Lịch sử vương quốc Đàng Ngoài (Alexandre de Rhodes) là cuốn sách thứ hai trong Tủ sách Biên khảo – Sử liệu do công ty Sách Dân Trí (DT Books) triển khai, sách được dịch giả Hồng Nhuệ Nguyễn Khắc Xuyên chuyển ngữ từ bản tiếng Pháp in năm 1651.
Giáo sĩ Alexandre de Rhodes (15/3/1593-5/11/1660), sinh tại Avignon, miền Nam nước Pháp. Năm 1612, ông gia nhập dòng Tên ở Roma, sau đó được thụ phong Linh mục vào năm 1618. Ông hoạt động truyền giáo ở Đàng Trong, Đàng Ngoài và Macao từ năm 1624 đến năm 1645. Alexandre de Rhodes được triệu hồi từ khu truyền giáo Đàng Trong, nơi ông cư trú hai năm, để tới khu truyền giáo Đàng Ngoài. Sau khi truyền giáo ở Đàng Ngoài ba năm (1627-1630), Alexandre de Rhodes đã viết bản Tường trình về Đàng Ngoài hay Lịch sử vương quốc Đàng Ngoài và cho ấn hành bằng tiếng Ý năm 1650, tiếng Pháp năm 1651 và tiếng Latinh năm 1652.
Cuốn sách được chia thành hai phần với tổng cộng 82 chương:
Phần một hoặc quyển một gồm 31 chương, với sự phong phú đặc biệt về các đề tài như danh hiệu, vị trí Đàng Ngoài, vua Lê, chúa Trịnh (lúc này là Trịnh Tráng), lực lượng quân sự, số thuyền chiến, nguồn lợi, hành chính, khoa thi…
Phần hai hoặc quyển hai gồm 51 chương, trong đó giáo sĩ kể lại tất cả các hoạt động của mình và của những người kế tiếp ông để đem Tin Mừng của Đức Kitô đến cho Đàng Ngoài. Là một người truyền giáo, ông quan tâm đặc biệt đến các tôn giáo, tín ngưỡng cũng như những mê tín dị đoan của người bản xứ. Nhờ việc thành thạo tiếng Việt, giáo sĩ đã dễ dàng truyền bá đức tin. Một giáo đoàn đã bắt đầu được hình thành. Nhiều người đã tham gia vào các hoạt động chung như sao chép kinh, biên soạn sách giáo lý, lập lịch Công giáo…
Lịch sử vương quốc Đàng Ngoài được Alexandre de Rhodes viết để phục vụ độc giả châu Âu trong thế kỷ XVII, cung cấp cho họ các tài liệu quý về tình hình chính trị, quân sự, xã hội, kinh tế, văn hóa, tôn giáo và con người Việt Nam, đặc biệt là Đàng Ngoài, trong thời kỳ có sự tiếp xúc với người nước ngoài, đặc biệt là người Hà Lan và người Bồ. Riêng về vấn đề tín ngưỡng, Alexandre de Rhodes có khuynh hướng phủ định tất cả những gì ngoài Công giáo, coi các tôn giáo khác là mê tín dị đoan, sai lầm, v.v… Tuy nhiên, đó chỉ là quan điểm của một cá nhân, một quan điểm hay xu hướng đã cũ…
Việc tái bản cuốn sách này, chúng tôi hy vọng sẽ cung cấp cho độc giả các tài liệu bổ ích, góp phần vào việc tìm hiểu, nghiên cứu văn hóa, lịch sử và xã hội Việt Nam trong một thời kỳ đã qua.
