Tên gọi và vị trí địa lý
Cây Bồ Đề, theo danh pháp khoa học là Ficus religiosa, còn được gọi là “cây giác ngộ”, là loài cây có giá trị đặc biệt trong Phật giáo. Tại Bồ Đề Đạo Tràng (Bodh Gaya), bang Bihar, Ấn Độ, hiện tồn tại một cây Bồ Đề được gọi là Linh thọ Bồ Đề, có ý nghĩa tâm linh và lịch sử vô cùng to lớn. Đây là nơi mà cách đây hơn 2500 năm, đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã giác ngộ, dưới gốc một cây Pippala – tên gọi cổ của loài Bồ Đề – mà sau này người đời đặt tên là “Bồ Đề” (giác ngộ) để tưởng nhớ sự kiện này.
Lịch sử và nhân vật
Phía sau Đền Đại Giác là Cây Bồ Đề. Vào đêm Đức Phật đạt được giác ngộ, ngài đã ngồi thiền dưới tán cây này. Loài cây này thuộc giống cây sung, tên khoa học là Ficus religiosa, được người Phật tử gọi là bodhirukkha. Cây Bồ Đề hiện tại được trồng vào thế kỷ 19, thay thế cho các cây trước đó đã bị chết hoặc phá hủy. Truyền thuyết kể rằng trước khi A Dục trở thành Phật tử, ông đã chặt Cây Bồ Đề nhưng nó đã nảy mầm một cách kỳ diệu. Truyền thuyết cũng kể rằng sau khi cải đạo, A Dục đã trở nên rất sùng kính cây đến nỗi hoàng hậu Tishyarakshita của ông đã ghen tị và phá huỷ nó, sau đó nó lại mọc lại một cách kỳ diệu. Có một số truyền thuyết khác cho rằng con gái của Vua A Dục, Sanghamitta, đã mang một nhánh từ Cây Bồ Đề đến Tích Lan. Người ta tin rằng cây mọc ra từ cành cây đó vẫn còn mọc ở thủ đô cổ xưa của Tích Lan tại Anuradhapura. Lịch sử cũng cho chúng ta biết rằng Vua Sasanka đã phá hủy Cây Bồ Đề trong thời gian ông đàn áp Phật tử vào khoảng năm 600 sau Công nguyên.
Huyền Trang kể rằng mỗi dịp Vesakha, hàng ngàn người từ khắp Ấn Độ sẽ tụ họp tại Bồ Đề Đạo Tràng và tắm rễ cây bằng nước thơm và sữa thơm, chơi nhạc và rải nhiều hoa. Dharmasvamin nhận thấy những biểu hiện sùng kính tương tự:
“Cây đứng bên trong một cấu trúc giống như pháo đài được bao quanh ở phía nam, phía tây và phía bắc bởi một bức tường gạch; nó có những chiếc lá nhọn màu xanh lá cây tươi sáng. Khi mở một cánh cửa, người ta nhìn thấy một cái rãnh lớn hình cái chậu… Các tín đồ thờ cây bằng sữa đông, sữa và các loại nước hoa như gỗ đàn hương, long não, v.v. Họ mang lễ vật từ xa đến và giữ cho cây luôn ẩm.”
Cây Bồ Đề ban đầu mọc ngay sau Kim Cương Tòa, xa hơn một chút về phía đông so với vị trí hiện tại, nhưng đã được trồng lại ở hiện tại mọc khi Đền Đại Giác được xây dựng. Cây Bồ Đề hiện tại được trồng vào thế kỷ 19 và có lẽ là hậu duệ xa của cây nguyên thuỷ. Viết vào năm 1892, Cunningham đã nói:
“Vào tháng 12 năm 1862, tôi thấy cây này đã mục nát rất nhiều; một thân cây lớn ở phía tây, với ba nhánh, vẫn còn xanh, nhưng các nhánh khác đã không có vỏ và mục nát. Tôi tiếp tục nhìn thấy cây vào năm 1871, và một lần nữa vào năm 1875, khi nó đã mục nát hoàn toàn, và ngay sau đó vào năm 1876, phần duy nhất còn lại của cây đã đổ qua bức tường phía tây trong một cơn bão, và Cây Pipal già đã biến mất. Tuy nhiên, nhiều hạt giống đã được thu thập, và các chồi non của cây hiện tại đã tồn tại để thay thế nó.”
Năm 1880, Cunningham đào gần cây mới và ở độ sâu khoảng một mét, ông tìm thấy hai mảnh gỗ rất cũ mà ông tin là tàn tích của Cây Bồ Đề đã bị Vua Sasanka phá hủy. Kết hợp vào lan can mới bao quanh Cây Bồ Đề là một phần của khu vực bao quanh cổ xưa. Nó bao gồm một khung đá chạm khắc và bên dưới là một tảng đá dài có chạm khắc hình voi, sư tử, ngựa, một hình người cầm kiếm ở một đầu và một tín đồ đang dâng bát ở đầu kia. Các chạm khắc bị mòn rất nhiều và có thể có niên đại từ cuối thời kỳ Gupta.
Kiến trúc cảnh quan
Cây Bồ Đề tọa lạc trong quần thể di tích Bồ Đề Đạo Tràng, cạnh Đại Tháp Mahabodhi – công trình kiến trúc Phật giáo có niên đại từ thời vua A Dục. Cây được bảo vệ bởi bức tường kiên cố và nằm trong khuôn viên được chăm sóc kỹ lưỡng. Không gian quanh cây là nơi linh thiêng, nơi Phật tử hành hương hành lễ, thiền định, tạo nên một cảnh quan trang nghiêm, thanh tịnh. Sự hiện diện của cây cùng với các công trình phụ trợ như lối đi, khu vực chiêm bái, đèn hoa, và biểu tượng Phật giáo tạo nên một tổng thể hài hòa giữa thiên nhiên và tâm linh.
Sự kiện và lễ hội
Linh thọ Bồ Đề là tâm điểm của nhiều hoạt động hành hương và lễ hội Phật giáo quốc tế. Mỗi năm, hàng triệu Phật tử từ khắp nơi trên thế giới về đây tham dự các lễ tưởng niệm ngày Đức Phật thành đạo, lễ Vesak (Phật Đản), các khóa thiền quốc tế, lễ cầu nguyện hòa bình. Tại đây, người ta tổ chức nhiều hoạt động tụng kinh, thiền định và dâng cúng ánh sáng. Đặc biệt, lễ hội thành đạo thường diễn ra rất trang trọng dưới cội Bồ Đề – nơi được xem là trung tâm linh thiêng nhất của Phật giáo.
Xếp hạng
Bồ Đề Đạo Tràng, nơi tọa lạc Linh thọ Bồ Đề, đã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới năm 2002 với tên gọi “Mahabodhi Temple Complex at Bodh Gaya”. Cây Bồ Đề trong khuôn viên được coi là biểu tượng tinh thần của toàn bộ di tích. Đây cũng là một trong bốn thánh địa quan trọng nhất của Phật giáo bên cạnh Lumbini (nơi Đức Phật đản sinh), Sarnath (nơi giảng pháp đầu tiên), và Kushinagar (nơi nhập niết bàn). Sự hiện diện của cây Bồ Đề khiến nơi đây trở thành thánh tích hành hương tôn nghiêm và sống động bậc nhất thế giới Phật giáo.
Tham khảo
Thích Phước Tiến. Phật Quốc Ký Sự. Thư Viện Hoa Sen. Truy cập từ: https://thuvienhoasen.org/p73a5580/phat-quoc-ky-su-thich-phuoc-tien
