Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Sen Hồ, tên chữ là “Vạn Xuân tự” nằm trong cụm di tích Đình – Nghè – Chùa thôn Sen Hồ, xã Lệ Chi, huyện Gia Lâm, Hà Nội. Chùa nằm trên mảnh đất cao ráo, tách biệt khu dân cư.
Lịch sử hình thành
Theo cuốn “Đại vương ngọc phả” do Hàn lâm Đông các Đại học sĩ Nguyễn Bính phụng soạn ngày 10 tháng 9 năm Hồng Phúc nguyên niên (1572) còn lưu giữ tại Đình cho biết: chùa Vạn Xuân đã tồn tại từ thời Hùng vương thứ 6 cùng với các vị Thần hoàng làng. Chính thời gian này, một vị long thần được thờ trong chùa đã báo mộng cho Hùng Dược biết việc mình sẽ đầu thai vào phu nhân Đỗ Thị Thục để sinh ra Hùng Hiển. Lúc nhỏ Hùng Hiển thông minh, ham học, văn võ song toàn. Khi cha mất, Hùng Hiển khi này mới 16 tuổi được lên kế vị, tước phong Hùng Bá công. Năm 24 tuổi, người được vua Hùng giao chức bồ chính công, gần gũi nơi triều chính. Sau này, khi giặc Ân sang xâm lược, Hùng Hiển công được phong chức đại tướng quân, mang 5 ngàn quân về xây dựng, đồn lũy ở trang Liên Đường và Kim Đường bên cạnh chùa (Liên Đường sau đổi tên thành Sen Hồ). Giặc tan, nhân dân Sen Hồ lập sinh từ thờ ông để ghi nhớ công lao người anh hùng có công với dân với nước. Như vậy, có thể thấy rằng ngôi chùa đã tồn tại vào trước năm 1572, khi quan Hàn Lâm Đông các đại học sĩ Nguyễn Bính soạn cuốn Thần phả.
Tìm hiểu di vật lưu giữ tại chùa có thể biết những thông tin liên quan đến việc trùng tu sửa chữa của chùa. Ngày lành cuối đông, năm Bảo Thái thứ 4 (1723) dân làng Liên Đường công đức tiền của dựng cây Thiên đài bằng đá trước chùa. Thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII, XVIII) chùa Vạn Xuân được làm một số tượng Phật, Bồ Tát như Tam thế, A Di Đà, Quan Âm Nam Hải, tứ Bồ tát, Kim Đồng, Ngọc Nữ…
Sang thời Nguyễn, chùa được trùng tu, sửa chữa nhiều lần. Đến ngày mồng 3 tháng 3 năm Thiệu Trị thứ 5 (1845), dân làng tổ chức đúc quả chuông đồng Vạn Xuân tự chung. Theo bài minh ghi trên thân chuông, chùa Vạn Xuân vốn là một danh lam cổ tích lớn trong vùng. Trải qua những năm binh hỏa thời Tây Sơn, chuông cũ của chùa không còn nữa, do đó những nhà hằng tâm, hằng sản đã quyên góp tiền của để mua đồng, thuê thợ về đúc chuông, mong cho quả phúc theo với âm thanh, muôn cõi thái bình, mọi người cùng hưởng phúc lớn.
Kiến trúc – Nghệ thuật
Chùa Vạn Xuân hiện nay tọa lạc ngay sát bên phải của Nghè, chùa nằm ngay trước của Đình. Từ cổng đi vào, bên phải là hồ nước nhỏ. Cách đó khoảng 3m là tượng Quan Âm Bồ Tát được thờ ngoài trời. Đối diện tượng dựng cây hương đá thời Lê Trung Hưng.
Chùa chính quay mặt hướng Tây Nam, phía trước là vườn cây ăn quả xanh mát. Chùa có quy mô kiến trúc nhỏ hình chữ đinh, trước tiền đường có một sân gạch vuông nhỏ. Nhà tiền đường được xây dựng theo kiểu tường hồi bít đốc tay ngai, đầu của hai tường hồi trước xây trụ biểu cao gần ngang với nóc mái. Trụ có mặt cắt ngang hình vuông, đính đắp cao bốn chim phượng chụm đuôi vào nhau thành hình trái giành, mái lợp ngói ta, bờ nóc đắp dạng bờ đinh, chính giữa xây mảng tường nhỏ để ghi tên chùa bằng ba chữ Hán cổ “Vạn Xuân Tự”.
