la « Mère souveraine du Ciel et de la Terre ».

Son culte symbolise l’indépendance, la paix et la prospérité du pays.

Architecture et Paysage

Le Temple Mau présente aujourd’hui neuf travées principales :

le sanctuaire des Trois Mères (Tam Toa Thanh Mau), l’autel de la communauté, les dieux de la dynastie Tran, l’Empereur de Jade, et dans les galeries latérales (Ta Vu, Huu Vu), les autels de Chua De Nhi, Hoang Bay, Hoang Muoi, Quan Lon Thu Den et la grotte Son Trang.

Les statues dorées et laquées confèrent au temple un aspect majestueux et solennel.

Son environnement naturel, entre montagnes et rivières, renforce le caractère sacré du lieu.

Événements et Festivals

À l’intérieur du temple se trouve la borne frontière n°102, symbole de la souveraineté vietnamienne.

À proximité du poste frontalier international de Lao Cai, le site attire chaque année des milliers de pèlerins venant prier pour la paix et la prospérité.

Avec le Temple Thuong, la Pagode Tam Bao, le Temple Quan et le Temple Cam, le Temple Mau est l’un des sanctuaires les plus vénérés de Lao Cai.

Classement

Le Temple Mau a été classé Monument historique et culturel national par le Ministère de la Culture, des Sports et du Tourisme du Vietnam, selon la décision n°325/QD-BVHTTDL du 26 janvier 2011.