Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa và Động Bàn Long tọa lạc tại thôn Khê Đầu Thượng, xã Ninh Xuân, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Khu vực này thuộc vùng đất cổ của tỉnh Ninh Bình, nơi còn lưu giữ nhiều dấu tích về sự biến đổi địa chất qua các thời kỳ biển tiến và biển thoái. Hang động tại đây thể hiện rõ những đặc điểm địa chất đặc trưng, tạo nên một cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ và độc đáo.
Lịch sử và nhân vật
Chùa và động Bàn Long có lịch sử hình thành từ lâu đời, gắn liền với sự phát triển của Phật giáo tại Việt Nam. Chùa là nơi thờ Phật, đồng thời trong khuôn viên còn có phủ thờ Tam vị Thánh Mẫu, gồm Liễu Hạnh Công Chúa, Quỳnh Hoa Công Chúa và Quế Hoa Công Chúa. Các nhân vật này có vai trò quan trọng trong tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt, thể hiện sự hòa quyện giữa đạo Phật và tín ngưỡng bản địa.
Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, chùa và động Bàn Long trở thành căn cứ hoạt động cách mạng. Nhiều cơ quan địa phương đã đặt trụ sở tại đây, và di tích này trở thành một phần quan trọng trong phong trào đấu tranh của quân và dân tỉnh Ninh Bình.
Kiến trúc cảnh quan
Di tích chùa và động Bàn Long là một quần thể kiến trúc gồm chùa, phủ và nhà Tổ. Trong đó, chùa được đặt bên trong một hang đá thiên tạo với các khối nhũ đá có hình thù đặc biệt, tiêu biểu là khối nhũ đá hình rồng đang cuộn với các chi tiết rõ nét như vảy và thân uốn lượn.
Tượng Phật A Di Đà được tạc từ đá xanh nguyên khối, mang nét đặc trưng của nghệ thuật điêu khắc cổ Việt Nam. Phủ thờ Tam vị Thánh Mẫu và nhà Tổ được xây dựng theo phong cách kiến trúc truyền thống của dân tộc, với hệ thống vì kèo bằng gỗ được chạm khắc công phu. Các mảng chạm khắc ở đầu bẩy, ván mê đều thể hiện kỹ thuật chế tác tinh xảo, phản ánh trình độ nghệ thuật cao của các nghệ nhân xưa.
Hiện vật
Chùa và động Bàn Long còn lưu giữ nhiều hiện vật cổ có giá trị, bao gồm bát hương, đèn thờ, tượng Phật A Di Đà bằng đá xanh nguyên khối. Những hiện vật này không chỉ có giá trị tín ngưỡng mà còn mang ý nghĩa lịch sử, nghệ thuật, phản ánh sự phát triển của Phật giáo trong vùng. Các hiện vật tại di tích là minh chứng cho sự giao thoa giữa nghệ thuật điêu khắc đá và nghệ thuật chạm khắc gỗ trong kiến trúc tôn giáo truyền thống của người Việt.
Xếp hạng
Với những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc đặc sắc, chùa và động Bàn Long đã được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng là Di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia vào năm 1994. Đây là sự ghi nhận quan trọng đối với di tích, góp phần nâng cao ý thức bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của địa phương.
Tài liệu tham khảo
- UBND tỉnh Ninh Bình (2019), Chùa và Động Bàn Long. Truy cập ngày 14/03/2025 https://vhtt.ninhbinh.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/chua-va-dong-ban-long-123.html