Bộ khung đỡ mái của tòa tiền đường gồm bốn bộ vì chính, liên kết các xà là hệ thống xà đai thượng, hạ chạy khắp trên toàn bộ diện tích chùa. Các vì được làm giống nhau, đỡ thượng lương là một trụ ngắn đặt trên chính giữa của câu đầu, hai bên có hai kẻ nhỏ ăn mộng qua đầu trụ chạy xuống đầu cột cái. Các hoành nằm giữa khoảng cột cái và cột quân được nằm trên hệ thống rường nách, bên dưới cột quân lại vươn ra một rường ngắn tương ứng với ba khoảng hoành. Mỗi vì gồm bốn hàng chân, mái phân “thượng tứ hạ ngũ”. Cột có hình đòng đòng, cột cái có chu vi 120cm, cột quân là 80cm. Lòng nhà tiền đường được chia làm ba gian hai dĩ, phía trước mở hệ thống cửa bức bàn, phía sau thông với thượng điện.
Thượng điện là một nếp nhà dọc ba gian, nơi tọa lạc của các vị phật. Bộ vì ngoài cùng giáp tiền đường làm thành những bức cốn để trang trí, vì trong đồng nhất với kiến trúc của nhà ngoài. Trong nhà thượng điện xây bệ gạch cao để đặt tượng thờ.
Trong hệ thống tượng tròn của chùa có tổng số 39 pho cổ trong đó 12 pho có niên đại Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII- XVIII); 27 pho tượng thời Nguyễn. Các pho tượng có niên đại thời Lê Trung Hưng với các nét ở tư thế tự nhiên, thoải mái, khuôn mặt hơi dẹt, ngực nở, eo thót, cung mày lớn, đài sen nở rộng theo thế ngồi, các cánh sen dày mập. Còn nhóm tượng thời Nguyễn có khuôn mặt tròn đầy, mũi cao, tư thế hơi gò bó nên mất đi vẻ thoải mái, tự nhiên. Các họa tiết trang trí trên áo, trên mũ rất phổ biến trong nghệ thuật điêu khắc thế kỷ XIX. Tiêu biểu là các tượng Tam Thế, A Di Đà, Quan Âm Nam Hải, tứ Bồ Tát, Kim Đồng, Ngọc Nữ.
Ba pho tượng Tam Thế có kích thước đều nhau (cao m32, rộng vai 37cm, rộng đùi 70 cm), phong cách tạo tác mang đậm nét dân gian, tỷ lệ tượng tuân thủ nguyên tắc tọa tứ độ cao của dính đến đài sen chưa bằng ba lần kích thước của đầu. Đầu tượng được làm theo phong cách cổ, các cụm tóc kết thành hàng ngang có trật tự nhưng lại nở phình ra như chiếc mũ chụp lên. Đài sen được làm giống nhau gồm ba lớp và nở phình theo tư thế ngồi, cánh sen dày và (lược thu gọn về mũi).
Tượng A Di Đà có chiều cao cả bệ là 1m46, rộng vai 31 cm, rộng đùi 70cm. Tượng được làm theo cách thức ngồi tọa thiền, tay kết ấn tam muội để ở lòng dùi. Tượng có nhục kháo nổi vừa phải, đỉnh là một u tròn, các cụm tóc xoáy ốc thành hàng ngang theo các lớp, mặt tượng hơi béo tốt, mắt khép hờ nhìn xuống, miệng mỉm cười cứu độ, mũi dày cân phân. A Di Đà mặc áo cà sa hai lớp, các nếp áo chảy đều, khá quy củ.
Đài sen của tượng không bố trí tròn, phía sau hơi thót, các cánh sen múp phồng, mũi hơi cụp lại, trên đầu mỗi cánh sen đều trang trí hổ phù cách điệu.
Tượng Kim Đồng, Ngọc Nữ là hai túc vệ trung thành của đức phật, tượng được tạo tác ở tư thế quỳ, mặt hướng vào trong. Hai pho có kích thước nhỏ, chân trái đang quỳ gối xuống đất, chân kia ở tư thế ngồi. Tượng có khuôn mặt tròn, mũi thẳng, lông mày cong, cổ cao ba ngấn, áo tượng mặc hai lớp, cổ kín đoan trang. Hai cánh tay để trần và được chau chuốt đến từng chi tiết nhỏ. Các ngón tay búp măng, dài, cổ tay tròn lẳn đầy sức sống.
