Cô bé Tân An là ai?
Cô Bé Tân An được cho là hiện thân của Cô Bé Thượng Ngàn trên đất Bảo Hà. Tương truyền Cô Bé Tân An có tên húy là Hoàng Bà Xa, cô là con của Quan Hoàng Bảy. Cô đã cùng cha có công chinh phạt giặc ác, giữ yên bờ cõi, được cư dân vùng Bảo Hà và Khau Ban (địa danh Văn Bàn cổ xưa) nhang khói phụng thờ.
Thần tích Cô bé Tân An
Theo sử chép, cuối đời Lê (năm 1740- 1786), các châu Thủy Vĩ, Văn Bàn và nhiều nơi khác thuộc phủ Quy Hòa luôn bị giặc Tàu tràn sang cướp phá. Trước tình hình đó, Triều đình cử danh tướng tên là Nguyễn Hoàng Bảy đưa quân đội tiến dọc sông Thao, đánh đuổi giặc cỏ, giải phóng Khau Bàn và xây dựng Bảo Hà thành căn cứ địa lớn.
Tương truyền rằng, khi tướng quân họ Nguyễn lên trấn ải vùng này, đã mang theo con gái là Nguyễn Hoàng Bà Xa đi cùng. Trong cuộc kháng chiến đánh giặc giữ vùng biên cương, Nguyễn Hoàng Bà Xa luôn là cánh tay đắc lực, sát cánh cùng cha đánh đuổi quân giặc, chiêu dụ các thổ ty, tộc trưởng, luyện binh sĩ, rèn rũa khí giới, dự trữ lương thảo, chữa bệnh cho dân nghèo… Sau khi vắng bóng quân giặc, bà lại có công lớn giúp dân khai khẩn đất hoang, khai mỏ, để xây dựng quê hương giàu đẹp. Bà là người yêu nước thương dân, nên sau khi mất “Hương thơm còn lẫy lừng ánh hòa quang sáng tỏ muôn nơi”. Nhân dân trong vùng đã lập đền thờ để tưởng nhớ công lao to lớn của bà. Cư dân vùng Bảo Hà và Khau Ban (địa danh Văn Bàn cổ xưa) suy tôn bà là vị Thánh Mẫu.
Nguyễn Hoàng Bà Xa còn được gọi là cô Tân An hay cô Bảy Tân An, hầu cận quan Hoàng Bảy chứ không phải là cô Bảy trong Tứ phủ thánh cô.
Thời gian khánh tiệc Cô bé Tân An
Ngày tiệc Cô Bé Tân An vào ngày 17 tháng 1 âm lịch hàng năm.
Bản văn
Đất Tân An địa linh chung tú
Châu Văn Bàn cảnh thú sơn trang
Non xanh nước biếc trăng ngàn
Thỉnh mời Cô Bé Tân An ngự về
Thú non tiên bốn bề sông núi
Dấu sơn hà tụ hội khí thiêng
Tân An cổ tích lưu truyền
Tiếng thơm Cô Bé khắp miền gần xa
Có phen chơi Bảo Hà Trái Hút
Dạo tiếng đàn thánh thót nhặt khoan
Chiềng Ken, Tân Thượng, Tân An
Nậm Tha, Nậm Rạng, Làng Giàng, Khánh Yên
Ngàn núi đá nọ miền sơn thuỷ
Ngôi đền thờ tú khí danh lam
Trăm hoa đua nở trên ngàn
Mẫu đơn đua sắc phong lan khoe màu
Bầy chim non bên lầu ríu rít
Cảnh rừng chiều mờ mịt sương giăng
Non xa thấp thoáng bóng trăng
Ngàn mây lấp ló cung Hằng nhởn nhơ
Dưới suối khe lững lờ nước chảy
Ông hổ gầm vang dậy sơn lâm
Nhớ xưa có giặc ngoại xâm
Nữ trung anh kiệt dẹp quân bạo tàn
Danh thắng tích Tân An thiên cổ
Dẫu biến dời vẫn tỏ sử xanh
Thượng ngàn ghi dấu oai linh
Chữ tâm ẩn hiện phân minh tỏ tường
Chữ trung hiếu cương thường gìn giữ
Nghiệp tham sân tân khổ còn đâu
Chữ tâm linh ứng nhiệm mầu
Cải tà quy chính trước sau mới là
Khắp bốn phương gần xa nô nức
Chư thanh đồng đệ tử con nhang
Đèn hương võng tía quạt vàng
Thỉnh mời cô bé đào đàn chứng minh
Nay đệ tử văn trình tấu đối
Dốc lòng thành sám hối cửa thiêng
Thỉnh Cô trắc giáng bản đền
Khuông phù đệ tử thiên niên thọ trường
Phép linh ứng ra tay tế độ
Nguyện vì đời cứu khổ độ mê
Sắm lễ đền Cô bé Tân An
Đồ lễ khi dâng lên đền Cô Bé Tân An thông thường chia ra làm 3 loại cơ bản như sau:
- Lễ chay: hoa thơm, quả ngọt, bánh kẹo, nước ngọt…
- Lễ mặn: gà nguyên con, đĩa xôi, khoanh giò, miếng thịt lợn…
- Thẻ hương, vàng mã, tiền âm phủ…
Đền thờ Cô bé Tân An
Đền Cô Bé Tân An – Nơi Thờ Cô Bé Tân An có địa chỉ tại xã Tân An, huyện văn Bàn thuộc tỉnh Lào Cai là đền thờ chính của Cô Bé Tân An. Đền nằm ngay đối diện với đền thờ Ông Hoàng Bảy qua giữa dòng sông Hồng ngay gần cầu Bảo Hà. Hai đền Cô Bé Tân An và Ông Hoàng Bảy đều có chung 1 ban quản lý và được tổ chức chung một lễ hội. Cả hai ngôi đền đã trở thành một “quần thể di tích Thần vệ quốc Hoàng Bảy” được rất nhiều con hương đệ tử đến thăm hằng năm.
Giống như đi lễ Quan Hoàng Bảy, người dân khi đi lễ đền Cô Bé Tân An thường hay cầu con đường tài lộc. Cầu cho được phù hộ công việc làm ăn thuận lợi, mua may bán đắt. Cầu cho có sức khỏe, mọi sự bình an may mắn.
Ngoài ra còn có một dị bản khác về đền thờ Cô Bé Tân An rằng, xưa kia đền Cô Bé Tân An chỉ là một miếu nhỏ thờ Mẫu Thượng Ngàn – La Bình Công Chúa. Đây vốn là nơi hai cha con Quan Hoàng Bảy thường hay lui tới lễ bái trước khi xuất quân đánh giặc. Khi hai cha con Quan Hoàng Bảy mất, người dân để tưởng nhớ công ơn đã đưa bà vào phối thờ vào đền. Sau này qua các giai đoạn lịch sử thăng trầm khác nhau, ngôi đền đã trở thành đền thờ chính của Nguyễn Hoàng Bà Xa.
