Mảnh đất Long Biên nổi tiếng với ngôi chùa cổ – chùa Nha. Trải qua năm tháng chiến tranh rồi quá trình đô thị hóa nhưng ngôi chùa vẫn uy nghiêm tồn tại và gắn bó với đời sống sinh hoạt tâm linh của người dân địa phương. Cùng với đình Nha, chùa Nha đã làm nên một quần thể di tích tôn giáo tín ngưỡng, góp phần kiến tạo và giữ gìn một nét đẹp trong văn hóa cổ truyền Việt Nam.
Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Nha được xây dựng trên một khu đất cao, rộng rãi và bằng phẳng. Chùa nằm ở phía sau làng, hợp với Đình Nha thành cụm di tích kiến trúc nghệ thuật của thôn Nha, tổ 19, phường Long Biên, quận Long Biên, thành phố Hà Nội. Chùa có có tên chữ là “Cổ Linh tự”, tên nôm là chùa Đống Lim.
Lược sử
Cho đến nay không có một tài liệu nào ghi chép đầy đủ về sự ra đời của chùa Nha. Sở dĩ chùa có tên là Đống Lim là bởi chùa gắn với truyền thuyết mà bấy lâu nay dân gian vẫn lưu truyền. Chuyện kể lại rằng từ xa xưa trong một đêm trăng thanh gió mát, các Tiên nữ đã khẩn trương xây dựng cầu đá và 95 gò đống, cung điện Cổ Bi và chùa. Công trình đang được thi công thì Thần bản thổ ở xứ này đã giả tiếng gà gáy để ngăn việc xây dựng chùa. Các Tiên nữ nghe âm thanh tiếng gà văng vẳng cứ ngỡ trời đã sáng nên bay về trời, Sáng hôm sau mọi người kéo tới xem thì thấy có 4 cột gỗ lim to đang dựng dang dở. Tuy nhiên lạ kỳ thay không ai có thể lay chuyển được những cột gỗ đó. Chỉ riêng người thôn Nha mới kéo nổi và tiếp tục xây dựng chùa. Từ đó cái tên Cổ Linh ra đời (tên của xã Long Biên trước đây) hay còn gọi là chùa Nha, chùa Đống Lim.
Qua truyền thuyết kết hợp với lời kể của những bô lão trong làng thì có thể chùa được xây dựng đầu thế kỷ XVII dưới thời Lê Trịnh. Ở thời điểm đó chùa được xem là một thắng cảnh, là nơi mà vua chúa và nhiều người dân tới chiêm ngưỡng, vãn cảnh. Trong Thượng Kinh ký sự của Lê Hữu Trác đã có những câu miêu tả vẻ đẹp cổ kính, lung linh của chùa: “Cảnh chùa miếu huy hoàng…”.
Đến vào đầu nhà Nguyễn chuông lớn “Cổ Linh tự chung” được dân làng đúc và trong thời gian này nhiều pho tượng đã ra đời. Một thời gian sau Tiền đường, Tam bảo, Nhà Tổ và Nhà Mẫu cũng lần lượt được xây dựng, mở rộng, trùng tu.
Chùa Nha không chỉ mang vẻ đẹp văn hóa tâm linh của người Hà Nội mà còn gắn bó mật thiết với chặng đường lịch sử của dân tộc. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, giặc ngoại xâm đã phá hủy nhà Giải vũ của chùa để xây lô cốt bảo vệ tuyến đường sắt Hà Nội – Hải Phòng. Hòa bình lập lại chính quyền và nhân dân đã quyên góp tiền bạc để tôn tạo lại một số hạng mục của chùa. Và giờ đây chùa trở thành điểm đến tâm linh của nhân dân trong vùng và du khách thập phương.
Kiến trúc cảnh quan
Như bao ngôi chùa ở xứ Kinh Bắc, chùa Nha được thiết kế với những hạng mục chính đó là chùa chính, Nhà Mẫu, Nhà Tổ, Tam quan. Kiến trúc chùa đơn giản, hài hòa, cân đối và toát lên vẻ thâm nghiêm, sang trọng.