Các lớp tượng chùa Vạn Xuân tuân thủ đúng quy chế sắp đặt trong hệ thống tượng thờ người Việt:
- Lớp thứ nhất là ba pho Tam thế thường trụ diệu pháp ngồi trên đài sen.
- Lớp thứ hai là bộ Di Đà Tam tôn gồm A Di Đà, hai bên là Đại Quan Âm bồ tát, Đại Thế Chí bồ tát đứng thị giả.
- Tiếp đến là Đức phật Thế Tôn, bên dưới có tòa Quan Âm Nam Hải.
- Hai bên của Thế Tôn và Nam Hải có hai vị bồ tát đứng thị giả tạo thành “Tứ Bồ tát”. Lớp thứ năm có tượng Ngọc Hoàng cùng Kim Đồng, Ngọc Nữ.
- Lớp cuối cùng là toà Cửu Long Thích Ca sơ sinh, nhằm tái hiện hình ảnh đức phật Thích Ca mới ra đời và hai vị thần Nam Tào, Bắc Đẩu giữ sinh bạ và tử bạ.
Ngoài lớp tượng phật tại tòa tam bảo, tường hậu của thượng điện có hai bệ gạch thấp để Quan Âm tọa sơn và Quan Âm tống tử. Dọc theo hai dãy tường bao có 10 vị thập điện ngồi trên hai dãy bệ dài. Tại nhà tiền đường có các tượng Đức Ông (Cấp cô độc), Thánh Tăng, Diệu Nhiên, Đại Sĩ và hai vị Thiên Vương bảo vệ pháp giới.
Hiện vật
Cùng với hệ thống tượng phật, chùa Vạn Xuân còn bảo lưu hệ thống các di vật, đây là nguồn tư liệu quý giá, là cơ sở khẳng định sự tồn tại, quá trình hình thành, phát triển của di tích cũng như địa phương với các hiện vật tiêu biểu như:
Một cây hương đá niên hiệu Bảo Thái thứ 4 (1723)
Một quả chuông đồng “Vạn Xuân tự chung” cao 1m13, đường kính miệng là 48cm. Chuông có dáng đẹp, niên hiệu đúc ghi trên chuông là ngày 3 tháng 3 năm Thiệu Trị thứ 5 (1845).
Chùa Vạn Xuân tọa lạc cùng với di tích đình và nghè tạo thành cụm di tích đẹp của thôn Sen Hồ. Điều quan trọng hơn là sự hòa nhập đan xen giữa một tôn giáo du nhập với tín ngưỡng dân tộc là một điều thú vị, một đặc điểm quan trọng trong sự phát triển của tư tưởng và văn hóa của dân tộc.
Xếp loại
Chùa Vạn Xuân được Bộ Văn hóa Thông tin và Thể thao ra quyết định xếp hạng di tích Kiến trúc nghệ thuật năm 1992.
__________________________
Các ngôn ngữ khác
1. English
Name and Geographical Location
Van Xuan Pagoda, commonly known as Chua Sen Ho, is part of the Communal House – Shrine – Pagoda complex of Sen Ho Village, Le Chi Commune, Gia Lam District, Hanoi. Its Sino-Vietnamese name is Van Xuan Tu, meaning “Temple of Eternal Spring.” The pagoda is situated on elevated ground, separated from the residential area, creating a serene and secluded environment for worship.
Historical Formation
According to the Great King Genealogical Record (Dai Vuong Ngoc Pha), compiled by Han Lam Dong Cac Dai Hoc Si Nguyen Binh on the 10th day of the 9th lunar month, first year of the Hong Phuc era (1572), still preserved at the communal house, Van Xuan Pagoda has existed since the reign of the Sixth Hung King, together with the village tutelary deities.
At that time, a dragon deity worshipped in the pagoda appeared in a dream to Hung Duoc, foretelling that he would reincarnate through Lady Do Thi Thuc to give birth to Hung Hien. The child, Hung Hien, was exceptionally intelligent and skilled in both literature and martial arts. At sixteen, after his father’s death, he ascended as Marquis Hung Ba. By age twenty-four, he had been appointed Bo Chinh Cong, serving close to the royal court.
