Giới thiệu
Cuốn sách “Văn hóa Việt Nam – tìm tòi và suy ngẫm” có gần 1000 trang, bao gồm các công trình đã được GS. Trần Quốc Vượng công bố, được Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật lựa chọn để đưa vào Tủ sách Văn hóa học. Mục đích của cuốn sách là cung cấp kiến thức, tư liệu và kinh nghiệm để xây dựng ngành Văn hóa học đang ở giai đoạn ban đầu ở Việt Nam. Các công trình nghiên cứu được tổ chức theo 6 chủ đề chính từ khái niệm và công cụ, không gian/thời gian văn hóa, con người văn hóa đến các thành tố văn hóa khác… Mỗi bài viết, dù tiếp cận từ góc độ nào, từ chung đến riêng hoặc ngược lại, đều thể hiện sự suy ngẫm sâu sắc và quán triệt quan điểm toàn diện trong nghiên cứu văn hóa. Mục tiêu là đạt được một nhận thức khoa học tổng thể và khách quan đến mức có thể. Trong từng chủ đề, thông qua việc diễn giải vấn đề cụ thể, tác giả sử dụng các hệ khái niệm như công cụ và chìa khoá để dẫn dắt người đọc khám phá chân lý khách quan và tổng quan của lịch sử và văn hóa dân tộc.
Mục lục
Lời nói đầu tủ sách văn hoá học
I. Những vấn đề chung
- Truyền thống văn hoá Việt Nam trong bối cảnh Đông Nam Á và Đông Á
- Bàn thêm về vấn đề truyền thống văn hoá Việt Nam
- Nhận nhìn bản sắc của văn hoá Việt Nam
- Một nét bản sắc của văn hoá Việt Nam: khả năng ứng biến
- Cái chung và cái riêng trong sự phát triển nền văn hoá Việt Nam
- Suy nghĩ đôi điều về văn hoá Việt Nam
- Bản ngã và cộng đồng trong và qua nền văn hoá – văn học Việt Nam
- Lại góp bàn về việc nghiên cứu văn hoá Việt Nam
- Văn hoá và phát triển ở Việt Nam
- Mấy ý kiến về truyền thống và cách mạng trong nền văn hoá Việt Nam
- Việt Nam, cổ truyền và hiện đại: thuận – nghịch – đảo
II. Diễn trình văn hoá - “ Đông Sơn” kỷ nguyên xây dựng nền tảng xã hội, lối sống và truyền thống Việt Nam
- Văn hoá Đông Sơn – hệ biểu tượng
- Một cái nhìn tổng quát về thế kỷ X với văn minh thế giới và Việt Nam
- Góp bàn về mấy vấn đề văn hoá – văn nghệ Việt Nam cuối thời trung đại III. Văn hoá dân gian
- Folklore Việt Nam: trữ lượng và viễn cảnh
- Về những khía cạnh vật chất của nền văn hoá dân gian
- Mất dân gian là mất hồn dân tộc
- Lỗ hội: một cái nhìn tổng thể
- Hội hè dân gian với làng quê đổi mới
- Căn bản triết lý người anh hùng Phù Đổng và hội Gióng
- Từ truyền thuyết, ngữ ngôn đến lịch sử
- Từ tư duy thần thoại đến tư duy lịch sử
- Từ việc nghiên cứu một số tên riêng trong các
- truyền thuyết nói về thời kỳ dựng nước
- Bàn thêm về truyền thuyết Mỵ Châu – Trọng
- Thuỷ (xét về phương diện dân tộc học)
- Triết lý trầu cau
- Giải ảo hiện thực về xứ Đống Đa và gò Đống Đa
- Vãn hoá Tết và Tết văn hoá
- Lịch ta và nền văn hoá lúa nước cổ truyền
- Con trâu và nền văn hoá Việt Nam
- Biểu tượng ngựa và năm con ngựa
- Năm giáp Tuất – kể chuyện lịch ta và chú “Cẩu”
- Nhân xuân Ất hợi – 1995, chuyện vãn về con lợn trong nền văn hoá Việt Nam
- Một số vấn đề về các ngành nghề – làng nghề – phố nghề truyền thông Việt Nam
- Trò chuyện về bếp núc và văn hoá ẩm thực Việt Nam
- Văn hoá ẩm thực trên nền cảnh môi trường sinh thái nhân văn Việt Nam: ba miền Nam – Trung – Bắc
- Văn hoá ẩm thực Việt Nam – Hà Nội: đôi ba vấn đề lý luận
- Tản mạn chung quanh câu chuyện mắm
IV: Nghệ thuật - Những hằng số văn hóa của gốm cổ Việt Nam
- Về nguồn gốc và lịch sử tuồng chèo Việt Nam
- Tiếp cận tổng thể về cội nguồn và diễn tiến của sân khấu cổ truyền Việt Nam
- Sân khấu Việt Nam hôm qua – hôm nay (ba mô hình lịch đại và đồng đại)
- Ba mô hình âm nhạc Việt Nam
- “Cuộc chia tay không hẹn trước” – cấu trúc đối ứng trong văn nghệ V: Ứng xử
- Nguyên lý Mẹ của nền văn hoá Việt Nam
- Tâm thức văn hoá cư dân châu thổ Bắc Bộ
- Nho giáo và văn hoá Việt Nam
- Mấy nét khái quát lịch sử cổ xưa về cái nhìn về biển của Việt Nam
- Tổ tiên ta và thương trường
- Triết lý môi trường
- Thế ứng xử của người Việt với cây và hoa
- Văn hoá hoa – cây cảnh
- Một cái nhìn sinh thái nhàn vãn Việt Nam với các di tích lịch sử – văn hoá Việt Nam
- “Lấy vợ hiền hoà. làm nhà hướng….?”
- Y học cổ truyền – dân gian với gãy tay – gãy chân (một vài hồi ức – nghiệm sinh) VI: Danh nhân
- Về danh hiệu “Hùng Vương”
- Về An Dương Vương
- Vua Chủ
- Phác họa chân dung nhạc sĩ Lý Nhân Tông (1066 – 1128)
- Chu Văn An và làng Thanh Liệt
- Nguyễn Trãi trong bối cảnh văn hoá Việt Nam
- Nghĩ về Trần Nguyên Hãn và cái chết của ổng
- Về Lê Thánh Tông (1442 – 1497) (mấy điều giải ảo hiện thực lịch sử Việt Nam thế kỷ XV)
- Về gốc tích Mạc Đăng Dung
- Về gốc tích Trịnh Kiểm
- Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm trong bối cảnh văn hoá Việt Nam thế kỷ XVI
- Mẫu Liễu Hạnh (1557 – 1577) – Trạng Bùng (1528 – 1613) và Đạo giáo dân gian Việt Nam trong bối cảnh lịch sử xã hội Đại Việt thế kỷ XVI