Nhìn từ bên ngoài chắc hẳn ai cũng phải trầm trồ trước vẻ bề thế của Tam quan. Khu vực này được xây khá rộng với những cột trụ to, chắc chắn kết hợp hoa văn khắc chạm đẹp mắt . Bên phải là khu vườn với hàng chục tòa tháp cao thấp khác nhau.
Chùa chính quay về hướng Bắc, kết cấu chữ Đinh và gồm Tiền đường, Thượng điện. Tiền đường có 5 gian 2 dĩ lợp mái ngói ta, tường xây bít đốc. Thượng điện có hai hàng cột lớn nhiều người ôm không xuể. Nhà Mẫu, Nhà Tổ nằm phía sau chùa chính, có quy mô vừa phải, mọi chi tiết được sắp xếp phù hợp với tổng thể.
Hiện vật
Chùa Nha thờ Phật, Bồ Tát và các vị Thánh Mẫu. Hiện tại chùa còn lưu giữ những di vật có giá trị nghệ thuật cao. Đầu tiên phải kể đến 30 pho tượng các loại được tạo tác hoàn chỉnh, công phu mang vẻ đẹp sinh động của nghệ thuật điêu khắc cổ Việt Nam thời kỳ cuối Lê đầu Nguyễn. Có những pho tượng được tạo tác dưới thời Lê mạt (thể kỷ XVIII) như bộ Phật Tam thế, bộ Di Đà Tam tôn, Quan Âm Chuẩn Đề, còn lại là các pho được thể hiện mang đặc trưng nghệ thuật điêu khắc thời Nguyễn, thế kỷ XIX. Ngoài ra chùa Nha còn có quả chuông đồng lớn “Cổ Linh tự chung” có niên đại đầu thế kỷ XIX và nhiều hoành phi, câu đối.
Chùa Nhai gắn bó với đời sống sinh hoạt văn hóa của người dân Hà Thành. Vào những ngày cuối tuần hoặc ngày lễ rất nhiều Phật tử tụ họp ở đây để đọc kinh cầu nguyện, học tập Phật pháp. Những dịp tết đến xuân về nơi đây là chốn hội ngộ của con dân khắp nơi, dâng lên những vị tối cao những nghi lễ trang trọng để cầu mưa thuận gió hòa, sức khỏe, bình an.
________________________________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Long Bien is renowned for the ancient Nha Pagoda, which has withstood the tests of war and urbanization, serving as a resilient symbol of cultural and spiritual heritage. Alongside Nha Temple, it stands as a central hub for local communities. Located in Thon Nha, Long Bien District, Hanoi, the folklore surrounding Nha Pagoda traces its origins back to the 17th century. Despite facing destruction during the French resistance, the pagoda has persevered and continues to stand tall, embodying a profound connection to history and spirituality.
Tiếng Trung (Chinese)
龙邊以古老的Nha寺庙而闻名，经受住了战争和城市化的考验，成为文化和精神遗产的坚定象征。与Nha寺庙一同，它是当地社区的中心枢纽。位于河内市龙边区Thanh Phuong镇的Thon Nha，Nha寺庙的传说将其起源追溯到17世纪。尽管在法国抵抗战期间遭受了破坏，但这座寺庙一直屹立不倒，体现了与历史和精神深厚的联系。
Tiếng Pháp (French)
Long Bien est réputé pour l’ancienne pagode Nha, qui a résisté vaillamment aux épreuves de la guerre et de l’urbanisation, devenant un symbole résilient du patrimoine culturel et spirituel. Aux côtés du temple Nha, elle sert de centre névralgique pour les communautés locales. Située à Thon Nha, dans le district de Long Bien à Hanoï, la légende entourant la pagode Nha remonte au XVIIe siècle. Malgré les destructions subies pendant la résistance française, la pagode a persévéré et continue de se dresser fièrement, incarnant une profonde connexion avec l’histoire et la spiritualité.