When the Yin (An) invaders attacked, Hung Hien was promoted to Great General, leading 5,000 soldiers to build fortresses at Lien Duong and Kim Duong, near the pagoda (Lien Duong later became Sen Ho). After victory, the villagers erected a temple in his honor, commemorating his heroic contributions. This confirms that Van Xuan Pagoda existed prior to 1572, when Nguyen Binh composed the Divine Genealogy.
Artifacts preserved in the pagoda reveal details about its restoration. On an auspicious winter day in the 4th year of Bao Thai (1723), the people of Lien Duong donated money to erect a stone Heavenly Pillar in front of the pagoda. During the Le Trung Hung period (17th–18th centuries), the pagoda was adorned with Buddha and Bodhisattva statues such as the Three Eternal Buddhas, Amitabha, Avalokitesvara of the Southern Sea, the Four Bodhisattvas, Kim Dong and Ngoc Nu.
During the Nguyen dynasty, the pagoda underwent several restorations. On the 3rd day of the 3rd lunar month, 5th year of Thieu Tri (1845), the villagers cast the Van Xuan Temple Bell. The inscription on the bell recounts that Van Xuan Pagoda was once a major scenic and sacred site in the region. During the Tay Son wars, the old bell was lost, and later, devoted villagers raised funds to recast it, hoping that the bell’s sound would spread blessings and peace across the land.
Architecture and Art
Today, Van Xuan Pagoda stands to the right of the village shrine and directly in front of the communal house. Entering through the gate, a small pond lies to the right, about three meters away stands an outdoor statue of Avalokitesvara Bodhisattva. Opposite the statue is a stone incense pillar from the Le Trung Hung period.
The main pagoda faces southwest, fronted by a lush orchard. Architecturally modest, the building follows the traditional “Đinh”-shaped plan. In front of the Worship Hall is a small square courtyard paved with bricks. The hall features bit doc tay ngai gable walls and square brick columns topped with four phoenixes whose tails converge to form a lotus shape. The ridge is decorated in bo dinh style, and the wall between the ridges bears three ancient Chinese characters: “Van Xuan Tu.”
The roof frame of the Worship Hall consists of four main trusses interconnected by upper and lower tie beams running across the structure. Each truss has a short central post supporting the upper beam, flanked by two slanting struts mortised into the main columns. The rafters rest on side beams (ruong nach), extending outward with three smaller rafters. Each truss has four rows of posts, with the roof divided into “four above, five below.” The main pillars have a circumference of 120 cm; the side pillars measure 80 cm. The Worship Hall interior comprises three bays and two lean-tos, with panel doors in front and an open connection to the Main Sanctuary at the back.
The Main Sanctuary consists of three bays in a longitudinal layout, housing the principal Buddha statues. The truss adjoining the Worship Hall is decorated with carved reliefs, while the inner trusses match the outer frame. Inside, a raised brick platform supports the statues.
The pagoda preserves 39 ancient statues—12 from the Le Trung Hung period (17th–18th centuries) and 27 from the Nguyen dynasty. Statues from the Le Trung Hung era exhibit natural, relaxed postures, slightly flattened faces, broad chests, and slender waists, with large eyebrows and full lotus bases with thick petals. By contrast, Nguyen dynasty statues have fuller faces, higher noses, and stiffer postures, reflecting 19th-century aesthetics with common motifs of dragons, clouds, and lotus patterns. Notable figures include the Three Eternal Buddhas, Amitabha, Avalokitesvara of the Southern Sea, Four Bodhisattvas, Kim Dong, and Ngoc Nu.
The Three Eternal Buddhas are identical in size (height: 32 cm; shoulder width: 37 cm; thigh width: 70 cm), sculpted in a folk-inspired style. The proportions follow the “three-heads-high” principle, with rounded faces and coiled hair knots. Their lotus bases have three layers, curved outward with thick petals.
The Amitabha statue (total height 1.46 m, shoulder width 31 cm, thigh width 70 cm) is depicted in meditation posture, hands forming the Samadhi mudra. The head bears a modest cranial protuberance (ushnisha), with snail-shell curls aligned in neat rows. The face is full, eyes half-closed, and lips curved in a compassionate smile. The robe, composed of two layers, drapes evenly in elegant folds. The lotus base is oval, slightly indented at the back, and decorated with stylized tiger masks on each petal tip.
The Kim Dong and Ngoc Nu statues, faithful attendants of the Buddha, are sculpted kneeling, facing inward. Both are small in size; the left knee rests on the ground, the right leg bent. They have round faces, straight noses, arched eyebrows, and long necks with three folds. Their robes are double-layered and modest; bare arms are finely carved with delicate fingers resembling bamboo shoots.
