Hội làng Hải Bối (Đông Anh, Hà Nội)

Đồn rằng chợ Bỏi vui thay
Đằng Đông có miếu đằng Tây có chùa
Giữa chợ có đền thờ Vua
Dưới sông nước chảy đò đưa dập dìu.

(Ca dao)

Địa điểm

Xã Hải Bối – huyện Đông Anh
Xã Hải Bối (tên nôm là Bối), một miền quê gồm các làng Đồng Nhân, Cổ Điển, Hải Bối, Yên Hà, ở phía tây huyện Đông Anh này đã có lịch sử từ ngàn năm xưa. Thời cổ Hải Bối gọi là trang “Hạ Long”. Từ thời Lý Thái Tổ, người dân vùng quê sông Hồng nhìn thấy rồng vàng trên bầu trời Hồ Tây sau khi hiển hiện lại đậu xuống vùng đất Bãi Bỏii này. Đường đến Hải Bối từ Hồ Gươm qua cầu Chương Dương, hoặc cầu Thăng Long khoảng trên hai mươi kilômét.

Nhân vật thờ tự

Triệu Nguyên
Triệu Chính
Triệu Lệnh

Theo lời kể của các cụ ngày xưa có ba anh em họ Triệu là Triệu Nguyên, Triệu Chính, Triệu Lệnh. Thân phụ họ là bạn thân của Thi Sách. Sau khi Thi Sách bị Tô Định giết hại, hưởng ứng lời kêu gọi của Hai Bà Trưng, bốn cha con họ Triệu tuyển mộ trai đinh trong làng và các vùng lân cận gia nhập nghĩa quân. Họ lập được nhiều chiến công ở vùng sông Hồng, sông Đuống. Triệu Nguyên được phong làm Thượng tướng quân. Triệu Chính làm Tả đô đài tướng quân, Triệu Lệnh là Đại phu tướng quân. Đội quân thuỷ chiến của phó tướng Lưu Long đã bạt vía kinh hồn khi gặp thuỷ quân của họ Triệu. Lưu Long đã phải lui về địa phận sông Đuống. Cuộc chiến ngày càng quyết liệt. Tô Định trực tiếp tổ chức phản công lại vào ngày 15 tháng Tư năm 42, cha con họ Triệu lãnh đạo thuỷ quân, chiến đấu đến phút cuối cùng, hy sinh trên sông nước. Nhớ ơn công lao của họ, nhân dân Hải Bối đã suy tôn các vị này làm thành hoàng làng. Đình còn phụ thờ các tướng thời Mạc, thời Lê như Phan Ngac, Vũ Công Tế, vì có công dẹp loạn, mở mang xóm làng. Câu đối ở đình ghi, tạm dịch:

Mênh trời soi sáng triều vua (?), thành núi Tam Đảo xuống trần làm Đại tướng.
Đầu bò cõi giường cờ họ Triệu, đồn binh Hải Bối đánh cho giặc mất tăm.

Lễ hội

Hội làng Hải Bối tổ chức vào ngày 4 tháng Giêng. Trước đó có sự chuẩn bị của các giáp trong việc hậu cần, tế lễ, rước thánh và lễ tân. Đúng bảy giờ sáng kiệu bát cống do mười sáu trai đinh khiêng, mang theo hai choé tiến từ Đình Tứ ra Đình Nhị rồi vòng ra bãi sông Hồng. Dẫn đầu đoàn rước là một bô lão, mặc trang ông Địa to như cái mẹt, hai tay cầm chiếc cần câu có buộc con cá to bằng chiếc mo cau để tạo không khí sôi nổi. Người cầm cá, thả bên trái, thả bên phải đẹp đường để đoàn rước khi tiến khi lùi. Khi đoàn rước ra đến bờ sông, một bô lão làm lễ tạ, rồi bốn trai đinh khiêng chõe lên thuyền ra giữa sông Hồng lấy nước trong để về làm lễ mộc dục.

Hội Hải Bối ra đám vào ngày 6 tháng Giêng, cuốn hút hàng nghìn người quanh vùng tới tham gia với những trò vui dân tộc. Ban ngày có thi đấu cờ người, leo cột mỡ. Tối có diễn tuồng cổ, hát trống quân. Đặc biệt hội làng Bối có hát ví giao duyên giữa các thanh niên nam nữ. Hai bên hát đối với nhau qua một sợi chỉ dài, nối với chiếc ống bơ được bịt bằng da ếch gọi là “hát ống”. Họ hát những câu ca giao chất dẫn ca xứ Bắc. Hát đối đáp hết đôi này đến đôi khác. Giọng ca ví qua nhiều chặng: ví mời chào, ví làm quen, ví hát lỡm, ví xe kết, ví chia tay. Hội làng Hải Bối giúp cho mọi người thư giãn sau một năm vất vả với ruộng đồng sông bãi.