Arrangement of Buddha Statues
The statues in Van Xuan Pagoda follow the traditional hierarchical arrangement of Vietnamese pagodas:
- First tier: The Three Eternal Buddhas (Tam The Thuong Tru Dieu Phap), seated on lotus thrones.
- Second tier: The Amitabha Triad (Di Da Tam Ton) – Amitabha in the center, flanked by Avalokitesvara and Mahasthamaprapta.
- Third tier: Shakyamuni Buddha, with Avalokitesvara of the Southern Sea below.
- Fourth tier: The Four Bodhisattvas, standing attendants beside the central figures.
- Fifth tier: The Jade Emperor (Ngoc Hoang Thuong De), accompanied by Kim Dong and Ngoc Nu.
- Final tier: The Nine Dragons Birth Scene (Cuu Long Thich Ca So Sinh), representing the infant Buddha’s birth, attended by Nam Tao and Bac Dau, the celestial deities of life and death.
Behind the Main Sanctuary, two low brick platforms support statues of Avalokitesvara on the Mountain (Quan Am Toa Son) and Avalokitesvara Bestowing Children (Quan Am Tong Tu). Along the two side walls are ten statues of The Ten Kings of the Underworld (Thap Dien). In the Worship Hall stand the statues of Duc Ong (Anathapindika), Saint Monk, Dieu Nhien, Great Bodhisattva, and two Heavenly Kings guarding the Dharma realm.
Relics and Artifacts
In addition to its statues, Van Xuan Pagoda preserves valuable historical artifacts confirming its long existence and restoration history:
- A stone incense pillar dated to the 4th year of Bao Thai (1723).
- A bronze bell titled Van Xuan Tu Chung, height 1.13 m, mouth diameter 48 cm, cast on the 3rd day of the 3rd lunar month, 5th year of Thieu Tri (1845). The bell is elegant in form and bears a detailed inscription.
Together with the communal house and shrine, Van Xuan Pagoda forms a harmonious architectural complex in Sen Ho Village. More importantly, it represents the cultural synthesis between indigenous Vietnamese beliefs and imported Buddhist traditions—a hallmark of Vietnam’s spiritual and philosophical development.
Classification
Van Xuan Pagoda was officially recognized as a National Architectural and Artistic Monument by the Ministry of Culture, Information, and Sports in 1992.
2. Français
Nom et localisation géographique
La pagode Van Xuan, également connue sous le nom de Chua Sen Ho, porte le nom sino-vietnamien Van Xuan Tu, signifiant « Temple du Printemps Éternel ». Elle fait partie de l’ensemble architectural Dinh – Nghe – Chua (Maison communale – Sanctuaire – Pagode) du village de Sen Ho, commune de Le Chi, district de Gia Lam, à Hanoï. La pagode est construite sur un terrain surélevé, légèrement séparé de la zone résidentielle, créant un espace paisible et sacré propice à la méditation et au culte.
Historique de formation
Selon le Dai Vuong Ngoc Pha (Généalogie sacrée du Grand Roi), compilé par le Han Lam Dong Cac Dai Hoc Si Nguyen Binh le 10ᵉ jour du 9ᵉ mois lunaire de la première année Hong Phuc (1572), encore conservé à la maison communale, la pagode Van Xuan existait déjà sous le règne du sixième roi Hung, parallèlement au culte des divinités tutélaires du village.
À cette époque, un esprit-dragon vénéré dans la pagode apparut en rêve à Hung Duoc, lui annonçant qu’il se réincarnerait à travers Dame Do Thi Thuc pour donner naissance à Hung Hien. Enfant, Hung Hien se révéla intelligent et vertueux, maîtrisant aussi bien les lettres que les arts martiaux. À seize ans, il succéda à son père et reçut le titre de Marquis Hung Ba. À vingt-quatre ans, il fut nommé Bo Chinh Cong, proche du roi.
Lorsque les envahisseurs Yin (Ân) attaquèrent, Hung Hien fut élevé au rang de Grand Général et mena cinq mille soldats pour ériger des forteresses à Lien Duong et Kim Duong, près de la pagode (Lien Duong sera plus tard renommé Sen Ho). Après la victoire, les habitants érigèrent un temple commémoratif en son honneur. Ainsi, l’existence de la pagode Van Xuan est attestée avant 1572, date de rédaction de la Généalogie divine par Nguyen Binh.
Les objets anciens conservés dans la pagode révèlent plusieurs restaurations. En une journée faste de l’hiver de la quatrième année Bao Thai (1723), les villageois de Lien Duong firent don de fonds pour ériger une Colonne céleste en pierre devant la pagode. Sous la dynastie des Le Restaurés (XVIIᵉ–XVIIIᵉ siècles), la pagode reçut plusieurs statues de Bouddha et de Bodhisattvas, telles que les Trois Bouddhas Éternels, Amitabha, Avalokitesvara du Sud des Mers, les Quatre Bodhisattvas, Kim Dong et Ngoc Nu.
Sous la dynastie des Nguyen, la pagode fut à plusieurs reprises restaurée. Le 3ᵉ jour du 3ᵉ mois lunaire, cinquième année de Thieu Tri (1845), les habitants coulèrent une nouvelle cloche en bronze intitulée Van Xuan Tu Chung. Selon l’inscription gravée sur la cloche, la pagode Van Xuan était jadis un haut lieu de spiritualité de la région. Les guerres du Tay Son avaient détruit la cloche ancienne, ainsi les villageois pieux collectèrent de l’argent pour en fondre une nouvelle, afin que sa sonorité répande bénédiction et paix dans les dix directions.
Architecture et art
Aujourd’hui, la pagode Van Xuan se dresse à droite du sanctuaire (Nghe) et fait face à la maison communale (Dinh). Dès l’entrée, un petit étang se trouve à droite, et à environ trois mètres, une statue extérieure d’Avalokitesvara Bodhisattva se dresse. En face se trouve une stèle d’encens en pierre datant de la période Le Restaurée.
La pagode principale, orientée au sud-ouest, fait face à un verger verdoyant. L’édifice, modeste, adopte le plan traditionnel en forme du caractère chinois « Đinh » (丁). Devant la Salle des Offrandes s’étend une petite cour pavée. Le bâtiment est de type bit doc tay ngai, avec des pignons pleins et deux colonnes d’honneur carrées ornées de quatre phénix réunissant leurs queues. Le toit en tuiles traditionnelles possède un faîtage en forme de crête, et un panneau mural central porte l’inscription « Van Xuan Tu » en caractères anciens.
L’ossature du toit comprend quatre travées principales reliées par des poutres supérieures et inférieures. Chaque travée comporte un pilier central court soutenant la poutre faîtière, flanqué de deux chevrons inclinés. Les poutres intermédiaires reposent sur des linteaux latéraux, s’étendant vers l’extérieur par trois petites poutres. Chaque travée possède quatre rangées de colonnes, la toiture se divisant en « quatre supérieures, cinq inférieures ». Les colonnes principales ont une circonférence de 120 cm, les colonnes secondaires de 80 cm. La Salle des Offrandes comprend trois travées et deux annexes latérales, avec des portes à panneaux devant et une ouverture arrière menant à la Salle Principale.
La Salle Principale (ou Sanctuaire supérieur) comprend trois travées longitudinales où sont disposées les statues bouddhiques. La travée adjacente à la salle des offrandes est ornée de panneaux sculptés, tandis que l’intérieur est unifié par un socle en briques surélevé pour les statues.
La pagode conserve 39 statues anciennes : 12 datent de la période Le Restaurée (XVIIᵉ–XVIIIᵉ siècles) et 27 de la période Nguyen. Les statues de la période Le se distinguent par des attitudes naturelles et harmonieuses, des visages légèrement aplatis, des torses larges, des tailles fines et des lotus aux pétales épais. Celles des Nguyen montrent des visages ronds, des nez proéminents et des postures plus rigides, typiques du XIXᵉ siècle, ornées de motifs de dragons, de nuages et de fleurs de lotus. Parmi les œuvres les plus remarquables figurent les Trois Bouddhas Éternels, Amitabha, Avalokitesvara du Sud des Mers, les Quatre Bodhisattvas, Kim Dong et Ngoc Nu.
Les Trois Bouddhas Éternels sont identiques (hauteur 32 cm, largeur d’épaules 37 cm, largeur de cuisses 70 cm) et reflètent un style populaire. Les proportions respectent la règle traditionnelle de la « triple hauteur de tête ». Les visages sont sereins, les cheveux formés de boucles en rangées horizontales. Les trônes de lotus comportent trois couches de pétales épais, harmonieusement étalés.
La statue d’Amitabha (hauteur totale 1,46 m, largeur d’épaules 31 cm, largeur de cuisses 70 cm) représente le Bouddha en méditation, les mains en mudra de concentration. La tête porte un léger ushnisha (protubérance crânienne), les cheveux en spirale régulière. Le visage est plein, les yeux mi-clos, les lèvres esquissent un sourire compatissant. Le vêtement en deux couches tombe en plis réguliers. Le lotus ovale est légèrement rétréci à l’arrière et orné de masques de tigre stylisés sur les pétales.
Les statues de Kim Dong et Ngoc Nu, fidèles assistants du Bouddha, sont représentées à genoux, tournées vers l’intérieur. De petite taille, elles présentent des visages ronds, des sourcils arqués, des cous longs à trois plis et des doigts graciles sculptés avec soin.
Disposition des statues bouddhiques
L’organisation des statues suit la hiérarchie traditionnelle des pagodes vietnamiennes :
- Premier niveau : Les Trois Bouddhas Éternels (Tam The Thuong Tru Dieu Phap), assis sur des trônes de lotus.
- Deuxième niveau : La Triade d’Amitabha (Di Da Tam Ton) – Amitabha au centre, flanqué d’Avalokitesvara et de Mahasthamaprapta.
- Troisième niveau : Shakyamuni Buddha, avec en dessous Avalokitesvara du Sud des Mers.
- Quatrième niveau : Les Quatre Bodhisattvas, assistants des figures principales.
- Cinquième niveau : L’Empereur de Jade (Ngoc Hoang Thuong De), accompagné de Kim Dong et Ngoc Nu.
- Dernier niveau : La Naissance du Bouddha des Neuf Dragons (Cuu Long Thich Ca So Sinh), scène représentant l’enfant Bouddha à sa naissance, encadré de Nam Tao et Bac Dau, divinités du destin et de la longévité.
À l’arrière du sanctuaire principal se trouvent deux plates-formes en briques supportant les statues d’Avalokitesvara sur la montagne (Quan Am Toa Son) et d’Avalokitesvara dispensant des enfants (Quan Am Tong Tu). Dix statues des Dix Rois des Enfers (Thap Dien) sont disposées de part et d’autre. Dans la salle des offrandes, on trouve les statues de Duc Ong (Anathapindika), du Saint Moine, de Dieu Nhien, du Grand Bodhisattva et des Deux Rois Célestes gardiens du Dharma.
Objets et reliques
Outre son système statuaire, la pagode Van Xuan conserve plusieurs reliques précieuses attestant son ancienneté et son importance historique :
- Une stèle d’encens en pierre, datée de la quatrième année Bao Thai (1723).
- Une cloche en bronze, intitulée Van Xuan Tu Chung, haute de 1,13 m et d’un diamètre de 48 cm, fondue le 3ᵉ jour du 3ᵉ mois lunaire, cinquième année Thieu Tri (1845).
Formant un ensemble harmonieux avec la maison communale et le sanctuaire, la pagode Van Xuan illustre la fusion entre le bouddhisme venu d’Inde et les croyances populaires vietnamiennes — un phénomène emblématique de la spiritualité et de la culture nationale.
Classement
La pagode Van Xuan a été officiellement classée Monument d’architecture et d’art national par le Ministère de la Culture, de l’Information et des Sports en 1992.
3. 中文（繁體）
名稱與地理位置
萬春寺，又稱蓮湖寺，位於越南河內市嘉林縣麗池社蓮湖村「亭–祠–寺」古建群中。
寺之漢名為「萬春寺」，意為「永春之寺」。全寺坐落於地勢高爽之地，遠離居民區，環境清幽，適於修行禪定。
形成沿革
據保存在村亭之《大王玉譜》記載，該書由翰林東閣大學士阮秉奉命於洪福元年（1572）九月初十日編纂。書中載明：萬春寺早在第六雄王時期已與村中神祇共建。
當時，寺中所奉龍神曾於夢中示現於雄藥，告知其將轉世為杜氏淑夫人之子，後生雄顯。雄顯自幼聰慧好學，文武兼修。十六歲時繼父之位，封號「雄伯公」。至二十四歲，被雄王任命為「布政公」，入朝參政。
後因殷（安）軍入侵，雄顯奉命為「大將軍」，率五千兵駐於蓮塘與金塘（今蓮湖）築壘抗敵。戰後，百姓為紀其功勞而立生祠以祀之。由此可知，萬春寺早於一五七二年以前已存在，為阮秉撰寫神譜之前所建。
寺中現藏諸多文物，記錄其修繕沿革。保泰四年（1723）臘月吉日，蓮塘村人捐資於寺前建石製「天臺柱」。黎中興時期（十七至十八世紀），寺中塑造多尊佛菩薩像，如三世佛、阿彌陀佛、南海觀音、四菩薩、金童、玉女等。
阮朝時期寺多次重修。紹治五年（1845）三月初三，村民鑄「萬春寺鐘」。鐘文載：「萬春古剎，為一方名勝。西山兵火，舊鐘不存。今諸善信捐金購銅，延匠重鑄，願隨鐘音而福遍寰宇，四海升平，萬民同祈大福。」
建築與藝術
今萬春寺位於祠堂右側，面對村亭。入門右有小池，約三米處供奉戶外觀音菩薩像。像前豎一方黎中興石香柱。
寺主建築朝西南，前臨綠蔭果園。全寺規模不大，平面呈「丁」字形。前院鋪方磚成坪。前殿採「壁堵封山牆」式，兩端建有方柱對仗，高近屋脊，柱頂飾四鳳相聚尾形似蓮蕊。屋脊為「丁脊」式，正中嵌牆匾書古篆「萬春寺」三字。
前殿屋架由四組主架組成，上下橫梁貫通全屋。每架中設短柱支承上樑，兩側置斜撐貫穿大柱。橫梁間以側樑相連，外挑短樑三。每架設四列柱，屋頂分「上四下五」。大柱圓徑約120厘米，小柱80厘米。殿內三間兩廂，前開板門，後通上殿。
上殿為縱向三間屋，供諸佛像。與前殿相連之橫樑雕飾華美，內層建磚臺以奉佛。
全寺保存古佛像三十九尊：其中黎中興時代十二尊，阮朝二十七尊。黎像姿態自然舒緩，面扁胸闊，腰細眉粗，蓮座花瓣厚實；阮像面圓鼻高，身形拘束，衣冠花紋具十九世紀風格。代表作有三世佛、阿彌陀佛、南海觀音、四菩薩、金童、玉女等。
三世佛三尊等高（高32厘米，肩寬37厘米，股寬70厘米），風格樸雅。比例依古制「三頭高」。髮作螺髻橫列，蓮座三層花瓣豐厚。
阿彌陀佛像連座高1.46米，肩寬31厘米，股寬70厘米。結跏趺坐，雙手結「三昧印」，頭頂肉髻微隆，髮卷螺旋排列。面圓目垂，唇帶慈笑，衣褶平順。蓮座後收，瓣端雕化虎符雲紋。
金童、玉女侍佛，作跪姿內向，小巧秀麗。面圓眉彎，頸有三痕，袍衣雙層，臂露，指纖似筍，雕工精細。
佛像佈置
萬春寺之佛像排列依越南傳統佛寺之六層制：
- 第一層： 三世常住妙法身佛（Tam The Thuong Tru Dieu Phap），結跏趺坐於蓮座。
- 第二層： 阿彌陀三尊（Di Da Tam Ton），中為阿彌陀佛，左觀世音，右大勢至。
- 第三層： 釋迦如來，下設南海觀音。
- 第四層： 四菩薩侍立左右。
- 第五層： 玉皇上帝居中，左右金童、玉女。
- 第六層： 九龍浴佛，表釋迦誕生，兩側南斗、北斗分持生死簿。
上殿後牆兩側設磚座，供「觀音坐山」與「觀音送子」。牆邊列十殿閻王。前殿供「德翁（給孤獨）」、「聖僧」、「妙然」、「大士」與二天王護法像。
文物
除佛像外，萬春寺尚藏多件珍貴文物，證明其歷史悠久：
- 保泰四年（1723）石香柱 一座。
- 紹治五年（1845）萬春寺鐘 一口，高1.13米，口徑48厘米，形制優美，銘文完備。
萬春寺與村亭、祠並立，構成蓮湖村優美古蹟群。其宗教信仰與本土民俗相互交融，充分體現越南文化思想之獨特融合性。
等級與保護
一九九二年，越南文化資訊與體育部正式將萬春寺列為「國家級建築與藝術古蹟」。
